Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
Mirabile fuit ingenium Petri Hispani, qui Aristotelem superavit in tradenda doctrina de modali propositione lib. 1. Summularum c. 13. quam conabor perspicue, ac breviter explanare, omissis Summulistarum nugis, ac tricis, quibus captiose deludunt tyronum animos, atque deterrent. Sat difficilis redditur haec disputatio tot vocum multiplicitate, quin data opera tenebrae tenebris offundantur. Neque enim toties Cycicenae turres, aut Olympiacae porticus refractis vocibus recinunt echo, quoties propositio modalis geminatur. Si enim illa bis septies verba repulsant, modi bis refranguntur octies, audientium aures diverberantes, mentemque turbantes: conabor autem communis doctrinae rationem reddere, quod arbitror non esse admodum facile.
§ 35
Modus late sumptus est limitatio seu restrictio alicuius orationis, aut vocis, quae fit per terminos adiectivos ut omnis homo iustus, vel per terminos substantivos in obliquo, ut omnis liber Aristotelis, vel per adverbia, disiunctiones, et cetera, de quibus non agimus in praesenti. Agimus autem de modo adstringente propositionem in una materia determinata. Diximus materiam esse triplicem, necessariam, remotam, contingentem: cui triplex respondet modus necessarius, impossibilis, contingens, quibus additur, et quartus scilicet possibilis, qui tamen parum differit a contingenti. In praesenti enim disputatione claritatis gratia, ut communi mori morem geramus, de eo reciproce cum possibili disseremus. Dupliciter fit propositio modalis vel per modum adverbialiter sumptum, vel adiective, ut Deus necessario est unus, vel Deum esse unum, est necessarium, per quem modum adiectivum tota propositio mutatur, et modus fit praedicatum. Nam Deum esse, est subiectum de quo praedicatur esse necessarium. At vero in hac Deus necessario est unus, unitas praedicatur de Deo, necessitas autem nec subiicitur, nec praedicatur, sed est syncategorema subiecti.
§ 36
Modus solet interponi, ut, sedentem possibile est stare: vel solet praeponi, ut non est possibile sedentem stare: vel solet postponi, ut stantem sedere est possibile, semper tamen eumdem reddit sensum: qui sensus est duplex, et compositus, et divisus. Compositus est, quando simul pro eodem tempore praedicatum componitur subiecto, ut stantem sedere est impossibile, id est, dum stat: divisus est, quando praedicatum non pro eodem tempore, sed pro diverso tribuitur subiecto, ut stantem sedere est possibile, id est, tempore quo non stat, ut de ampliatione dixi disputatione 2. Hic tamen adverte, aliquos modos esse compositionis (ut ait Hispanus) qui componunt praedicatum cum subiecto, ut Petrus contingenter disputat, componit contingentiam cum disputatione: alii autem modi significant, qualiter res fiat, ut Petrus docte disputat, ostendit quo pacto se gesserit in disputatione. Sotus lectione 1. notabili 3. propositionem factam per adverbium compositionis, vocat modalem divisam, ut Petrus contingenter disputat, quae autem fit per verbum, vocat modalem compositam, ut Petrum disputare est contingens.
§ 37
Propositiones modales suam habent veritatem, vel falsitatem. Propositio affirmativa in materia necessaria est vera, et negativa falsa, ut hominem esse animal est necessarium, hominem esse animal non est necessarium, uno verbo dignosces veritatem, et falsitatem: si enim affirmant rem sicuti est, sunt verae, si autem aliter, falsae. Sunt autem semper falsae, aut verae semper, nam verae sunt in materia naturali, falsae autem in materia remota, licet enim dictum (id est subiectum) sit in materia contingenti; modus autem (id est praedicatum) est in naturali, aut remota, ut Petrum disputare est contingens, Petrum esse lapidem est possibile. Item haec propositio, Petrum disputare est contingens est propositio modalis: non est modalis, sed absoluta, quia esse modalem illi convenit absolute; nec illud praedicatum reflexum est modale, nam ad hoc exigitur praedicatum per copulam principalem esse modum, ut Petrum currere est contingens. Habent etiam quantitatem, universales sunt impossibile, et necesse; particulares vero, contingens, et possibile. Adverte quantitatem modalium absolute esse pensandam ex quantitate modi, et non ex quantitate dicti. Dictum autem vocamus ceteras partes propositionis a modo distinctas, de quo infra.