Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Secundo loco ostendit Sanctus Thomas ex praemissis quod homo post sacramentalem gratiam susceptam in peccatum cadens, iterum reparari potest ad gratiam¹.

Circa hoc autem duo facit: primo, probat intentum; secundo, excludit errorem quemdam, cum suo fundamento².

I. Quantum ad primum, arguit primo sic. Quandiu hic vivitur, voluntas mutabilis est secundum vitium et virtutem, ut est ostensum. Ergo, sicut homo post acceptam gratiam potest peccare, ita et a peccato, ut videtur, potest ad virtutem redire.

Advertendum quod addidit Sanctus Thomas, ut videtur, ut ostendat ad huiusmodi conclusiones necessarias simpliciter rationes adduci non posse, sed tantum probabiles aut necessarias secundum quid.

Secundo. Voluntas hominis a statu gratiae per peccatum avertitur. Ergo multo magis potest per gratiam a peccato revocari. - Patet consequentia. Quia bonum est potentius quam malum: cum malum non agat nisi in virtute boni.

Tertio. Quandiu hic homo vivit, est in via tendendi in ultimum finem. Ergo non habet immobilem voluntatem in malum: cum immobilitas voluntatis non competat alicui in vita. Ergo etc.

Quarto. A peccatis quae quis ante gratiam perceptam in sacramentis commisit, per gratiam sacramentorum liberatur, ut patet I Cor. vi. et ipsa gratia in sacramentis collata naturae bonum non minuit, sed auget. Ergo etc. - Probatur consequentia. Quia pertinet ad bonum naturae quod a peccato sit in statum naturae reducibilis: cum potentia ad bonum quoddam bonum sit.

Advertendum ex prima propositione haberi quod in homine est potentia ad liberationem a peccato: alioquin per gratiam sacramentorum non liberaretur ab iis quae ante ipsam commisit. Ex secunda vero quod per ipsam gratiam sacramentorum non tollitur talis potentia: cum sit bonum naturae. Unde argumentum sic procedit. In homine est potentia ad resurgendum a peccato antequam habeat gratiam. Sed haec non tollitur per ipsam gratiam in sacramentis collatam. Ergo, si contingit hominem post gratiam peccare, adhuc reducibilis est ad statum iustitiae. - Maior probatur: quia a peccatis ante sacramentorum susceptionem commissis per sacramentorum gratiam liberatur, ut patet per Apostolum. - Minor vero probatur: quia gratia sacramentorum bonum naturae non minuit; potentia autem huiusmodi ad bonum naturae pertinet.

Quinto. Sic tolleretur peccantibus spes salutis: et consequenter ex desperatione daretur via ad libere peccandum; iuxta illud quod ad Ephes. iv dicitur de quibusdam, quod desperantes etc. Ergo periculosa est haec positio.

Sexto. Tunc periculosum esset sacramenta percipere: cum gratia in sacramentis percepta hominem non constituat impeccabilem.

Advertendum fundamentum huius rationis esse, quia homo in peiorem statum cadere posset post sacramentorum perceptionem quam ante perceptionem eorum esset, si non posset post sacramentorum gratiam peccans a peccato resurgere. Ante eorum enim perceptionem, homo redire a peccato ad iustitiam poterat sacramenta percipiendo. Post eorum vero perceptionem, posset cadere in hunc statum, quod a peccato resurgere non posset: quia etiam post sacramentorum gratiam peccare posset, et, stante illa positione, post tale peccatum redire non posset ad gratiam. Et sic periculosum esset percipere sacramenta.

Confirmatur conclusio auctoritate I Ioan. II, Filioli mei etc.; II Cor. II, Sufficit illi etc., et cap. VII, Gaudeo etc.; Ier. III, Tu autem etc.; et Thren. ult., Converte nos etc.

II. Quantum ad secundum³, excluditur per hoc, inquit Sanctus Thomas, error Novatianorum, peccantibus post baptismum indulgentiam denegantium: ex eo quod dicitur Heb. vi, Impossibile est eos etc.

Dicitur autem quod per illa verba Apostoli, ut patet ex eo quod sequitur, Rursus crucifigentes etc., denegatur prolapsis post gratiam perceptam illa renovatio in poenitentia per quam homo simul crucifigitur Christo: quod quidem fit per baptismum, iuxta illud Rom. vi, Quicumque igitur baptizati sumus etc. Sicut enim Christus non est iterum crucifigendus, ita qui peccavit post baptismum, non est rursus baptizandus. Potest tamen rursus converti ad gratiam per poenitentiam. Unde dixit quod impossibile est eos renovari, quod baptismo attribuere solet, iuxta illud ad Titum III, Secundum misericordiam etc.

III. Ad evidentiam huius conclusionis, attendenda est distinctio quam ponit Sanctus Thomas Verit., q. xxiv, a. 11. Aliquem enim non posse a peccato reverti, dupliciter intelligi potest. Uno modo, ita quod vires suae non sufficiant ad hoc ut a peccato totaliter liberetur: et sic quilibet in peccato mortali existens potest dici non posse ad iustitiam redire. Alio modo, ita quod nec cooperari possit aliquo modo ad hoc quod a peccato resurgat. Et hoc non potest homini convenire in via: licet aliqui difficultatem habeant, propter malum habitum, ad cooperandum suae liberationi a peccato. Hoc itaque modo intelligimus hominem peccantem post sacramentorum gratiam redire posse ad iustitiam, quia potest Deo cooperari ad suam liberationem a peccato: non autem quia propriis viribus possit a peccato liberari.