Universa Philosophia

ARISTOTELES primo Physicorum, cap.1. ait exordiendam disputationem rerum compositarum ab carum partibus et elementis: Cum autem omnis argumentatio ( quae materia est Summularum ) ex partibus constet,hae primum occurrunt disputandae.Argumentatio vero propositionibus constat, propositio subiecto, praedicato,et utriusque unione: subiectum autem, et praedicatum termini consueverunt appellari.

IN unaquaque propositione vocali, aut scripta reperiuntur tres voces, sive dictiones, quibus tres actus in intellectu respondent. In hac propositione. Petrus est albus. Prima vox dicitur subiectum: Tertia praedicatum: Secunda vero unio, sive copula. In his consistit tota essentia propositionis: Sicut essentia hominis in corpore, animo, et illorum unione: totidem voces reperiuntur in omni propositione facta per alia verba, ut Petrus currit: habet enim hunc sensum, Petrus est currens.

Subiectum est, de quo aliquid dicimus, vel praedicamus, ut in hac propositione, Petrus est albus: Petrus, est subiectum, quia de illo dicitur, et praedicatur esse album. Praedicatum autem est illa res, quae de alia dicitur, vel praedicatur: ut album in ea propositione praedicatur, et dicitur de Petro. Subiectum ita dicitur a subycio, id est, iacitur sub aliud. Nam ut in rebus physicis, Petrus est subiectum, quod est sub accidentibus, accidentia autem sunt in Petro, ita logice subiectum est quod subest praedicationi, quae in illo ponit praedicatum: hoc autem ita dicitur, quia est res praedicata. Unio autem ita dicitur, quia unit, vel coniungit subiectum cum praedicato. Significat enim, idem esse subiectum et praedicatum, quod est, ea unire: in propositione, autem negativa non unit, sed abiungit praedicatum a subiecto, et negat ea esse idem: ut Petrus non est lapis.

Praedicatum, et subiectum aliud est, ut quod, aliud vero, ut quo. Quod est res ipsa, vel obiectum quod subiicitur, vel praedicatur. Quo est ipsa vox, aut scriptura, aut conceptus, quo unum dicimus de alio; exempli gratia, Petrus est homo, id, quod ego dico, et affirmo de Petro, est homo ipse, qui realiter est in Petro, et est praedicatum Quod sive materia, quae praedicatur: At illa vox homo est instrumentum quo dico Petrum esse hominem; estque praedicatum quo, id est ratio, qua praedico hominem. In quo sensu aiunt Nominales unam vocem praedicari de alia, non ut quod, quia id esset falsum, quia Petrus est homo esset falsum, si significaret vocem Petrus esse vocem homo, sed praedicatur ut quo. Id est in ratione signi accepti pro re significata. Perinde enim est vocem homo praedicari quo de voce Petrus, ac dicere vocem homo esse signum eiusdem rei cuius signum est vox Petrus. Ratio est, quia signum sumitur pro re significata, et sic vicem gerit non sui, sed rei a se significatae, v. g. videt quis effigies duas Pompeii, et dicit hic est Pompeius, et idem Pompeius, sive idem homo est hic ac ille, non quod illae effigies sint eaedem, aut sint Pompeius, sed quia sumuntur pro prototypo, cuius sunt effigies. Si autem videat statuam Caesaris, et eam conferat cum statua Pompeii, dicit, hic non est Pompeius: id est non repraesentat Pompeium. Hunc esse Nominalium sensum alibi ostendam ex Okamo: in quo loquuntur omnes dialectici cum de propositionibus praecepta tradunt, illum autem in Nominales perperam calumniantur.

Collige ex §.1. parum referre, subiectum, aut unionem esse primam vocem propositionis, vel secundam, non enim est subiectum, quia est prima; aut unio, quia est in medio: sed subiectum est, quia de eo aliquid dicitur: Unio autem, quia coniungit, et dicit esse idem praedicatum cum subiecto: nam in hac propositione Petrus est albus idem est subiectum, praedicatum, et unio, ac in hac est Petrus albus aut albus Petrus est.

Terminus significatum habet sine termino, significat enim limitem, ultimum, et extremum cuiusque rei, extra quem nihil est eiusdem rei, intra quem clauditur tota res, ut Cades, et Irum dicuntur Hispaniae termini, quia inter illas tota interiicitur Hispania. Logici terminum usurpant pro dictione quacumque, voce, vel scripto, quibus utimur in propositionibus. Sic dicuntur esse nonnullae propositiones per se notae, quibus necessario assentimur ex sola terminorum explicatione, id est, ex notitia vocum: item homines hallucinantes, quos argumento deludimus, dicuntur nescire terminos, immo nostri Hispani homines aulicos, et urbanos, qui rem aliquam dicunt eleganter, vocant homines utentes bono termino. Dizelo con buenos terminos.

Soto, 1. part. Summularum, cap. 5. Lect. unica, notab. 1. docet ex Boëtio, quamcumque partem categoricae propositionis esse terminum: cui subscripsit Villalpandus, lib. 1. Summularum, cap. 1. alii terminum sumunt pro solo praedicato, et subiecto: moti Aristotele id adstruente. Quaestio tamen non tam de re quam de voce. Constat enim tam unionem, quam praedicatum, et subiectum esse partes enuntiationis. Utra vero sit dicenda terminus, utra non? parum refert. Sotus accedit Grammaticae significationi: ceteri Aristotelicae, et Philosophicae, nam unio universim dicitur extremorum coniunctio, extrema autem sunt termini rei, cuius sunt extrema: immo eo praecise quod est unio, est medium, quo nectuntur extrema: medium enim dicit ordinem ad extrema. In hac significatione terminum capio cum Patribus Conimbricensibus, lib. 1. Prior. cap. 1. quaest. 7. art. 3. quia terminus est a terminando, ut indivisibilia terminare dicuntur quantitatem, cuius sunt extrema. Confirmatur: tota propositio non est terminus apud Dialecticos, et tamen in significatione Sotica esset terminus, quia tota est dictio significativa, et a Grammaticis vocatur dictio: ergo terminus apud Dialecticos non sonat dictionem.

Terminum definiunt aliqui. Vox significativa ad placitum, ex qua simplex conficitur propositio: sed haud bene, tum quia non convenit omni definito, quia sunt propositiones simplices mentales, et scriptae, quae habent terminos, qui non sunt voces: ergo non convenit omni definito. Dices per similitudinem illi convenire. Contra, quia tota una species non habet omnimodam similitudinem cum alia, quia singulae habent oppositas differentias: male autem res universim captae definiuntur per unam speciem. Si enim diceres. Animal est vivens, sensibile, rationale, inepte id diceres: quia genus diffinires per speciem sub illo contentam, quod est vitium: quia diffinitio debet convenire omnibus inferioribus contentis sub re definita: ut diffinitio animalis debet convenire homini et leoni: sed haec definitio termini est communis, et non convenit omni termino contento sub termino in commune: ergo est mala. Tum impugnatur, quia multae propositiones constant aliquo termino non significativo ad placitum, ergo est mala. Probo antecedens, quia haec est propositio, blytiri non est vox significativa ad placitum, et tamen ly blytiri est terminus, et non significat ad placitum, ergo.

Dices blytiri supponi ibi materialiter. Contra, propositiones fiunt ex terminis supponentibus materialiter pro se ipsis, ut haec, nomen est vox neutrius generis: nomen supponit pro se, ergo etiam blytiri supponens pro se componit propositionem. Cetera vitia eius definitionis mox impugnabo, cum impugnabo Soticam. Dices secundo vocem blytiri supponi pro termino mentali illi respondente. Bene, ergo propterea componit propositionem vocalem, quia subrogatur pro mentali (ut patebit disp. 2. sectione 1.) ergo ut aliquod signum sit terminus propositionis, non est opus ut significet ad placitum, sed sufficit si possit supponi pro termino mentali: quod quidem commune est voci significativae ad placitum cum non significativa.