Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
§ 148
§ 149
§ 150
§ 151
§ 152
§ 153
§ 154
§ 155
§ 156
§ 157
§ 158
§ 159
§ 160
§ 161
§ 162
§ 163
Sectio IX. Cetera de obiecto logicae.
§ 164
§ 165
§ 166
§ 167
§ 168
Disputatio II: Disputatio II. Qua ratione Logica attingat suum obiectum.
Sectio I. De logica utente, et docente, an utraque sit scientia?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
Sectio II. Utrum logica sit scientia practica? an speculativa?
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Sectio III. Utrum logica concurrat efficienter ad actus aliarum scientiarum?
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio IV. Utilitas, unitas, et finis dialecticae.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Disputatio III: Disputatio III. De praedicabilibus in commune.
§ 1
Sectio I. De universalibus quaedam praemitto.
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
Sectio II. Utrum Praedicabilitas sit de essentia universalis?
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Quomodo universalia praedicentur?
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Disputatio IV: Disputatio IV. De genere.
Sectio I. Genus definio.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. Utrum materiale generis sit commune omnibus inferioribus?
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
Sectio III. Qua ratione genus sit pars speciei?
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Qua ratione genus sit totum comparatione speciei.
§ 21
Totum potestatium dicitur etiam genus comparatum speciebus, easque potestate continere. Quod, ut explicem, suppono, sermonem non esse de continentia, aut potestate physica, quia genus, cum sit idem physice cum speciebus, nec eas continet, neque habet physice potentiam ad eas.1 Est igitur sermo de potestate et continentia logica, sive per intellectum. Item suppono, non dici genus totum potestatium, quia possit componi ex speciebus. Nunquam enim ratio superior componi potest ex inferioribus, tum quia tota essentia superior concipitur non concepta inferiori: tum quia differentiae inferiorum sunt extra conceptum genericum, de quo non sunt directe et formaliter praedicabiles, sed pars logice componens aliquid, est de eo directe et formaliter praedicabilis, quia est ratio illud constituens, ut rationale, et risibile praedicantur de homine; ergo genus non est totum potestatium per aliquam compositionem possibilem, per quam intelligantur species esse partes clare atque distincte spectantes ad generis constructionem. Unde concludo, non esse totum simpliciter, sed tantum secundum quid,2 quia totum et pars simpliciter dicunt ordinem ad compositionem per claram coniunctionem duorum conceptuum in uno tertio inde resultantem: ubi autem nullum est id genus compositionis, nulla est pars, nec totum ullum. Erit igitur genus analogice, et metaphorice, totum quatenus actu confuso plura aggregatim sine ulla distinctione ponuntur, quod est contra rationem totius, et partis simpliciter.
§ 22
Ac primum S. Thomas1, quem refero disp. 2. Metaphysica sect. 3. ait, differentias entis potestate contineri in conceptu entis, at in conceptu substantiae, vel accidentis contineri actu, idest, actu terminato ad conceptum entis ut sic; potentia, idest, confuse, et indistincte, cognosci differentias; at conceptu claro atque distincto substantiae, actu, idest clare atque distincte differentias cognosci. Itaque in sententia S. Thomae contineri in potentia generis est, cognosci confuse cum genere, actu contineri est distincte cognosci, quod verum est. Quapropter Aristoteles dixit, in genere latere aequivocationes, idest, confuse contineri species inaequales. Existimo tamen non esse hanc totalitatem potestativam, quam generi adscribunt,2 sic enim non minus differentia esset totum potestativum comparata generi, quam genus comparatum speciei, quia in conceptu differentiae solius, tam confuse cognoscitur genus, quam differentia in conceptu solius generis propter identitatem realem inter utrumque. Sed differentia non dicitur totum respectu generis, ergo haec totalitas potestativa non consistit in cognitione confusa inferiorum praecise, nisi aliquid addatur, ut §. 24. parebit.
§ 23
Rem arbitror, sic se habere. Genus sub ratione praedicabilis est totum potestativum, idest, totum praedicabile de specie.1 Nam genus sub ea ratione est totum respectu speciei, sub qua respicit speciem tanquam partem, quia totum ut totum dicit relationem ad partes. Sed speciem respicit, ut partem sub ratione praedicabilis; ergo genus sub ratione praedicabilis est totum respectu speciei. Probo minorem, quia species respicit genus ut totum sub ratione praedicabilis de illa, ergo et genus eam respicit sub eadem ratione praedicabilis. Probo antecedens, quia species, ut est subiicibilis generi, est pars; sed pars illius ut subiicibilis, dicit respectum ad totum, ut praedicabile: quia correlativum partis est totum, praedicabile autem est correlativum subiicibilis: ergo genus comparatione speciei est totum, eamque respicit sub ratione praedicabilis. Probo maiorem, quia species est pars subiectiva generis, sic enim dicitur pars generis et non aliter. Sed pars subiectiva est pars subiicibilis idest pars subiecti, nam in praedicatione generis nulla species est subiectum totale,2 quia de aliis etiam praedicatur, quae etiam sunt generis subiectum. Itaque species est pars subiecti generis, idest, non subiicitur illa sola generi, sed simul cum aliis speciebus componit integrum subiectum; genus autem, quia est praedicabile, non solum de una, sed etiam de aliis, dicitur totum potestativum, idest praedicabile seu potens praedicari.
§ 24
Dices, hinc sequi, aggregatum ex omnibus speciebus subiicibilibus esse totum, non vero genus,1 quia totum resultat ex partibus, sive sunt omnes partes simul, ita totum respectu singulorum generum est acervus ex illis omnibus resultans. Sicut totum respectu singulorum granorum est acervus ex omnibus illis resultans. Respondeo2 totum per compositionem aut aggregationem esse omnes species subiicibiles generi, quia omnes illae integrant adaequatum subiectum generis, at genus ostendi §. 21. non dici totum per compositionem, sed metaphorice tantum, ad quod non sunt exigendae proprietates totius simpliciter. Deinde respondeo, omnes species simul sumptas esse genus:3 ostendam enim in disput. 5. Metaphys. sect. 10. materiam generis esse omnes species confuse cognitas, unde, si omnes illae singillatim, et clare cognitae sunt totum subiectum, omnes etiam illae confuse cognitae sunt totum praedicabile, quia genus, ut praedicabile de omnibus, sunt omnes confuse cognitae, et subiectum sunt omnes clare cognitae. Discrimen autem clarae et confuse cognitionis non tollit, quin conceptus obiectivus, qui solet genus denominari, semper denominetur genus (ut ostendi §. 19) Item species vocatur pars obiectiva generis,4 idest, cognitionis genericae obiectum partiale; quia ea cognitio immediate terminatur ad omnes species, in qua significatione probo disp. 5. Metaphys. sect. 10. omne, universale dicere immediate omnia inferiora, quia est totum respectu illorum, non per aggregationem distinctam omnium, sed per adunationem per actum confusum: sic inferiora vocantur partes dividentes, seu membra dividentia totius universalis. In quo sensu recte dixit S. Thomas cognitione confusa superioris potestate contineri inferiora, quia confuse ea omnia cognoscuntur, quod non convenit conceptui differentiae, in quo nec materialiter clauditur irrationabile. Non video, qui possit aliter explicari ratio totalitatis generis in species.
§ 25
Infertur ex dictis, genus non aliter esse totum respectu speciei, quam est pars illius in potentia.1 Monstratur aperte, quia genus est totum, ut est praedicabile, quia species est pars illius, ut est illi subiicibilis, sed est praedicabile formaliter, ut pars in potentia; ergo est totum potestativum, ut est pars in potentia: minor patet, quia genus est praedicabile in quid incomplete, similiter et species illi incomplete subiiciuntur: genus enim non continet totam essentiam speciei, sed partem; ergo genus est praedicabile formaliter, ut est pars speciei, ergo in eadem ratione est pars speciei, et totum potestativum, quae recte cohaerent: nam praedicari ut superius, communeque multis, est praedicari ut totum potestativum. Quia quodcumque inferius est subiectum partiale, et eamdem ob causam non potest adaequate et complete de singulis praedicari, sed incomplete, et partialiter, quia tota mea essentia non potest aliis speciebus esse communis.
§ 26
Rogas, qui possit idem esse totum et pars comparatione eiusdem termini? Magna difficultas! totum per actum confusum et universalem, per quem confuse concipiuntur omnia inferiora, quibus quasi componitur, quia illa omnia amplectitur ratio communis: pars vero per compositionem et claram cognitionem, per quam ratio communis simul cum differentia componit inferiora.1 Immo genus est pars speciei, et exercitium, et quasi actus secundus potentialitatis potestativae, quia actualis praedicatio, per quam est actualiter pars, est exercitium praedicabilitatis, per quam est totum. Vide disputationem 5. Metaphys. a §. 86.