Universa Philosophia

Terminus mentalis primo dividitur in ultimatum, et non ultimatum. Ultimatus est, qui pertingit rationem ultimam obiecti. Dupliciter ultimate obiectum potest attingi. Primo cognitione clara, et quidditatiua, penetrando propriam, et singularem differentiam obiecti, ut cum quis concipit Petrum, secundum quod Petrus est. Nam rationes communes non sunt ultimae, sed quia communes sunt posteriores consideratione nostra, vocantur ultimae. in quo sensu cognitio de homine in communi est non ultimata, quia non attingit ultimas hominis differentias, qui sunt Petrus, et Paulus. Hic sensus est valde metaphysicus, alienus a Summulista. Secundo est terminus ultimatus comparatus signo, quo movetur intellectus; nam quando aliquis audit clangorem tubae, et illum cognoscit, simulque penetrat tunc receptui, aut pugnae cani, format conceptum ultimatum signi, quia per illud concipit rem significatam per illud.

Non ultimatus opponitur ultimato: primo, quando non attingitur ultima rei differentia: secundo, et proprius nostro muneri, quando concepto signo non scitur quid illud significet, v.g. tyro ignarus bellicorum signorum audit tympanum; nec scit cui canatur, non format ultimatum conceptum signi, quia non pervenit ad ultimum, et finem signi, quae est res significata. Cuius signum est eiusmodi homines esse inquietos, et rogitare, donec doceantur rem significatam per signum.

Adverte, posse quem formare ultimatum conceptum de signo secundum se, et non ultimatum de re significata, ut cum Graecus audit Latinum, scit illud esse sonum significativum ad placitum, et penetrat quidditatem, asperitatem, aut lenitatem vocis: at nescit quid significet: item potest rem significatam ultimate scire, ut si Latinum illud significet urbem in qua natus est Graecus, hic bene rem, et signum novit, sed id est ea scire materialiter, id est, scit bene materias illas: non vero formaliter in ratione signi, et signati. Unde recte quis potest ignorare naturam physicam signi, et rei signatae, et formare conceptum ultimatum de illis in ratione signi, et signati, ut vox equus non cognoscitur a mulione sit-ne qualitas? an actio? nec utrum equus sit species iumenti, et tamen scit ea voce equum significari. Quod est ultimate cognoscere signum in ratione signi, quia cognoscitur rem illam, quidquid illa sit, significari ea voce, sive sit actio sive qualitas; et qui hoc non cognoscit, non format conceptum ultimatum rei, quantumvis et signum, et rem perfecte cognoscat.

Secundo divide terminum mentalem in reflexum, et directum. Directus est, qui terminatur ad rem distinctam ab actu eiusdem potentiae, ut actus lapis, leo, id est, qui repraesentat lapidem, et leonem; sic vocatur, quia quasi via recta tendit potentia per illum in obiectum. Reflexus est, cognitio de aliqua cognitione eiusdem potentiae: v. g. ego cognosco lapidem, haec prima cognitio est directa. Deinde per aliam cognitionem cognosco me cognovisse lapidem, et disquiro, utrum deceptus fuerim in cognitione lapidis nec ne? haec secunda cognitio vocatur reflexa: quia per illam, potentia se flectit, reflectit, ac revertitur supra se.

Rogas, utrum cognitio, qua intellectus se cognoscit, sit reflexa? Respondeo non esse: quia haec vox tantum imponitur ad significandam cognitionem de alia cognitione eiusdem potentiae, non vero ad cognitionem de potentia ipsa cognoscente. Vocibus autem utimur ut nummis ad reipublicae libitum. Secundo, quia nullus dicit visum esse reflexivum sui, at se in speculo videt: ergo cognoscere potentiam non est reflexio. Inde omnes cognitiones de aliis rebus distinctis a cognitione eiusdem potentiae sunt directae. Intellectus, et voluntas tantum sunt reflexivae, in quibus reflexionibus abire possunt sine fine.

Dices primo, scripturas, et voces etiam esse reflexas. Respondeo eam reflexionem illis non convenire proprie, sed per denominationem a reflexione intellectus, et voluntatis, utentium signis pro libito, et una voce prolata possunt proferre secundam ad significandum priorem. Sicut intellectus, et voluntas per actus secundos possunt amare priores, et sicut cognitio repraesentans cognitionem in communi, repraesentat confuse se ipsam: ita haec vox, vox humana, se ipsam significat confuse, sicut et ceteras voces: quia intellectus ea utitur ad significandas omnes.

Obiicis secundo, imaginationem esse reflexivam, saepe enim meminimus nos habuisse insomnia. Respondeo nos posse imaginatione meminisse res, quae per somnum in imaginationem incidere, quia memoria convenit potentiae materiali: reflexa autem memoria supra actus somniandi, soli convenit intellectui, in quo relinquitur species non solum de obiecto, sed de ipso actu somniandi. Adverte voces non esse reflexas eo precise, quod significant actus intellectus ut cognitio, species, genus, discursus, etc. Sed opus est significent actus intellectus terminatos ad alios eiusdem intellectus.