Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
§ 148
§ 149
§ 150
§ 151
§ 152
§ 153
§ 154
§ 155
§ 156
§ 157
§ 158
§ 159
§ 160
§ 161
§ 162
§ 163
Sectio IX. Cetera de obiecto logicae.
§ 164
§ 165
§ 166
§ 167
§ 168
Disputatio II: Disputatio II. Qua ratione Logica attingat suum obiectum.
Sectio I. De logica utente, et docente, an utraque sit scientia?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
Sectio II. Utrum logica sit scientia practica? an speculativa?
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Sectio III. Utrum logica concurrat efficienter ad actus aliarum scientiarum?
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio IV. Utilitas, unitas, et finis dialecticae.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Disputatio III: Disputatio III. De praedicabilibus in commune.
§ 1
Sectio I. De universalibus quaedam praemitto.
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
Sectio II. Utrum Praedicabilitas sit de essentia universalis?
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Quomodo universalia praedicentur?
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Disputatio IV: Disputatio IV. De genere.
Sectio I. Genus definio.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. Utrum materiale generis sit commune omnibus inferioribus?
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
Sectio III. Qua ratione genus sit pars speciei?
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Qua ratione genus sit totum comparatione speciei.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio V. Utrum genus immediate de individuis praedicetur?
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Disputatio V: Disputatio V. De specie, et individuo.
Sectio I. De specie subiicibili.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. Specierum praedicabilis definitio.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
Sectio III. Utrum species praedicabilis requirat plura individua possibilia?
Subsectio I. Sententia Thomistarum.
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
Subsectio II. Diruuntur eius sententiae fundamenta.
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Subsectio III. Opposita sententia.
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum genus in una specie, et haec in uno individuo reperiri possit?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio V. De individuo primae intentionis.
§ 49
Sectio VI. De individuo secundae intentionis.
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
Sectio VII. Utrum detur ratio communis individuis.
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
Sectio VIII. De individuo vago, et eius praedicabilitate.
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
Sectio IX. Praedicatio individui vagi.
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
Disputatio VI: Disputatio VI. De differentia, proprio, et accidenti.
Sectio I. Differentiae essentiam propono.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. Utrum differentia sit universalis comparatione speciei, quam constituit? Et utrum sint de conceptu generis?
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. Utrum genus et differentia subalterna sint de conceptu formali differentiae ultimae?
§ 13
1 2 Maior difficultas est, utrum in conceptu formali differentiae ultimae contineatur conceptus differentiae subalternae? Affirmant aliqui. Primo, quia alioquin differentia ultima esset ratio suprema, quae non contineretur sub ratione superiori. Secundo, quia esset omnino simplex, et purus actus. Sed haec futilia sunt, primum enim est falsum, quia ad rationem rei supremae requiritur, ut neque directe, neque indirecte sub rationibus generis contineatur, et ut sit de pluribus generibus praedicabilis: utrumque deficit ultimae differentiae, quae ad latus clauditur sub genere, quod dividit, et non est praedicabilis, nisi de specie, quam constituit, et de illius inferioribus. Praeterea rationale ut sic continetur sub conceptu differentiae ut sic, quae comparata suis inferioribus est genus, contrahibilis per differentias infimam et subalternam; sicut color est genus albedini et nigredini, habent enim infimi conceptus incompleti suas species, ac genera, quibus invicem conveniunt, ac differunt.
§ 14
Secundum autem non urget. Primo, quia est pars compositi, per quod extrahitur a ratione puri actus. Secundo, quia habet mille alias compositiones ex essentia et existentia, item ex genere rei incompletae, et differentiae. Habet enim rationale suum genus et differentiam, in quo convenit cum alio ente incompleto.
§ 15
1 Efficaciter ergo probatur. Non potest concipi rugibile formaliter, quin formaliter concipiatur sensibile; sed rugibile est differentia ultima leonis, et sensibile subalterna: ergo non potest differentia ultima concipi, quin concipiatur formaliter subalterna: ergo de conceptu formali differentiae ultimae est conceptus formalis differentiae subalternae. Haec secunda consequentia est evidenter ex prima, ut patet ex terminis. Minor vero primi syllogismi est certa. Probatur maior, rugibile nihil est formaliter nisi principium operationum leonis, ut sunt illius propriae, sensibile autem est principium operationum animalis, ut sunt illius propriae, id est, sensationum, sed non potest concipi principium operationum leonis, quin concipiatur formaliter principium sensationis, sive operationis animalis, (quod est idem:) ergo non potest concipi rugibile formaliter, quin concipiatur formaliter sensibile. Maior in nulla sententia negari potest, quia Nominales non distinguunt conceptus universales inter se, et a singularibus, nisi per extrinsecam denominationem ab operationibus similibus, et dissimilibus. At Thomistae dicunt animal esse diversam formalitatem a rugibili, et sensibile a vivente; sed illae formalitates distinguuntur per ordinem ad operationes, quae sunt fundamentum talis distinctionis, ut patet in divinis attributis. Itaque semper rugibile est principium operationis leoninae formaliter, et sensibile est formaliter principium sensationis. Iam vero probatur minor, quia operatio leonina formaliter est sensatio propria leonis, sed leonina est formaliter sensatio, ergo idem principium actionis leoninae est formaliter principium sensationis, quia actio leonina, est formaliter sensatio: ergo principium operationis leoninae non potest concipi sine principio sensationis.
§ 16
1 Confirmatur: actio leonina est formaliter sensatio, ut negabit nullus: ergo ab eodem principio, a quo habet esse actionem leoninam, habet etiam esse sensationem: sicut homo ab eodem principio, a quo habet esse homo, habet etiam esse animal; sed actio leonis habet esse actionem leoninam a rugibili formaliter, ergo ab eodem habet esse sensationem: ergo rugibile est principium sensationis formaliter: ergo est formaliter sensibile. Hoc patet ex dictis, quia sensibile ut sic est principium sensationis formaliter, ergo non potest intelligi a sensibili praescindi, et consequenter non potest differentia infima concipi sine subalterna.
§ 17
1 Confirmatur secundo: rugibile formaliter est principium actionis vitalis formaliter, quia est principium rugiendi (sumo enim rugitum pro specifica leonis sensatione:) rugire autem, sicut et ratiocinari est, se ab intrinseco circa obiecta movere (quod est vivere:) ergo rugibile formaliter est principium vitale et animatum, quae sunt differentiae subalternae: ergo differentia ultima in suo formali conceptu subalternas includit.
§ 18
1 Dices primo, differentiam leonis includere rationem viventis, et sensibilis, incomplete tamen, et imperfecte. Quae ratio non continetur, neque in genere, neque in differentia animalis. Contra primo,2 quia etiam ratio viventis, et sensibilis, etc. sunt incompletae in genere, quod est animal, et in illius differentia constitutiva, quae est sensibile; sunt enim rationes communes, quae incompletae sunt simpliciter, donec ad ultimam differentiam, et speciem contrahantur. Contra secundo,3 quia non continentur illae rationes magis completae in differentiis superioribus, quam in rugibili, quia complementum illarum sumitur in ordine ad operationes, quarum sunt principium: at ultima differentia est formaliter principium actionis vitalis, et animalis, ergo habet rationem complete principii vitalis, animati.
§ 19
19.1 Dices secundo, rationale esse differentiam animalis, et tamen non includere differentias superiores, quia rationale formaliter non est sensibile: ergo differentia infima non includit subalternam. Sed animaduerto,2 aliquas esse differentias, quae ultra operationes formaliter contentas sub genere addunt alias, quae omnino sunt supra genus, nec continentur sub ratione communi illarum operationum, ut rationale habet quidem operationes sensitivas, et rationales specificas et proprias hominis, quae formaliter contrahunt operationes communes animalis, quae sunt sensatio, quae est genus operationis animalis, quod contrahi potest ad has et illas sensationes sive operationes animales; habet etiam operationes discursivas, quae, quia sensatio non sunt, ideo nec sunt actiones animalis formaliter: neque participant rationem communem illarum: rationale igitur, ut habet specificas actiones animalis, et sensationes proprias hominis, est formaliter differentia animalis, quia sicut animal constituitur per ordinem ad sensationem, ita eius differentiae sunt in ordine ad tales sensationes, ut patet in rugibili; rationale vero, ut connotat discursum, et ceteras intellectiones, non est formaliter differentia animalis, quia est principium operationis non sensitivae. 3 Unde semper differentia generis formaliter est per ordinem ad operationes contentas sub operationibus generis, quod dividit, et rationale secundum hanc rationem, id est, ut est principium talium sensationum, includit sensibile et animatum, sicut sensationes humanae sunt formaliter sensitivae, et animatae.
§ 20
20.1 Opposita sententia verior est, atque communior: quamvis proposita ratio eam reddit non parum difficilem. Probatur primo, quia si differentia infima contineret formaliter subalternam, etiam contineret genus, quia per te, sicut rugibile est principium actionis sensibilis, ita etiam esset principium actionis vitalis, quia sentire est vivere; omnes denique rationes, quibus tuam sententiam probas de differentia subalterna, probant idem de genere. Ex quo2 duo sequuntur absurda per se in dialectica improbata. Primum est, genus non constituere diversum praedicabile a differentia, quia ratio transcendentis non constituit diversum praedicabile a re, quam transcendit, ut patet in accidenti, quod de quantitate et qualitate non praedicatur, ut universale praedicabile, cuius nulla est ratio, nisi quia est transcendens. Immo neque constituit diversum praedicamentum.
§ 21
Secundum absurdum1 est speciem non differre a differentia, quia utraque eadem omnino ratione formali componitur, quia in specie nihil continetur praeter genus et differentiam, quae in ipsa differentia formaliter continentur per te, et sic corruit secundum praedicabile, et tota metaphysica compositio ex genere et differentia, et ex ratione communi et particulari, v. g. ex specie et singularitate, quia singularitas formaliter continet speciem. Ratio est, quia compositio est duarum partium simul2 positio: at non sunt duae partes, ubi altera per alteram permeat, quia non sunt duo, quando unum non est extra aliud, sicut substantia non dicitur componi ex ente et perseitate. Quia ens transcendit perseitatem. Haec autem adeo sunt manifeste absurda, ut non egeant impugnatione. Confirmatur3 tertio ab absurdo, qua differentia esset tota, et adaequata rei essentia, et praedicaretur, in quale quid. Quod quam sit absurdum patet, quia ultimus quiditativus conceptus, in quid, debet praedicari potius, quam genericus. Immo differentia, in quale quid, praedicaretur de solis individuis, quia non esset species, de qua praedicaretur, de genere autem non praedicatur directe.
§ 22
22.1 Secunda conclusionis ratio, et responsio ad argumentum ducitur ex declaratione differentiae, et generis. Est enim genus conceptus confusus terminatus ad aliquam rationem, ut est principium operationum specie differentium, quae, quia omnino similes sunt, non possunt ducere in cognitionem distinctam sui principii, nisi magis explicite cognoscantur, ut duo ova non possunt distincte cognosci, dum eorum accidentia non cognoscuntur distincte: differentia autem est conceptus magis distinctus eiusdem rei, per quem cognoscitur magis talis res, ut principium huius operationis, ex qua operatione distinguitur species in cognitione a reliquis speciebus. Haec differentia non constituitur in ordine ad novam actionem distinctam ab actione generis, sed in ordine ad novam illius formalitatem, per quam formalitatem contrahitur, et determinatur tum conceptus generis, tum operatio propria generis, ut rugibile cognoscitur per ordinem ad rugitum, qui non est nova actio a sensatione distincta, sed addit supra illam novam formalitatem, vel denominationem, per quam et animal contrahitur ad leonem, et sensatio ad rugitum.
§ 23
23.1 In hac nova formalitate non concipitur formalitas generis, nec illius explicitus conceptus, nam propria illius ratio est determinare sensationem in communi ad hanc speciem, id est, ut sit sensatio talis, aut talis modi: in illa enim determinatione, aut contractione actionis non includitur sentire, sed supponitur, sentire enim nihil est, nisi percipere per sensus, quod iam supponitur per animal in communi; cui deficit tali, vel tali modo sentire; quod habet per differentiam, unde oritur aequivocatio, ut existimetur genus et differentia subalterna formaliter includi in conceptu differentiae ultimae, quia haec non intelligitur, quin etiam genus intelligatur: verum quidem est, genus intelligi et differentiam subalternam, sed non tanquam rationes formaliter componentes differentiam ultimam, sed tanquam ad illam praesuppositas, et ab eadem connotatas in obliquo. Non enim potest intelligi differentiam contrahere genus, quin praecognoscatur genus, ad eum modum, quo non potest intelligi formam determinare materiam: quin etiam cognoscatur materia. In quo differunt praedicabilia a transcendentalibus, haec enim formaliter imbibuntur in suis differentiis. Quia cum perseitas, quae est differentia entis, sit aliquid, necessario est ens; at in praedicabilibus, licet non possint concipi rationes formales infimae, quin connotentur suprema tanquam quid per infimas determinatum, tamen non concipiuntur tanquam transcendentes infimas differentias.