Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
Censeo solam demonstrationem ut amplectitur omnes demonstrationum species, esse adaequatum attributionis logicae obiectum. Quam sententiam perspicue docuit Aristoteles sexcentis in locis, asserens scopum sibi propositum esse demonstrationem. Quod negare non potuerunt adversarii. Asseruerunt tamen aliqui cum Patre Fonseca periiisse libros de definitione, et divisione: at certe non perierunt libri de interpretatione, de prioristica et analytica resolutione, quos tamen Aristoteles ad demonstrationem direxit. Qua propter asseruerunt alii Aristotelicae logicae attributionis obiectum esse demonstrationem, non vero logicae secundum se. Aristotelem imitantur Graeci, Themistius, Simplicius, Philoponus, et alii ex recentibus non pauci, quibus lucem attulit insignis theologus P. Vasquez 1. parte, disputatione 4. cap. 1.
§ 148
Probatur primo, quia definitio refertur natura sua ad demonstrationem: ergo demonstratio est obiectum attributionis. Probo consequentiam, quia definitio est natura pars demonstrationis. Cui argumento responderi solet, definitionem non per se sed per accidens ad demonstrationem referri. Cui respondeo primo definitionem referri a logica per se ad demonstrationem, quamvis definitio secundum se per accidens referatur ad demonstrationem ut ad totum per accidens: ut constat a §. 40.
Quod maxime debet ante oculos obversari: quia artes ex natura sua referuntur ad perfectum opus: haec autem ars est rationalis ratione perficiens: quae non perficitur adaequate, nisi per demonstrationem.
§ 149
Secundo respondeo, conclusionem non per accidens, sed per se dicere ordinem transcendenta-lem ad demonstrationem, quia ex natura sua est illatiua conclusionis. Ut enim Angelus ex cogni-tione essentiae deducit cognitionem attributi, ita definitio, quia quidditative repraesentat essentiam, petit inferre cognitionem attributi. Quod si obii-cias, definitionem dicere ordinem ad cognitio-nem proprietatis, non vero ad demonstrationem, quia haec constat alia praemissa ad quam defini-tio ordinem non dicit: Respondeo a nobis in via nullam proprietatem a priori cognosci sine dua-bus praemissis: Unde si definitio petit esse princi-pium cognitionis a priori de attributo, petit ex natura sua coniungi ceteris comprincipiis, sine quibus ea cognitio inferri non potest, e quibus est altera praemissa: a qua in actuali existentia est independens definitio, non vero in possibili: quia alioquin non diceret definitio ordinem tran-scendentalem ad cognitionem de attributo: quia haec esset impossibilis si impossibilis esset alia prae-missa. Quod explico exemplo causae partialis, quae petit ex natura sua compleri ad effectum alia cau-sa compartiali; sine qua nec effectus potest esse, neque una causa partialis esset possibilis. exempli gratia, Oculus petit compleri per speciem im-pressam ad videndum. Unde concludo, defini-tionem non per accidens in sua entitate, sed per se et transcendentaliter referri et ad conclusio-nem demonstrativam ut ad effectum, et ad alte-ram praemissam ut ad comparte.
§ 150
Secundo probatur a priori; quia sola demon-stratio est finis ultimus logicae per se ultimo expe-tibilis, ergo sola demonstratio est finis extrinsecus logicae. Probatur antecedens primo ex parte ipsius intellectus humani, qui una demonstratione adae-quate, et complete perficitur: quae demonstratio triplicem operationem intellectus includit, et sup-ponit; supponit quidem simplicem apprehensio-nem, quae omne iudicium praecedit, includit au-tem iudicium, et assensum principiorum (idest praemissarum) et discursum conclusionum: praeter has operationes nullam habet intellectus huma-nus. Ergo demonstratio est finis ultimus intelle-ctus humani. Probo consequentiam. Nam finis ulti-mus alicuius potentiae est ille, in quo continetur adaequata illius perfectio. Secundo probatur ex parte ipsius obiecti, nam ille est finis ultimus poten-tiae cognoscitivae, per quam exhaurit, et percipit totum obiectum. Sed intellectus humanus exhaurit, et percipit totum obiectum per solam demonstra-tionem, ergo sola demonstratio est id, quod ultimo expetit intellectus humanus. Maior videtur certa; quia potentia cognoscitiva appetit naturaliter suam operationem: et quo perfectior est operatio, eo vehementius illam appetit potentia: ergo cum potentia adipiscitur totam perfectionem suae ope-rationis, in illa sistit, et nihil ulterius appetit. Ergo potentia cognoscitiva appetit ut ultimum finem illam operationem, in qua continetur adaequata illius perfectio, et per quam totum exhaurit obie-ctum. Probatur autem minor, scilicet per de-monstrationem totum exhauriri obiectum, et in illa contineri totam perfectionem intellectus, quia per demonstrationem cognoscimus naturam, et essentiam obiecti, item illius proprietates et at-tributa, item et omnes illius causas; sed intellectus humanus adaequate perficitur per cognitionem naturae, et essentiae obiecti, et per cognitionem illius proprietatum, et causarum. Item obiectum exhaurit per huiusmodi cognitionem, quia nihil illius superest cognoscendum; ergo intellectus hu-manus adaequate perficitur per demonstrationem, et per illam totum exhaurit obiectum.
§ 151
Confirmatur, quia quidditatiua, et propria ho-minis differentia, et perfectio est, esse cognoscitivum per discursum, hoc enim sonat rationalitas: sed eam virtutem discurrendi reducit in actum per de-monstrationem, ergo demonstratio est propria ho-minis cognitio, et exercitium illius differentiae es-sentialis, per ordinem ad quod exercitium sumi-tur differentia essentialis hominis. Tunc sic; sed quaevis potentia amat tamquam perfectionem sibi ultimo expetibilem illam operationem per ordi-nem ad quam constituitur essentialiter, ut negat nullus: ergo demonstratio est, quod ultimo huma-nus appetit intellectus.
§ 152
Iam vero probo, nihil praeter demonstratio-nem esse finem, quem per se primo aut ultimo lo-gica doceat; nam posita quacumque alia cognitione naturali in nostro intellectu, adhuc intellectus non quiescit, sed ulterius innititur ad demonstratio-nem habendam: ergo nulla cognitio naturalis, prae-ter demonstrationem, est ultimo appetibilis ab intellectu. Consequentia patet, quia in quo non sistit intellectus, non est ultima perfectio illius, et nisi in ultima perfectione non potest sistere, quia alia habita, adhuc nitur in eam, qua ca-ret: ut lapis non quiescit nisi in centro: nec volun-tas nisi in ultimo suo fine. Antecedens probatur. Primo ex parte ipsius intellectus, quia in definitio-ne, exempli gratia, (nam de reliquis cognitionibus constat apertius) non continetur adaequate om-nis intellectus operatio, sed illi deficit discursus; sed quando deficit aliqua perfectio, non quiescit potentia, donec illam acquirat. ergo posita defi-nitione non quiescit intellectus.
Secundo ex parte ipsius obiecti, quod non exhauritur, nec percipi-tur adaequate per definitionem, quae sola repraesen-tat essentiam, et non proprietates; ergo posita de-finitione adhuc non quiescit intellectus. Confir-matur, quia per definitionem solam non exercet homo ultimam suam differentiam, quae est ra-tionalitas.
§ 153
Confirmatur secundo, quia finis ceterarum fa-cultatum est tota obiecta adaequate cognoscere, ut in scientia de homine, finis attributionis est homo cum suis proprietatibus: non enim sistitur in nuda hominis essentia, sed intenditur perfecta, et adaequata illius cognitio. ergo logica habet pro fine demonstrationem. Probatur consequentia, quia logica est scientia instrumentaria ceterarum facul-tatum, illis praebens modus sciendi: sed facultas instrumentaria habet pro ultimo fine dare illud instrumentum, quo facultas principalis consequi-tur suum ultimum finem. Hoc autem instrumentum est demonstratio. Ergo demonstratio est ultimus finis logicae. Probatur minor, quia scientia instru-mentaria deservit scientiae principali, et illi subii-citur, ut ministra; sed illi non perfecte subiiceretur, nisi servando hunc ordinem. Ergo scientia instru-mentaria, et principalis habent eundem finem. Quod explico in arte fraeno-factoria, et equestri, equestris enim habet pro fine ultimo perfecte do-mare equum; fraeno-factoria vero habet pro fine dare instrumenta necessaria ad hunc finem. Unde non po-test sistere in sola effectione clavorum, sed in effe-ctione omnium, quibus indiget equestris ad suum ultimum finem. Ergo similiter logica non potest sistere in sola definitione, sed in demonstratione. Nam finis remotus logicae est finis immediatus facultatis, cui instrumenta praebet, ut remotus finis effectricis fraenorum est finis equestris: nempe perfectus equorum usus: ergo finis immediatus logicae est instrumentum, quo facultas, cui servit, finem consequatur; sed scientia principalis sola demonstratione consequitur suum finem. Ergo debet etiam per se praebere instrumenta quibus scientia de homine totum penetret hominem.
§ 154
Unde argumentor ulterius: quamvis definitio per accidens, et non ex natura sua, referatur ad demonstrationem, adhuc a logica tractatur per se cum ordine ad illam, quia scientia de obiecto per accidens, per se agit de eius partibus in ordine ad totum, quod patet primo in ipsa logica agente de subiecto, et praedicato. Item de universalibus, et praedicabilibus, non sistendo in ipsis, sed in ordine ad propositionem, aut modum sciendi, cum tamen subiectum, et praedicatum componant propositionem obiectivam; item vocalem, et scriptam, non per se, sed per accidens. Secundo in Architectura agente de ligno, et lapide in ordine ad domum. Item in equestri agente de loris, fraeno, stapedibus, etc. in ordine ad perfectum instrumentum domans equum. Cum ergo logica sit instrumentaria facultas comparatione aliarum, et hae acquirantur sola demonstratione, per se aget in ordine ad illam de definitione. Nec vero alia ratione agit Architectus de ligno, et lapide, nisi quia eius finis est domus. Item finis logicae est comparare perfecte ceteras scientias, quod fit sola demonstratione. Unde de definitione agit tanquam de illius parte. Nec unquam de definitione ostendit diversa attributa, sed eadem semper. Ergo signum est de ea agi semper comparandae demonstrationis gratia.
§ 155
Obiiciunt primo, non esse cur potius definitio ad demonstrationem, quam haec ad illam reducatur: Immo vero esse ad hoc ultimum maiorem rationem, quia definitio nobilior est demonstratione. Confirmatur, quia sicut cognitio essentiae iuvat ad cognitionem passionis, ita cognitio passionis ad essentiae cognitionem: cur ergo altera ad alteram reducatur?
§ 156
Respondetur, definitionem non referri ad conclusionem, tanquam ad finem, sed ad totam demonstrationem, quae ex omnibus actibus componitur, sicut cognitio formae refertur ad cognitionem compositi, licet materia prima sit minus perfecta, quam forma. Unde tota demonstratio perfectior est, quam sola definitio, quia praeter hanc continet conclusionem. Sicut compositum Physicum perfectius est, quam sola forma substantialis. Ad confirmationem respondetur, ex utraque cognitione constari perfectam, et consummatam intellectus perfectionem, et obiecti notitiam, ad quod utraque refertur, sicut materia et forma ad compositum.
§ 157
Dices, totam demonstrationem nihil esse, praeter praemissas et conclusionem; quare si definitio refertur ad demonstrationem, refertur etiam ad conclusionem, quod est contra nos. Respondeo negando consequentiam, quia finis praemissarum est, ut sint simul cum conclusione; quia id, quod partes intendunt, est totum, ut contingit in Physicis; forma enim et unio non referuntur ad materiam tanquam ad finem, licet in composito praeter formam et unionem nihil sit praeter materiam: et sicut finis formae et materiae est, ut sint simul unitae, ita est finis praemissarum et conclusionis, ut sint simul, quia sic perficiunt intellectum adaequate, et exhauriunt obiectum.