Universa Philosophia

ARistoteles primo de interpretatione, cap. 3. ait Verbum esse, quod insuper tempus significat, atque semper eorum, quae de alio dicuntur, est signum. Ea verba, quod insuper, referuntur ad cap. 2. ubi nomen definierat. est ergo verbum ex Aristotele: Vox significativa ad placitum, cuius nulla pars est significativa separata, finita, et recta, significans cum tempore, ut signum praedicati. ita fere Petrus Hispanus, cap. 4. quem Sotus tuetur. Haec definitio in easdem labitur difficultates, in quas superior nominis descriptio. Nam satisfacio, circumsedeo, et similia verba habent partes distinctas per se in compositione significantes, ac retinentes in toto significationem, quam extra totum, facio enim significat in eo composito, facere sive praestare aliquid: satis autem ibidem significat quod satis superque est. Immo significatio verbi, satisfacio, est composita ex significatione verbi, facio, et adverbii, satis. Deinde verba infinitantia sunt etiam verba. Praeterea, tempora praeteritum, et futurum vere sunt verba, e quibus perfecta oratio, et propositio construitur, propositio autem sine verbo constare non potest, tandem sunt nonnulla verba praesentibus carentia, ut coepi, odi, e quibus efficitur affirmatio.

Est ergo verbum, vox coniugata per tempora, ita Nebriss. lib. 3. cap. 7. de erothematis verborum, ars Regia, lib. 3. August. tom. 1. lib. de grammatica, verba (inquiens) dicimus haec, quae decurrimus cum temporibus, et personis, ut clamo, clamas. Dices haec grammaticorum in morem potius, quam dialectice definiri. Respondeo dialecticae proprium non esse quaerere voces, aut verba, sed mentis argumenta construere; ut vero idem commodius praestetur, eget notitia vocum, quas pro conceptibus subrogat, vocum autem attributa, ac discrimina grammaticus sibi vindicat, cuius legibus in eius provincia standum necessario. Illi nonnulli irrident quod tam grammatice egerim de verbo, grammaticorum legum superstitiosus cultor. si hoc crimen est, ipsi sunt ab eo quam maxime immunes, qui leges grammaticae nec audisse videntur, critique mecum videndus August. quod in verbo, et nomine definiendis non ad Aristot. sed ad grammaticos confugerit.

Adde, eamdem omnino significationem unius partis orationis posse, et nomine, et verbo, aut adverbio dignosci, e. g. vitae turpitudo explicatur iam nomine, vita turpis, iam verbo, vivere turpe, item loci adiunctum explicatur, iam adverbio, hic, iam nomine in hoc loco, Petrus occidit Ioannem hic, vel hoc in loco; vide autem in Aelio, lib. 3. c. 13. quae partes orationis pro aliis subrogentur. ratio a priori: quia voces significant ex instituto, et pro conceptu eodem subrogamus voces diversas, et unam pro diversis conceptibus; discrimina autem nominis a verbo, et ceterarum orationis partium pensantur ex varia terminatione, inflexione, aliisque accidentibus, quae grammaticus expendit.

Adverte, verbum significare cum tempore, sive adsignificare, vel consignificare tempus, quod explicatur illa parte definitionis coniugata per tempora: verbum indicat suum significatum aliquo tempore exerceri, ut ego scribo, significatur scriptura exercita tempore praesenti, unde verbum non potest non consignificare tempus. Multa nomina significant tempus, ut hora, dies, annus: multa connotant tempus: quia significant rem, quae solet contingere certa temporis differentia, ut caena, est enim connotare notare simul, et cum caena contingat post vesperum, audita ea voce concipimus etiam sub vesperum: at non significatur utrum coenetur nec ne, sed tantum significatur caenatio secundum se: cum autem dico caenatur, vel non caenatur, nego aut affirmo cenam exerceri hoc tempore vespertino, unde liquet discrimen verbi a ceteris orationis partibus, et quam diverso modo sumatur verbum a nomine, ut cum dico, displicet mihi tuum vivere, non adsignificatur tempus, quo alius vivit, sed infinitivum sumitur in significatione loco nominum. Cum vero aio, dico te turpiter vivere, tunc viuo adsignificat tempus. Item verbum consignificat personas. Beatus August. dicto tom. 1. in lib. de dialectica primas, et secundas personas, vocat compositas, ubi dicit eas esse voces complexas, ut curro, curritis: quia nos faciunt venire non solum in cognitionem significati per verbum, sed etiam ipsarum personarum, at non satis capio, cur idem neget tertiis, licet enim valde confuse, venitur in cognitionem alicuius personae, nisi forte ob hanc confusionem id dixerit clarissimus Augustinus.

Patres Conimbricenses primo Perihermenias, cap. 4. q. 1. art. 4. quaerunt, utrum verbum infinitetur in propositione? Nomen aut verbum infinitari, est per praepositam negationem negari formalem significatum nominis aut verbi, et affirmari conceptum alium ex infinitis non significatis per verbum, aut nomen. e. g. Non homo currit, subiectum infinitatur, et negatur currenti significatus hominis, et tribuitur aliis distinctis ab homine, sed nulli determinate, nam praeter hominem sunt infinita e quibus nulli determinate tribuitur cursus, quapropter dicitur vox infinita, ubi adverte orationem eo termino constantem non esse negativam, sed affirmativam: quia negatio non appingitur unioni, sed extremo: reddit enim hunc sensum, aliquid currit, quod non est homo, nec enim cursus negatur homini, attribuitur autem alicui, quod non sit homo, quo currente, potest esse vera ea propositio, quia homine currente potest equus currere, qui est non homo.

Quaeritur ergo utrum verbum infinitetur? Et quidem participia infinitantur, ut Petrus est non currens, quae propositio est affirmativa, tribuens Petro aliquid distinctum a cursu: Conimbricenses supra opinantur verbum in propositione infinitari. Primo, quia extra illam infinitatur. Secundo, quia potest ad libitum quis uti verbo infinito, non secus ac nomine. Alii oppositum censent, et quidem si extra propositionem infinitatur, evidenter ostendit Conimbrica suam conclusionem, quia de verbo sic infinitato potest aliquid praedicari, vel ipso potest de alio aliquid affirmari, quia significat aliquid pro temporis differentia aliqua.

Verum non placet haec sententia, quia est contra doctrinam Aristotelis, qui censet verbo finito constare omnem propositionem, ipsique fatentur esse contra veterum consensum: praesto est ratio, quia negatio affixa unioni, aut copulae verbi, reddit propositionem negativam, ut Petrus non currit. En quam ob causam non potest verbum infinitari, quia ly non non potest sumi nisi negative. Ad primum. Respondetur negando antecedens, quia negatio afficiens verbum illud negat, et nihil aliud affirmat: ut ne currat, non currit. Ad secundum respondetur potuisse homines uti verbis infinitis, ut utuntur nomine, et participio, sed non voluisse, et quidem recte. Confunderentur enim propositiones negantes, et infinitantes. Nomina, et participia nullam pariunt confusionem, quia licet afficiantur negatione, dant locum, ut unio affirmetur, sicque patet, quid negetur, quid vero infinitetur, ut Petrus est non currens: at vero cum verba non dent locum huic distinctioni, sed negatio illi praefixa reddit propositionem negativam, esset valde ambiguum discrimen vocis negatae ab infinitata, ut Petrus non currit. Rogas cur ergo Aristotel. exclusit verba infinita? Respondeo id non fecisse Aristotelem expresse, sed eius discipulos; sed Aristoteles quaedam addidit nominis definitioni, quod intellige servatis servandis, vel id effecit maioris claritatis ergo, vel quia voluit, vel quia fuit oblitus; cumque possent esse infinitae causae, quid ego scio, qua sit motus.