Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
§ 148
§ 149
§ 150
§ 151
§ 152
§ 153
§ 154
§ 155
§ 156
§ 157
§ 158
§ 159
§ 160
§ 161
§ 162
§ 163
Sectio IX. Cetera de obiecto logicae.
§ 164
§ 165
§ 166
§ 167
§ 168
Disputatio II: Disputatio II. Qua ratione Logica attingat suum obiectum.
Sectio I. De logica utente, et docente, an utraque sit scientia?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
Sectio II. Utrum logica sit scientia practica? an speculativa?
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Sectio III. Utrum logica concurrat efficienter ad actus aliarum scientiarum?
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio IV. Utilitas, unitas, et finis dialecticae.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Disputatio III: Disputatio III. De praedicabilibus in commune.
§ 1
Sectio I. De universalibus quaedam praemitto.
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
Sectio II. Utrum Praedicabilitas sit de essentia universalis?
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Quomodo universalia praedicentur?
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Disputatio IV: Disputatio IV. De genere.
Sectio I. Genus definio.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. Utrum materiale generis sit commune omnibus inferioribus?
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
Sectio III. Qua ratione genus sit pars speciei?
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Qua ratione genus sit totum comparatione speciei.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio V. Utrum genus immediate de individuis praedicetur?
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Disputatio V: Disputatio V. De specie, et individuo.
Sectio I. De specie subiicibili.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. Specierum praedicabilis definitio.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
Sectio III. Utrum species praedicabilis requirat plura individua possibilia?
Subsectio I. Sententia Thomistarum.
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
Subsectio II. Diruuntur eius sententiae fundamenta.
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Subsectio III. Opposita sententia.
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum genus in una specie, et haec in uno individuo reperiri possit?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio V. De individuo primae intentionis.
§ 49
Sectio VI. De individuo secundae intentionis.
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
Sectio VII. Utrum detur ratio communis individuis.
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
Sectio VIII. De individuo vago, et eius praedicabilitate.
§ 73
1 Individuum vagum opponitur inviduo determinato, hoc enim est certa res singularis, quae potest termino demonstrativo monstrari, ut Petrus, hic homo, illud animal. Vagum autem est singularis res, incerta tamen, et quae nomine proprio, aut termino demonstrativo significari non potest, sed termino confuso, et sine distinctione, ut aliquis homo, quoddam animal. Petrus, vel Paulus hic, aut ille puer. Dicitur vagum ab intellectu, a cuius actu vagum formaliter dicitur: non quod obiectum in se sit vagum, sed quia actus vitalis ad illud fertur vage, atque confuse, et quantum est ex se non magis ad hoc, quam ad illud, quo differt ab actu determinato tendente ad hoc, et non ad aliud obiectum. Si enim clare novi Petrum, dico, hic est Petrus et non alius; et dicitur vagum, quia non sistit intellectus et voluntas in uno, certoque singulari, sed per plura disiunctive vagatur. 2
§ 74
Unde liquido constat individuum vagum formaliter non existere a parte rei, quia, quidquid est realiter, certa res est, et determinata. Est autem individuum vagum formaliter in intellectu, aut voluntate indeterminate et confuse in rem singularem tendente, unde vagum formaliter non connotat rem, sed modum, quo confuse a potentia attingitur; ut cum hic existit Petrus, et eum ego clare non novi, statim aio. Hic existit aliquis homo. Ecce ego vage concipio rem determinatam. Item cum ego volo e duobus libris alterum, non tamen magis alterum, quam alterum. Ecce voluntas vage fertur in res singulares.
§ 75
1 Adverte discrimen; intellectus, cum concipit vage, id facit ob suam imperfectionem, ob quam non penetrat res singulares, neque distinguit, sed eas conceptu confundit. Quapropter divinae menti repugnat rem vage concipere. Voluntas autem sine ulla imperfectione ob suam libertatem potest in res vage tendere, ut cum ego video clare et distincte duos libros, neque in altero plus boni quam in altero cerno, possum velle alterum, quem tu mihi velis dare, non determinando hunc aut illum. Ita Deus vult a nobis res vage, ut cum praecipit offerri in sacrificium, aut turtures, aut agnum. Ecce voluntas divina vage fertur in obiecta, quae determinate novit intellectus, cuius rationem late reddidi, 3. p. disp. 10. sect. 4. ubi ostendi Deum non tam vage ferri in haec obiecta, quam determinate in utrumque, sed nullum praeferentem alii.
§ 76
Nam voluntas tendit proprie vage in obiectum, quando illud confuse cognovit: et sicut mens non distinguit unum obiectum ab alio; ita nec voluntas potest velle unum potius, quam aliud; quia non potest in incognitum ferri. Quando autem intellectus clare cognovit omnia obiecta; tunc voluntas non potest ferri confuse, et vage proprie in rationem communem obiecti; quia ea non est repraesentata. Potest tamen pro suo arbitratu aeque velle utrumque obiectum; nullum praeferendo aliis, ut explicui ea sectione 4. quod improprie dicitur ferri vage in obiectum; quia id est tendere in rationem confuse cognitam. Utrum autem Deus possit vage velle media ab ipso solo exequenda? 1 quaestio est 1. p. q. 13. discutienda, cuius negativam partem sequor cum Suarez 3. p. q. 1. quia huiusmodi confusio in electione mediorum denotat in nobis ignorantiam aliquam ipsorum, ob quam cum statuerimus e duobus mediis alterum eligere, non sumus certi, quod ex illis sit melius; sic decernit quis iter agere eques, aut pedes, quia tamen non bene expendit, utrum medium sit aptius, ad neutrum se determinat in singulari, donec ratio melior occurrat. Deus autem exploratissimam habet cuiuscumque medii convenientiam, unde non possumus eum apprehendere volentem media in communi, et postea in particulari; sed, quidquid vult, determinate vult; secus est, quando id, quod vult, alterius relinquit arbitrio. Tunc enim efficaciter nil vult, nisi quod alter velit, sed de hoc agitur in materia de praedestinatione, et incarnatione.
§ 97
1 Deinde, quando ad aliquid requiritur individuum vagum: id, ad quod requiritur, a parte rei non potest exerceri nisi in individuo determinato, ut visus requiritur ad videndum; quando fit visio, fit visio determinata, et non vaga. Item fit per determinatum individuum, nempe ab hac determinata potentia, et non vage ab aliqua, ad quod tantum sufficit unum solum individuum, quantum tota collectio, ut cum dicitur, equus requiritur ad equitandum, equitatio in uno determinato equo exercetur, et tam in uno, quam in omnibus simul, servata semper proportione eius, ad quod requiritur, ut si praecise requiritur equus, ad equitandum: unus equus est tam sufficiens, ac tota species equina; si vero ad bene, et velociter equitandum, requiritur velox et fortis equus: unus fortis et velox est tam sufficiens, quam ceteri omnes simul. Quae doctrina, 2 ut est certa, ita et apprime necessaria in materia de praedestinatione ad refellendam opinionem asserentium a Deo tantam multitudinem auxiliorum parari praedestinatis, ut ex vi totius collectionis infallibilis sit effectus, quamvis non ex hoc, aut illo auxilio determinate. Impugnatur enim, quia tota collectio auxiliorum simul non existit. Ac propterea dicendum est totam illam non habere maiorem vim, quam quodlibet auxilium, quia in ea opinione non requiritur aliquod auxilium determinatum, sed confusum ad eam infallibilitatem. At vero individuum vagum eius est naturae, ut quodlibet individuum eiusdem sit roboris, ac tota species. Haec quidem in praesenti non sunt disputanda, sed indicanda, ut sciantur difficultates Theologicae, quae ex dialecticae principiis sint explicandae.
§ 98
1 Praeterea, quando dicitur ad aliquam rem individuum vagum requiri, communiter illa res significatur vage, universaliter, et indeterminate; non vero in singulari, v. g. dicitur oculum requiri ad videndum, et equum ad equitandum, ubi videre, et equitare vage sumuntur, et non pro hac visione, et hac equitatione. At vero ad particulares effectus, causae particulares communiter requiruntur. Nam ad hanc numero visionem, et equitationem hanc, requiruntur determinatus equus, et oculus determinatus, quia ex rei natura, legeque a Deo statuta, nec haec visio, nec haec equitatio possunt esse ab aliis causis. In effectibus modalibus res est clarissima, quia modus unius rei non potest esse modus alterius. In rebus absolutis, etiam patet, quia hic numero effectus oritur, vel ex hac numero causa cum omnibus adiunctis hic et nunc eam comitantibus, vel oritur ex hac numero voluntate Dei volentis hic et nunc concurrere cum hac causa ad hunc effectum, qui non potest ex natura rei, supposita Dei voluntate, ab alia oriri. Verum est 2 effectus reales absolutos (qui non sunt modi) praerequirere voluntatem Dei concurrendi cum aliqua causa; non tamen cum igne, vel sole determinate ad hunc calorem, sed vel cum sole, vel cum igne, nam cum utroque potest. Haec autem exigentia causae uagae nihil est vagum, sed est hic essentialis ordo, quem habet hic calor ad eas causas, et quia continetur in potentia utriusque, ideo potest ab utraque produci.
§ 99
Quod autem dicimus non exigi hanc determinate, significamus non solum ignem gaudere virtute producendi calorem, sed etiam solem ea gaudere. Unde non oritur necessario ab igne, id est ab alio etiam potest oriri; et requiritur necessario ignis, aut sol, id est a nulla alia causa potest oriri, nisi ab igne, aut sole; ita tamen potest a sole, ut etiam possit ab igne, et e converso, in quo nihil vagum reperies, nihil enim vagum est, sed omnia sunt determinata in eo, quod hic calor possit ex se produci et a sole et ab igne, et non ab alio agente, quod est ad hunc calorem requiri ignem, aut solem indeterminate, et in hoc sensu de determinatione effectuum per voluntatem Dei Summistae non loquuntur, sed pronuntiant leges, quibus Deus mundum administrat; quibus positis dicunt ad videndum requiri aliquem oculum, non tamen hunc determinate. Et quia non advertunt aliqui nomen videre sumi etiam vage, vage etiam, et diffuse vagantur.
§ 100
1 Item observa individuum vagum determinari ad unum exclusione ceterorum, v. g. non teneris sacrificio dare agnum determinate, nec turtures determinate, sed ex illis, quod libuerit, at si semel excludas a sacrificio agnum, teneris iam offerre turtures determinate. Similiter vere aliquis dicit, hoc facit Petrus, vel Paulus, et alius etiam vere dicit non facit Petrus; determinatur illa veritas in Paulo, quia cum id fecerit unus, et non hic, non restat, qui id fecerit, et in quo vera sit haec propositio. Id autem non contingere in propositione significante potentiam, ostendi in summulis disputat. 2. quia non potest fieri exclusio omnium, et in uno solo sisti. Haec de individui vagi natura. Surgamus ad praedicabilitatem.