Universa Philosophia

CArdinalis Toletus, lib. 1. cap. 13. ait terminum concretum esse, qui ab alio accipit denominationem, abstractum vero, qui eam dat, ut homo nominatur ab humanitate. Unde humanitas est abstractus, homo vero concretus. Huic definitioni adsonat P. Fonseca, lib. 1. cap. 13. Concretum esse: Qui habet modum significandi compositum: abstractum vero, qui non compositum, sed simplicem habet significatum. Et quidem bene. Nam concernere est aliud simul cernere ad ineundam compositionem, ut album, dicit subiectum concernens albedinem in se ipso, homo humanitatem in supposito. Abstractum autem significat separari unum ab alio, ita albedo significat qualitatem, quin eam significet in subiecto, quod est in significandi modo abstrahi a subiecto. Hinc communiter Summulistae dicunt, nomine abstracto rem significari quasi per se stantem, concreto autem ut existentem in alio, id est, in composito.

Concreta, et abstracta possunt primo considerari cum sola diversitate vocum abstractae, et concretae, sine ulla diversitate reali, vel rationis in rebus ipsis significatis, quae voces, et termini possunt dici abstracti, et concreti, Grammatice tantum: quia habent voces abstractas, et concretas more Grammatico, ut ens, et entitas, quae nullo modo differunt. Nam est ens entitas, et entitas ens formalissime sine ulla distinctione inter utrumque.

Secundo modo possunt considerari cum identitate reali inter abstractum, et concretum, et cum distinctione rationis: v.g. Deus, et Deitas, sunt a parte rei idem, differunt tamen nostro modo concipiendi, quia Deus dicit suppositum, quod ratione distinguitur a Deitate, haec autem sunt concreta logica: quia eorum compositio non est a parte rei, sed in nostro intellectu.

Tertio considerari possunt cum reali distinctione inter abstractum, et concretum, ut album, albedo. Illud enim ratione subiecti realiter distinguitur ab hac, quae possunt vocari concreta physice, quia eorum compositio realiter existit in ipsis. Haec concreta alia substantiva, ut homo, quae non sunt connotativa: alia adiectiva, quae sunt connotativa, ut albus: ex adiectivis alia pure denominativa ut humanus, de quibus agam, d. 9. logicae sect. 2. alia essentialia, ut sunt propriae differentiae, ut rationale. Alia accidentaria logice, et praedicabiliter, ut risibile: alia accidentaria physice, ut albus, etc.

Sotus 1. p. introductionis, c. 12. lect. 1. terminum complexum ait esse: Qui habet duas partes significantes iuxta significationem totius, haec definitio quadrat quidem in terminum complexum, sed est obscura: quid enim est significare iuxta significationem totius, nisi dicere quamvis partem termini complexi esse per se significativam, et retinere totam suam significationem, ac si non esset in composito?

Villalpandus, lib. 1. 2. part. cap. 4. ait terminum complexum esse plures dictiones congrue se habentes: non displicet, nisi quod ait, eam etiam convenire orationi, quo defectu non caret Sotica definitio. Verum est orationem, et integram unam propositionem esse posse terminum alterius, et tunc eam fore terminum complexum, verum oratio differt a termino complexo, quod hic abstrahit a verbo, secus illa, ut dicam disput. 3. sect. 3.

Toletus, lib. 1. cap. 12. optime ait terminum complexum esse, cuius partes per se sunt significativae, quae definitio ponit terminum complexum esse compositum, si quidem habet partes: ly per se, denotat eas partes per se solas, quin una pendeat ab alia, habere integram significationem distinctam ab alia: ut homo iustus, utraque pars in composito retinet significationem, quam antea: complexus enim est, quia complectitur duos terminos cum suis significationibus. Item adverte, debere unum terminum constari ex duobus, ad quod necesse est aliquo modo uniantur, alioquin non erit unus complexus, sed duo incomplexi disparati. Item debent significare diversa, vel re ipsa, vel in modo concipiendi: re ipsa ut homo iustus, ratione nostra, ut Deus sapiens: si vero termini significent eamdem rem eodem modo conceptam, non est complexio, sed synonyma, ut Marcus Tullius, nisi forte in his nominibus sit significatio diversa: ut Claudius Caligula, quia Claudius est dictus ob suorum memoriam, Caligula vero, quia caligis utebatur.

Itaque licet significent eumdem hominem, non tamen eodem modo conceptum, quod sufficit ad complexionem termini. Item potest nomen esse compositum ex duabus dictionibus integris, et tamen non erit complexum, nisi utraque dictio retineat suam significationem, ut Pedemontanus est terminus incomplexus, et includit Pede, et Montanus, quibus ibi non significantur pes, et Montanus homo, sed incolens radices montium Alpium.

Terminus incomplexus est: Unus terminus carens compositione duorum, per se significantium. Unde Proconsul est terminus incomplexus: quia licet Pro, et Consul retinent ibi integras suas significationes: tamen Pro non est terminus, sed praepositio, quae sicut coniunctio, interiectio, et alia syncategoremata, in propositione nec subiiciuntur, nec praedicantur, nisi cum reflexe de illis aliquid significatur: ut pro est praepositio, quae suppositio est materialis: in Proconsule autem non supponitur nisi formaliter. Respublica autem est terminus complexus: quia tam Res quam publica, est terminus, et retinet uterque integram significationem. Adde definitioni, terminum complexum esse: Unum terminum conflatum ex duobus retinentibus integras significationes sine verbo; nam si verbo constent, erunt oratio, ut patet disput. 3. sect. 3.

Terminus copulativus est: Terminus simplex significans unam rem constantem ex pluribus inter se per accidens copulatis sine vera unione, ut multitudo, acervus, Respublica, civitas, exercitus, etc. Dixi esse terminum simplicem, ad excludendos terminos complexos, qui possunt dici termini copulati, et compositi ex duobus, ut homo, et equus currunt: ubi subiectum significat plura, et Respublica est terminus copulativus, et complexus, non ergo excludo omnes terminos complexos. Dixi item unam rem constantem ex pluribus copulatis, ad excludendos terminos communes significantes plura individua, ut sunt unum in ratione communi: nam re ipsa nec omnes homines ex parte ipsorum sunt unus homo, nec homo ut sic, est una ratio simpliciter, quia tota eius unitas non est in obiecto, sed in intellectu, at terminus copulativus significat unitatem ex parte rei se tenentem, et plura, quae intelligantur ex se componere unum, ut Respublica, componitur ex diversis personarum statibus: homo autem in communi non habet ex parte sui compositionem ex Petro, et Paulo.

Dixi per accidens copulati, ad expungendos terminos concretos, et abstractos significantes composita per se, et quae vere sunt una res, ut humanitas, significat materiam, et formam unitas per se, et non per accidens. Et homo significat humanitatem, et suppositum per se unita. Tandem addidi sine vera unione, ad excludendos terminos connotativos significantes subiectum unitum accidenti.

Dices vestitus et armatus, non sunt termini copulativi, et significant plura sine unione, ergo. Nego minorem: quia non significant plura in recto, sed in recto significant hominem, et in obliquo vestem, et non per modum unius resultantis ex veste, et homine. Dices accipiatur vestitum substantive, ut significat compositum ex homine, et veste. Respondeo tunc, fore terminum copulatiuum: quia in recto significat plura aggregata sine unione, ut Acervus. Terminus non copulativus est, qui non significat plura aggregata, ut homo, Deus, sapiens.