Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Positis iis quae erant necessaria ad solutionem eorum quae contra Incarnationem sunt inducta, accedit Sanctus Thomas ad eorum brevem solutionem ¹.

I. Ad primum enim patet quod consequentia est falsa. Quia non est sic intelligenda incarnatio quasi Verbum sit in carnem conversum, aut sit corpori unitum ut forma, sed modo supra exposito.

Ad secundum etiam negatur consequentia. — Ad probationem dicitur quod per huiusmodi assumptionem non est aliqua mutatio facta in Verbo Dei, sed solum in humana natura assumpta, secundum quam Verbum dicitur temporaliter genitum et natum.

Advertendum, ex doctrina Sancti Thomae Tertio, d. 1 ², a. 1, ad 1, quod sicut in illis in quibus non est mutua relatio realis, aliquid incipit dici quod prius non dicebatur, nulla mutatione circa ipsum facta, sed tantum circa alterum, sicut aliquid incipit esse scitum non per sui mutationem, sed per mutationem scientis; ita, cum Deus non referatur realiter ad creaturam, sed relative ad ipsam dicatur propter relationem realem in ea existentem, dicitur Deus noviter, aut novo quodam modo uniri humanae naturae per incarnationem, non per sui mutationem, sed per mutationem humanae naturae assumptae.

II. Ad tertium, negatur consequentia. — Ad probationem dicitur quod assumptum illud habet veritatem quando hypostasis ex natura subsistentiam habet. Verbum autem Dei non habet subsistentiam ex humana natura, sed magis ipsam ad suam subsistentiam vel personalitatem trahit.

Ad quartum dicitur quod unius rei subsistentis est tantum unum quod quid est, sive una natura, per quam simpliciter esse habet. Et sic Verbum Dei habet esse simpliciter per divinam tantum naturam: non autem per humanam, sed per ipsam habet esse homo.

Advertendum quod in rebus creatis unius rei subsistentis est tantum unum quod quid est, et una natura: quia unum suppositum non subsistit nisi in una natura, et per illam habet esse simpliciter. In Christo autem sunt plures naturae, et plura quod quid est: quia eius suppositum in duabus naturis substantialiter subsistit. Sed verum est quod per unam tantum naturam, et per unum quod quid est, scilicet per divinam, habet esse simpliciter: non autem per humanam, quia haec non est constitutiva suppositi, sicut divina, sed magis ab ipso supposito trahitur ad esse divinum personale.

III. Ad quintum dicitur quod utique natura per quam Verbum subsistit, non potest esse aliud quam ipsa persona Verbi. Sed dicitur quod subsistit per naturam divinam, non autem per humanam. Ideo ratio non sequitur.

Ad sextum patet per idem. Dicitur enim quod hypostasis est minus simplex quam natura per quam constituitur in esse: vel re, cum non est sua natura; vel intellectu, cum est sua natura. Hypostasis autem Verbi Dei non constituitur simpliciter per humanam naturam, ut per eam sit, sed tantum ut per eam sit hic homo. Ideo non oportet ut sit simplicior Verbo inquantum Verbum est, sed solum inquantum est hic homo.

Advertendum quod naturam constituere suppositum simpliciter, est esse id quo suppositum habet ut absolute dicatur esse. Et quia hoc non fit nisi dando esse formaliter supposito, ideo ad hoc quod natura dicatur suppositum constituere, oportet ut illi det esse formaliter. Naturam autem humanam dare supposito ut sit hic homo, est esse id quo suppositum dicitur hic homo. Et quia hoc fit dando supposito ut sit individuum humanum, ideo ipsam facere ut suppositum sit hic homo, est esse id quo suppositum habet ut sit quoddam individuum hominis. Quia ergo humana natura non dat Verbo Dei esse per quod simpliciter est, cum ipsa non habeat proprium esse, sed sit per esse divinae personae; dat autem ipsi Verbo quod sit quoddam individuum humanum, eo quod ipsa sit individua et singularis: ideo bene dicitur quod per ipsam non datur Verbo quod sit simpliciter, sed tantum quod sit hic homo.

IV. Ad septimum per idem etiam patet. Dicitur enim quod non oportet hypostasim Verbi Dei esse simpliciter constitutam per materiam signatam, sed solum inquantum est hic homo: cum solum sic per humanam naturam constituatur.

Ad octavum, negatur consequentia. Quia quod anima et corpus in Christo non constituant aliam personam praeter personam Verbi, non pertinet ad minorationem virtutis, sed ad maiorem dignitatem: cum unumquodque melius esse habeat cum suo digniori unitur, quam cum per se existit. — Declaratur exemplo animae sensibilis habentis nobilius esse in homine quam in aliis animalibus.

Ad nonum dicitur quod ex hac anima et ex hoc corpore in Christo non est constituta alia persona, sed sunt ad personalitatem Verbi assumpta.

V. Ad decimum dicitur primo, quod hic homo qui est Christus, est hypostasis quaedam: non tamen alia quam hypostasis Verbi Dei. Unde, cum dicitur hic homo, ipsum Verbum supponitur. Dicitur secundo, si haec obiectio ad humanam naturam transferatur, quod nec etiam in Sorte vel Platone humana natura est hypostasis: sed id quod in ea subsistit. Dicitur tertio quod, quamvis humana natura in Christo sit substantia et particularis, non tamen dicitur secundum illam significationem qua hypostasis est particularis substantia: quia hypostasis, iuxta definitionem Philosophi, dicitur substantia prout suppositum in genere substantiae dicitur substantia; non autem prout quod quid est et natura substantia dicitur. Unde nec etiam partes alicuius substantiae hoc modo dicuntur substantiae particulares aut hypostases: quia nec sunt per se subsistentes, sed subsistunt in toto; nec sunt substantiae completae.

2. Advertendum intentionem huius tertii dicti esse quod substantia particularis dupliciter accipi potest. Uno modo, ut idem est quod substantia prima, condivisa a Philosopho contra substantiam secundam: et tunc substantia particularis idem est quod suppositum, et per se subsistens, atque completum in specie. Alio modo, ut distinguitur contra substantiam communem et universalem, sive substantia particularis per se subsistat, sive in alio sit. Primo modo, hypostasis dicitur substantia particularis. Non autem humana natura in Christo, sed secundo modo: et ipsa humana natura dicitur substantia particularis, atque etiam unaquaeque pars eius.

VI. Ad undecimum, negatur consequentia. Quia aequivocatio non inducitur ex diversitate suppositionis, sed ex diversa forma significata per nomen. Unde, cum hoc nomen homo, de Christo et aliis hominibus dictum, semper eandem formam significet, scilicet humanam naturam, licet secundum quod pro Christo sumitur, supponat hypostasim increatam, secundum vero quod sumitur pro aliis, supponat hypostasim creatam: univoce praedicatur de ipsis.

Ad duodecimum dicitur quod hypostasis Verbi non dicitur esse suppositum humanae naturae quasi subiiciatur ei ut formaliori, quod utique oporteret dici si per ipsam simpliciter constitueretur in esse: sed prout eam ad sui substantiam trahit, sicut aliquid trahitur ad alterum nobilius cui unitur.

Ad ultimum, negatur consequentia. Quia sic Verbum humanam naturam assumpsit ut vere sit homo, quod est esse in genere substantiae. Accidentia autem esse substantiale non conferunt.

Advertendum quod, cum dupliciter accipiatur esse, scilicet pro esse actualis existentiae, et pro esse essentiae, quod est ipsamet essentia; cum vult Sanctus Thomas humanam naturam conferre Verbo divino esse substantiale, accipitur esse secundo modo. Et est sensus quod confert sibi esse hominem, inquantum per ipsam Verbum dicitur esse homo: sicut et per humanam naturam Sortes esse homo dicitur.

Attendendum etiam quod ex ista responsione vult habere Sanctus Thomas illam propositionem, Quod advenit alicui post esse completum, advenit ei accidentaliter, habere veritatem dumtaxat quando tale quod sic advenit, non confert esse substantiale, modo exposito. In Tertia vero Parte, q. ii, a. 6³; et III Sent., d. vi, a. ult.⁴, dicitur quod habet veritatem nisi tale trahatur in communionem illius esse completi. Unde in resurrectione corpus adveniens animae rationali, non advenit illi accidentaliter, quia assumetur ad idem esse. Sed una istarum interpretationum alteram infert. Si enim aliquid dat alicui ut sit tale substantialiter, puta homo, necesse est ut habeat idem esse cum ipso. Et ideo, si non habet veritatem dicta propositio quando adveniens post esse completum confert esse substantiale, nec etiam habet veritatem quando ad communionem illius esse completi trahitur.