Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
§ 148
§ 149
§ 150
§ 151
§ 152
§ 153
§ 154
§ 155
§ 156
§ 157
§ 158
§ 159
§ 160
§ 161
§ 162
§ 163
Sectio IX. Cetera de obiecto logicae.
§ 164
§ 165
§ 166
§ 167
§ 168
Disputatio II: Disputatio II. Qua ratione Logica attingat suum obiectum.
Sectio I. De logica utente, et docente, an utraque sit scientia?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
Sectio II. Utrum logica sit scientia practica? an speculativa?
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Sectio III. Utrum logica concurrat efficienter ad actus aliarum scientiarum?
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio IV. Utilitas, unitas, et finis dialecticae.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Disputatio III: Disputatio III. De praedicabilibus in commune.
§ 1
Sectio I. De universalibus quaedam praemitto.
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
Sectio II. Utrum Praedicabilitas sit de essentia universalis?
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Quomodo universalia praedicentur?
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Disputatio IV: Disputatio IV. De genere.
Sectio I. Genus definio.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. Utrum materiale generis sit commune omnibus inferioribus?
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
Sectio III. Qua ratione genus sit pars speciei?
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Qua ratione genus sit totum comparatione speciei.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio V. Utrum genus immediate de individuis praedicetur?
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Disputatio V: Disputatio V. De specie, et individuo.
Sectio I. De specie subiicibili.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. Specierum praedicabilis definitio.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
Sectio III. Utrum species praedicabilis requirat plura individua possibilia?
Subsectio I. Sententia Thomistarum.
§ 17
Asserunt Thomistae, naturam angelicam Michaëlis. v.g. non posse intra eandem speciem ultimam multiplicari; neque posse esse duos angelos solo numero distinctos, sed eos necessario specie differre: quia angelicae naturae non accipiunt individuationem ab alio, sed a se ipsis. Hac de re cum illis non disputo nunc, disputaturus autem in metaphysica disputatione 12. sectione 3. Thomistis autem permissa hac opinione disputandi gratia, pergo ad logicam quaestionem. Opinantur praeterea 1 naturam Michaëlis esse speciem infimam praedicabilem de multis individuis Michaëlis possibilibus quidem non in re, sed in nostro modo concipiendi. Quam sententiam docuit Caietanus 1. parte q. 13. art. 9. §. adverte hic latitudinem.
§ 18
Cui doctrinae praemittit duas esse communicabilitates alicuius conceptus obiectivi: Altera est secundum rem et rationem simul: quae exigit fundamentum, et ex parte intellectus, et ex parte naturae: ex parte quidem intellectus exigit abstractionem, et positivam indifferentiam ortam ex abstractione a pluribus singularibus: ex parte autem naturae exigitur existentia actualis aut possibilis, simultanea aut successiva in pluribus individuis.
Communicabilitas autem secundum rationem tantum, non exigit fundamentum ex parte naturae, quia non reperitur existentia possibilis in pluribus individuis: habet tamen fundamentum ex parte solius intellectus, illam abstrahentis a singularitate.
§ 19
1 Probatur haec sententia ex sancto Thoma complurimis in locis, maxime autem 1. p. q. 13. art. 9. asserente hoc nomen, Deus, esse quidem commune non secundum rem sed secundum rationem. Item haec ait: formae vero, quae non individuantur per aliud suppositum sed per seipsas, quia scilicet sunt subsistentes, si intelligerentur secundum quod sunt in seipsis, non possent communicari neque re neque ratione. Sed quia formas simplices per se subsistentes non possumus intelligere secundum quod sunt, sed intelligimus eas ad modum rerum compositarum, habentium formas in materia: ideo ut dictum est imponimus eis nomina concreta, significantia naturam in aliquo supposito.
§ 20
1 Sanctus Thomas neque per somnum cogitavit de sententia tam aliena a logicis praeceptis. Quod enim dixit Deum esse communicabilem, non dixit ratione, sed opinione: opinione quidem non praescindente sed errante: ait enim esse nomen commune, quia in multorum opinione sunt multi dii: hoc autem quid interest huius quaestionis, agentis quidem de abstractionibus praecisivis non de opinionibus erraticis? si enim quis arbitraretur Petrum esse multiplicabilem in plures Petros, censeret hoc nomen, Petrus, esse etiam commune: an-ne propterea erit Petrus absolute species praedicabilis?
§ 21
Docet ibi sanctus Thomas omnes naturas compositas a nobis concipi ut commune secundum rem, id est ut existentes actu in pluribus ut humanitate: vel ut communes secundum rationem tantum, ut solent existentem quidem in actu in uno solo et non in pluribus: naturas vero simplices subsistentes, quae non individuuntur ab aliquo supposito, sed a seipsis, docet sanctus Thomas a nobis concipi more compositarum. Hic autem mos, in quo constituitur a sancto Thoma? an in universalitate? minime gentium: sed in significatione per nomen concretum, quod compositionem essentialem sonare videtur ex modo concipiendi, his verbis: Ideo ut dictum est imponimus eis nomina concreta significantia naturam in aliquo supposito. Unde quantum pertinet ad rationem nominum, eadem ratio est de nominibus, quae a nobis imponuntur ad significandum naturam rerum compositarum, et quae ad significandum naturas simplices subsistentes. Allegat autem sanctus Thomas seipsum artic. 1. eius quaestionis, ubi hunc sensum exponit non alium, his verbis: Inde est quod omnia nomina a nobis imposita ad significandum aliquid completum subsistens significant in concretione, prout competit compositis.
§ 22
Ut autem constet quam invitus sui sanctus Thomas adducatur, docet nomina significantia res individuas esse incommunicabilia re et ratione: unde ait hoc nomen, Deus, esse re ipsa incommunicabile, communicabile autem per errorem; item et per similitudinem sicut hoc nomen Achilles. Cum autem Michaël sit impositum nomen ad significandam rem in se singularem, non potest nomen esse commune, neque in re, neque ratione: sed tantum per similitudinem aut errorem.
Subsectio II. Diruuntur eius sententiae fundamenta.
§ 23
1 Primum huius sententiae fundamentum est, quia angelicae naturae constituuntur in praedicamento, et non ut genera aut individua: ergo ut species praedicabiles. Praedicamentum enim est praedicabilium coordinatio. Respondeo 2 Angelos in praedicamento constitui, quia vere sunt genera et species multiplicabiles a parte rei in plura individua eiusdem rationis. Secundo constituuntur naturae genericae Angelorum: item et illorum species infimae, quae ratione nostra sunt etiam individuae: neque opus est alia coordinatione praedicabilium nisi respondentium praedicatis quae in seipsis habent. Individua autem completa non ponuntur immediata generi, nisi quando idem sunt re et ratione individuatio, et differentia specifica, ut in ea sententia dicendum est. Tandem esto distinguantur ratione differentia essentialis et individuatio: dico poni in praedicamento species infimas subiicibiles generi, et praedicabiles de uno individuo tantum 3: quae propterea excluduntur ab hoc secundo praedicabili exigenti plura individua.
§ 24
1 Secundum fundamentum: quia natura Gabrielis, et Michaëlis differunt specie, et constant ex genere, et differentia: ergo sunt species praedicabiles. Respondeo, distincto antecedenti 2: differunt specie per individuationem, concedo antecedens: differunt per aliquid ab individuatione distinctum, nego antecedens: Item constant ex genere et differentia distincta ab individuatione, nego antecedens: genere et differentia eadem cum individuatione, concedo antecedens, et nego consequentiam: sunt enim illae species subiicibiles non praedicabiles. Item respondeo admissa distinctione inter differentiam essentialem et individuam angelicae naturae: do eas naturas specie differri et constare genere et differentia, nego tamen consequentiam: quia ut illae sint species subiicibiles sufficit illa compositio ex genere et differentia: ut autem sint praedicabiles, opus erat ut illa differentia esset possibilis in pluribus individuis realibus: quod ex sententia horum auctorum repugnat.
§ 25
1 Tertium argumentum, quia natura Michaelis concipitur abstracta a singularitate; ergo concipitur communis. Primum, falsum est antecedens, ostendam enim non posse concipi ex hac sententia naturam Michaelis sine individua eius differentia. Secundo respondeo admissa distinctione inter differentiam individuam et specificam, nullam esse consequentiam: tum quia ipsi cum suo Caietano 2 dicunt naturas etiam realiter communes, abstractas a singularibus, neque esse universales, neque singulares, sed esse naturam secundum se. Itaque natura Michaelis praecisa a singularitate non est singularis, quia nihil est singulare nisi per singularitatem: nec item est communis: ad id enim exigitur realis potentia, realis aptitudo, ut sit in multis: quod deficit illi naturae: quae in eo statu nullam habet aptitudinem communicatis; sed aptitudinem ad unam singularitatem tantum. Unde in eo statu nec sunt formaliter singulares neque communes: radicaliter autem sunt singulares tantum.