Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
§ 148
§ 149
§ 150
§ 151
§ 152
§ 153
§ 154
§ 155
§ 156
§ 157
§ 158
§ 159
§ 160
§ 161
§ 162
§ 163
Sectio IX. Cetera de obiecto logicae.
§ 164
§ 165
§ 166
§ 167
§ 168
Disputatio II: Disputatio II. Qua ratione Logica attingat suum obiectum.
Sectio I. De logica utente, et docente, an utraque sit scientia?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
Sectio II. Utrum logica sit scientia practica? an speculativa?
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Sectio III. Utrum logica concurrat efficienter ad actus aliarum scientiarum?
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio IV. Utilitas, unitas, et finis dialecticae.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Disputatio III: Disputatio III. De praedicabilibus in commune.
§ 1
Sectio I. De universalibus quaedam praemitto.
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
Sectio II. Utrum Praedicabilitas sit de essentia universalis?
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Quomodo universalia praedicentur?
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Disputatio IV: Disputatio IV. De genere.
Sectio I. Genus definio.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. Utrum materiale generis sit commune omnibus inferioribus?
§ 7
Hic late solet inquiri, utrum materiale generis, quod definitur, sit abstractum ab omnibus inferioribus materialibus: Scilicet, utrum hoc materiale abstrahatur ab animali, colore, chymaera: Quorum singula sunt genus, primum respectu hominis et Leonis: secundum respectu albedinis et nigredinis: tertium respectu montis aurei et hypocentauri. Haec quaestio facile resolvi potest, asserendo hanc definitionem omnibus generibus convenire1 secundum utramque partem, quia nullum est genus, quod non sit praedicabile de pluribus speciebus. Ergo haec definitio convenit generibus omnibus. Confirmatur. Illa tria, quae numerauimus, vere sunt praedicabilia in quid de pluribus differentibus specie, ergo illis omnibus convenit definitio generis.
§ 8
Obiectio.— Sed obiicies, omnia genera non conveniunt univoce in ratione generis, ergo non possunt una definitione comprehendi. Consequentia patet, quia una definitio fertur in unum obiectum. Antecedens probatur, quia ens rationis etiam est genus, sicut ens reale, sed enti reali et rationis non potest dari una ratio univoce conveniens: ergo omnia genera non conveniunt univoce in ratione generis.
§ 9
Solvitur.— Sed hoc argumentum et falsum assumit, et male concludit, quia omnia genera univoce conveniunt in ratione generis, nam omnia illa eodem modo de suis inferioribus praedicantur. Nam sicut animal praedicatur in quid de homine et leone, ita color praedicatur in quid de albedine et nigredine, et chymaera, de monte aureo et hypocentauro; ergo chymaera, color, et animal omnino sunt similia in ratione generis. Quod explico. Nam licet animal et color habeant dissimilitudinem in ratione entis, et chymaera non conveniat cum illis in ratione entis, tamen eodem omnino modo respicit color albedinem et nigredinem, quo animal respicit hominem et leonem, eodem profus modo chymaera respicit montem aureum et hypocentaurum: ergo ens reale et rationis conveniunt univoce inferioribus respiciendis speciebus: sed hoc est convenire univoce in ratione generis, et in ratione materiae generis1: nam genus denominatur id, quod concipitur, ut praedicabile in quid de pluribus speciebus. ergo.
§ 10
Confirmatur, quia cognitiones, a quibus ens reale, et rationis denominantur genus, univoce conveniunt in ratione genereitatis, repraesentantis confuse plures species; ergo et omnia genera univoce conveniunt in ratione generis. Antecedens patet, quia cognitio intellectualis humana genus est respectu omnium cognitionum humanarum intellectualium, consequentia probatur, quia ab illis cognitionibus genera denominantur genera, quae cognitiones similes communicant denominationes. Confirmatur. Homo et albedo univoce conveniunt in ratione speciei, licet in ratione entis, iuxta communem sententiam, analogice conveniant. Ergo eodem modo ens rationis et reale univoce conveniunt in ratione generis, licet sint analoga in ratione entis. Ratio a priori est, quia duabus rebus, quibus est una ratio analoga, potest esse alia univoca1, quia in una sunt omnino similes, secus in alia, ut praeter dicta, patet in quantitate et substantia, quae in ratione existendi in loco sunt univoca, cum tamen in ratione entis sint analoga.
§ 11
Ens reale et rationis in nulla ratione primo intentionaliter conveniunt; secus secundo intentionaliter.— Per quae patet ad antecedens. Ad probationem respondetur, enti reali et rationis non posse esse aliquid commune univoce in ratione entis secundum se et primo intentionaliter, secus in ratione cogniti et secundo intentionaliter. Quia non comparamus illa entia, secundum quod habent entitates similes, sed secundum quod illae entitates dissimiles inter se, eodem modo participantur ab inferioribus cuiusque, ut patet in animali, et chymaera, et eodem modo terminant confusas cognitiones, quibus singulorum inferiora confuse noscuntur: at in respiciendis suis inferioribus, et terminandis confusis cognitionibus omnino sunt similia genera omnia.
§ 12
Definitio univoca convenit his quae univoce conveniunt, analoga his quae analogice.— Quod vero male concludat argumentum probatur: transeat enim antecedens, et nego consequentiam. Ad probationem respondetur, una definitione univoce convenienti pluribus non posse definiri, nisi ea, quae univoce participant talem definitionem; at una definitione analogice conveniente pluribus posse analoga definiri, ut haec definitio, ens creatum est quidquid ab alio habet esse, convenit substantiae et accidenti creatis. In hoc autem sensu definitio generis erit una analogice, sicut definitio entis creati.
§ 13
Definitio supremorum generum non potest constare genere proprio.— Dices, definitionem generis constare genere et differentia, genus autem debet esse univocum, ergo generis definitio debet esse univoca. Haec omnia vera sunt iuxta primum modum, quo argumento respondi. At iuxta secundum respondeo, tunc non constare definitionem genere proprie sumpto: et in rigore, sed late, ut quando definitur accidens esse entis ens, licet ens non sit proprie genus. Quando enim suprema genera definiuntur, eorum definitio non potest proprie constare genere, sed aliqua ratione analogice communi. Sic in praesenti praedicabile ut sic abstrahens a praedicabili reali et rationis non est genus; est autem genus praedicabile reale ad praedicabilia realia, et praedicabile rationis ad praedicabilia rationis. Definiuntur ergo omnia genera secundum rationem communem generis. Quod vero haec ratio abstracta sit communis univoce, vel analogice ab omnibus generibus, sive sint omnia singularia genera immediate, et confuse cognita, parum refert. Nam in quacumque earum opinionum, est vera nostra conclusio.
§ 14
Hoc autem admonuerim, haud quaquam loqui consequentes, qui negant distinctas formalitates in obiectis (secundum opinionem Nominalium, quae relata est in disputatione, etc. 1.) asserentes materiam universalem esse plura individua confuse cognita, et aliunde negant dari posse conceptum communem materialis generis entium realium, et rationis, quia enti reali et rationis nulla potest dari ratio communis, dicunt tamen in praesenti definiri immediate omnia materialia generum realium et rationis. Hos igitur non loqui consequentes probatur, quia per te diffiniuntur omnia materialia generum immediate cognita, vel ergo cognoscuntur ut similia, vel ut dissimilia: non ut dissimilia, quia conceptus confusus in hoc distinguitur a claro, quia clarus cognoscit rem distincte, et ut dissimilem ab aliis: at vero confusus rem cognoscit indistincte, et ut similem, et convenientem cum aliis. Sed definitio generis est conceptus confusus. Ergo non repraesentat genera ut dissimilia. Probo etiam neque ut similia, quia per te ens reale et rationis nihil habent commune, in quo sint similia. Nam, si aliquid haberent commune, in quo assimilarentur, illud posset abstrahi; quia talis similitudo esset universale fundamentaliter, non minus quam quaevis alia similitudo. Qua igitur ratione ea genera cognoscuntur?
§ 15
Confirmatur. Non cognoscuntur, aut definiuntur, genera sola realia, nec sola genera rationis, quia definitio omnibus illis convenit, neque cognoscuntur omnia illa clare et distincte, secundum quod sunt dissimilia, quia conceptus ille est confusus; neque item cognoscuntur, secundum quod sunt similia, quia per te nullam habent similitudinem; neque item cognoscuntur secundum rationem abstractam illis communem, quam rationem tu negas, qua igitur ratione cognoscuntur?
§ 16
1 Dices, ea omnia immediate cognosci confuse, ut sunt similia in eo, quod est de suis inferioribus eodem modo praedicari: contra primo; ergo nisi aliunde abstractio repugnet, non repugnabit ex eo, quod sint entia realia et rationis. Quia per te in ratione generis sunt similia, quod sufficit ad abstractionem. 2 Contra secundo, quia non minus requiritur in sententia Nominalium ad illum actum confusum immediate repraesentantem plura individua ut similia, quam in sententia Thomistarum ad abstrahendas duas formalitates obiectivas, quia in utraque sententia tantum requiritur similitudo in aliqua ratione. Dicendum igitur est, iuxta Thomistarum opinionem immediate definiri omnia genera secundum rationem communem ab illis abstractam, et iuxta Nominalium opinionem immediate definiri omnia genera, ut sunt similia in ratione generis: consequenter in utraque sententia, quae dixi disput. 3. sect. 1.