Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
Opinantur alii, adaequatum logicae attributionis obiectum esse modum sciendi qui amplectitur definitionem, divisionem, et argumentationem. Quae docuit P. Suarez disput. 1. metaphysicae sect. 4. a num. 16. P. Fonseca 2. metaphysicae cap. 3. quaest. 1. sectione 7. Patres Conimbricenses q. 5. artic. 1. Masius sect. 1. quaest. 12. prooemiali, conclusione 7. quibus fauere videtur Toletus quaest. 5. estque sententia communior apud nostros dialecticos, quam primum probant Conimbricenses, quia in modo sciendi comperiuntur tres conditiones obiecti adaequati: Primum, quia modus sciendi habet aliquam unitatem qua definiri possit. Deinde, quia de nulla re agit dialecticus quae non sit definitio, aut divisio, aut argumentatio, vel eius pars, ut propositio et terminus, vel ad ipsum referatur ut praedicamentum. Quod argumentum mutuati sunt verbum pro verbo a Patre Fonseca. Respondeo, modum sciendi non esse tam perfecte unum quam est demonstratio: ex quo capite in illam inclinari debent qui unitatem exigunt in obiecto tributionis. Deinde cetera quae tractantur in logica, referuntur quidem ad modum sciendi demonstrativum: nam ad hunc definitio quoque, ac divisio referuntur: cum enim dialectica inventa sit, ad rationis vitia emendanda, nulla ratione id praestatur melius quam demonstratione, per quam dialectica differt a ceteris facultatibus.
§ 136
Secundo argumentatur ex parte artis practicae, cuius materia est opus: sed materia dialecticae ex communi consensu est instrumentum, quo possimus diserte disserere: ergo. Distinguo minorem, si loquamur de obiecto proprio, non solum modus sciendi, sed plura etiam a logico docentur: si autem loquamur de obiecto attributionis, opus dialecticum est demonstratio, ceteros sciendi modos includens.
§ 137
Tertium ipsorum argumetum, quia omnis differendi forma aperiens ignotum ex notioribus participat rationem subiecti dialecticae: sed definitio, divisio, et argumentatio participant rationem aperiende ignotum ex notioribus: ergo participant rationem subiecti dialecticae. Probatur minor, quia definitio, et divisio manifestant definitum et divisum per eius partes: idque independenter mutuo et ab argumentatione. Etenim dividere possumus obiectum et definire, quin syllogismum aliquem efformemus. Respondeo, quemlibet modum sciendi participare rationem obiecti proprii logicae, non tamen obiecti adaequati attributionis: ita tres hi modi sciendi sunt obiectum partiale proprium, non vero attributionis. Et quamvis possint exerceri divisio, et definitio, quin existant in aliquo syllogismo, sunt tamen utiles ad illum: ratione cuius utilitatis tractantur a dialectico: in quo est exemplum evidens ad hominem. Propositio enim distincta a definitione, et divisione, est obiectum partiale logicae: exercerique potest independenter ab omni modo sciendi; estque propositio multiplex, categorica, hypothetica, modalis, etc. quae tamen ex his auctoribus refertur ad modum sciendi: ut ad obiectum attributionis: ergo quamvis definitio et divisio exerceri possint independenter a demonstratione, poterunt ad illam referri.
§ 138
Sed obiiciunt definitionem et divisionem esse modos sciendi expetibiles per se independenter a demonstratione: ergo per se tractantur independenter ab illa. Distinguo tamen antecedens: sunt expetibiles per se tanquam finis ultimus in quo animus conquiescat, nego antecedens: sunt expetibiles per se tanquam partes per se utiles ad demonstrationem componendam, concedo antecedens. Quemadmodum corpus et anima expetibilia sunt per se, non tamen ut per se possideantur independenter a composito, sed ut sint in illo. Distinguo item consequens: Per se tractantur a logico id est per propria ipsorum principia, concedo consequentiam: Per se id est sistendo in illis ut in ultimo fine, nego consequentiam. Praeter corpus et animam sit nobis exemplo propositio, quae per se expetibilis est et cognoscibilis; cum tamen ab his auctoribus referatur ad modum sciendi: ergo eadem ratione imperfectus modus sciendi poterit ad perfectionem revocari.
§ 139
Nos tamen urgent: quia pars potest dupliciter ad compositum revocari: primum per se et ex natura sua: ut corpus et anima ad hominem: secundo per accidens, ut lapis, et lignum ad aedificium. Primi generis pars refertur in esse scibili ex natura sua ad compositum, ut corpus et anima ad hominem; genus, et differentia ad speciem. Secundi generis pars non revocatur ex natura sua ad compositum, sed tantum per accidens cum de illo composito tractatur: cum enim tractatur de aedificio, agitur de ligno et lapide comparatione ad illud: ita cum logicus agit de demonstratione, aget etiam de definitione: tunc autem haec refertur ad illam: at vero cum agitur de definitione secundum se, non propterea referetur in esse scibili ad demonstrationem, hoc argumento arbitrantur neoterici se satis esse vallatos.
§ 140
Nec tamen advertunt hostem intra vallum. Etenim propositio non refertur per se nec ex natura sua ad modum sciendi aliter ac definitio ad demonstrationem; viderint ipsi qua ratione admitto propositionem referri per accidens ad modum sciendi. Etenim ipse est totum quoddam artificiosum integrum, atque completum, ex quo definitio, et quivis modus sciendi componi potest per accidens. Et tamen per hos autores exulat propositio ex obiectorum attributionis classe, estque attributa modo sciendi, neque unquam per se agitur de illa, quin referatur ad aliud: ergo ab aliqua scientia potest no tractari aliqua pars, quae in sua entitate per accidens respiciat totum, nisi illam in esse scibili per se referendo ad tale compositum. Si autem dicant propositionem per se referri ad modum sciendi, idem dixerim ego de definitione et divisione demonstrationi comparatis.
§ 141
Ratio a priori est, quia quod est per accidens obiecto, potest esse per se facultati de illo: quia facultas dicit ordinem essentialem ad rationem accidentariam obiecto: quod patet in arithmetica, quae essentialiter considerat coniunctionem plurium unitatum, de quibus diversi conflantur numeri: haec tamen unitatum varia coniugatio accidentaria est unitatis ipsis. Idem cernitur in architectura, aliisque facultatibus. Sic quamvis definitioni in sua entitate consideratae esset accidentaria relatio ad demonstrationem, tamen ut consideratur a dialectico est cum illa relatione: quia artes practicae habent pro fine opus perfectum, ad quod referunt imperfectiora, de quibus nullo modo agunt nisi cum ordine ad illud. Quod primum confirmo propositionis exemplo: quae cum in sua entitate per accidens referatur ad divisionem, tamen nunquam de illa a dialectico tractatur nisi cum ordine ad divisionem. Item in sententia horum auctorum logicus agit de nomine, verbo, subiecto, praedicato, oratione ut sic, oratione imperfecta, aliisque vocibus, quae nisi per accidens non componunt propositionem modumque sciendi: nec tamen logicus illa considerat per se fine relatione ad modum sciendi: terminum etenim non tractat per se, sed per propositionem quam per accidens componit. Quemadmodum grammaticus, et rhetor de illis agunt, non quidem ut in illis sistant, sed ut aut congruum sermonem struant, aut elegantem. Quod item maxime cernitur in facultate militari: doctrinae enim equestris obiectum habet per se scitu dignum, nempe equorum usum: quem tamen per se refert ad rectam compositionem totius exercitus et pugnae: hastiludia enim, tornamenta, equorum flexus, atque reflexus illos circum agere circis conatur eques ad strenue imbuendum praeceptis pugnae.
§ 142
Quae quidem maxime confirmantur, quia in his facultatibus, quibus agimus de ente per accidens non instituuntur duae tractationes de partibus obiecti adaequati. Philosophia agit de ligno, et lapide secundum se; item et animastica de actibus intellectus, et voluntatis: at vero architectura agit de ligno, lapide, calce, et aliis non secundum se, sed ut possunt aedificium componere: ita Logicus de actibus ut componunt modum sciendi, moralis autem ut fiant ex recta ratione: at vero architectura non agit bis de ligno, et lapide; neque de pariete, aut pavimento, aut tecto. Non enim iam agit de pavimento independenter a domo, iam vero de pavimento cum relatione ad illam: sed una est communisque tractatio pavimenti, atque parietis, quamvis per accidens in se referantur ad tectum, et reliquam domum. Quod evidenti argumento est, aut nunquam pavimentum aut parietem referri ad totam domum ex artis natura, aut referri semper. Sed negari non potest aliquando ex artis natura tectum atque parietem referri ad totam domum: referuntur ergo semper. Eadem autem ratione logicus non tractat bis de definitione sed semel: quemadmodum de propositione, nomine, et aliis non tractat bis sed semel: et tamen cum semel de his tractat, nomen attribuitur propositioni, et propositio modo sciendi: ergo eadem ratione definitio attribuitur demonstrationi. Ratio autem a priori est: quia definitio aliaeque partes entium per accidens non habent diversa praedicata, quando secundum se tractantur, ac quando in toto composito.
Quapropter cum aliquando sint illae partes ad totum compositum referendae, tunc referuntur cum tractantur secundum se. Ratio a priori est, quia ars ut eas referat ad totum compositum, non eget ex parte illarum nisi aptitudine ad illud: quam aptitudinem per se contemplatur, et expetit, sive illis sit essentiale, sive accidentale: ars enim ex natura sua non gaudet opere incoepto, sed perfecto.
§ 143
Solent item obiici, a logica consideratum iri definitionem, et divisionem, tametsi nulla sit demonstratio: ergo haec non est finis cui definitio sit attributa. Respondeo idem esse argumentum in propositione, nomine, et verbo: item in sententia componenti iudicium ex tribus actibus. Quamvis enim impossibilis esset modus sciendi, esset tamen possibilis propositio, subiectum, praedicatum, nomen, et verbum. ergo haec sunt obiecti attributionis, et iam non solus modus sciendi. Quod si hoc argumento non urgente adhuc haec referuntur ad modum sciendi, quid ni definitio ad demonstrationem? Respondeo, si esset impossibilis demonstratio; nec fore possibilem nostrum intellectum, qui dicit ad illa essentialem ordinem, dependentem essentialiter ab illius possibilitate. Secundo respondeo: etiam si demonstratio esset impossibilis, et esset possibilis noster intellectus, non esset possibilis haec logica: quia nec haec definitio esset possibilis, quia ex natura sua petit esse principium cognitionis de proprietate essentiae quam definit: tum etiam quia haec logica est ex natura sua propter demonstrationem tanquam propter finem ultimum, non quod singuli actus dicant ordinem accidentalem ad demonstrationem illam repraesentando adaequate; sed quia repraesentant aliquid ipsius actus, vel potentia, et quia ex natura sua habet illam pro fine, quemadmodum habet etiam pro fine potentiam ipsam vitalem.
§ 144
Exemplo propositionis quo saepe adversarios urgemus, respondent Patres Conimbricenses q. 5. art. 3. Propositio abstracta a modo sciendi non est ignoti manifestativa: ac propterea ableganda est ab obiecto attributionis dialecticae. Respondeo primum, propositionem adductam in exemplum ut ostendam adversantium argumenta nullius esse momenti: quia et est aliquid scitu dignum, et est per accidens pars modi sciendi, ab eoque independens, et quae per se possent considerari, tametsi modus sciendi esset impossibilis: infringuntur ergo hoc exemplo omnia argumenta. Secundo respondeo non satis probari ab his auctoribus quemcunque modum sciendi esse obiectum attributionis: divisio enim imperfecte admodum est particeps modi sciendi: et a simili argumento in propositione.
§ 145
Dico igitur, modum sciendi ut porrigitur ad definitionem, divisionem, et argumentationem, non esse obiectum adaequatum attributionis dialecticae. Quae conclusio satis constare videtur ex responso ad tertium argumentum. Probatur, quia propositio non est obiectum attributionis dialecticae: ergo neque divisio neque definitio. Probo consequentiam, quia propositio tam est scitu digna quam divisio: quia plurima praecepta sunt de propositione et utiliora quam de divisione: ut constat ex summulis de propositione categorica, hypothetica, et modali: de illius quantitate, qualitate, et oppositione. Item per propositionem certi sumus de proprietatibus obiectorum, quae per se tam sunt scitu dignae quam divisio obiecti: homo enim ut sic dividitur in Petrum, Paulum, et Antonium: homo item est risibilis: certe tanti aestimabit quilibet prudens nosse per propositionem hominis risibilitatem, quanti per divisionem nosse Antonium. Fateor a me libentius constitutum iri obiectum dialecticae esse omnem propositionem in specie quam solum modum sciendi.