Universa Philosophia

Argumenta pro sententia proposita §. 45. diluenda sunt praecipue ex disp. 19. metaph. ubi ostenditur aperte sect. 3. ens rationis nihil esse praeter figmentum, atque chymaeram. Denominationes autem extrinsecas esse ens reale ibidem probatur sect. 1. Rationem autem formalem, qua obiectum denominatur cognitum, non distingui ab ipsa cognitione ibidem ostendo a §. 39. ex quibus facile diluentur omnia argumenta. Quorum solutiones hic breviter indicabo, lectorem reiiciens in eam disput. 19.

Primum argumentum Soti: omnia quae tractantur in logica, tractantur sub consideratione entis rationis: ergo ens rationis est obiectum adaequatum logicae. Probatur antecedens, quia logicus non agit nisi de genere et specie, ut est obiectum definitum atque divisum: sed haec omnia sunt entia rationis: ergo. Probatur minor, quia ens rationis est quod convenit obiecto praecise ut est sub operatione intellectus: sed esse genus et esse speciem convenit obiecto ut subest operationi intellectus: ergo esse genus est ens rationis. Quod argumentum mutuatus est Sotus a Durando in primum dist. 33. q. 1. num. 10. Respondeo tamen, negato antecedenti. Ad probationem nego minorem: non enim sunt entia rationis propria, sed denominative. Ad probationem distinguo maiorem, ens rationis est quod convenit obiecto per operationem intellectus formaliter, nego maiorem: quod convenit per operationem intellectus fingentem chymaeram aliquam, concedo maiorem. Distinguo item minorem, esse genus convenit obiecto per operationem intellectus denominative, concedo minorem: convenit per operationem fingentem, nego minorem. Distinguo etiam consequens: ergo esse genus est ens rationis proprium (quod est fictum) nego consequentiam: est ens rationis denominatiuum, concedo consequentiam. Recognosce §. 44. ubi explicui haec entia rationis.

Explico hanc doctrinam: quando obiectum aliquod cognoscitur, illi convenit hoc praedicatum cognitum, existens obiective in intellectu. Quod non convenit obiecto nisi ut subest intellectioni: quae est huius formalis effectus forma, seu ratio formalis. At vero id convenit obiecto non per aliquod ens rationis, sed per ipsam intellectionem quae est ens reale: rationis autem tantum est effective, subiective, et denominative. Agimus autem in praesenti de ente rationis quod sit extra totam latitudinem entis realis ut sic. Ostendam autem disp. 19. metaph. sect. 3. ens rationis esse quod tantum habet esse obiective in intellectu: ubi etiam ostendam id contingere per actum fingentem: quia si haberet aliud esse distinctum ab obiectivo et cognosci, iam non haberet esse obiective tantum in intellectu. Propter quod actus efficiens ens rationis est chymaericus: quia ex parte obiecti non respondet id quod per ipsum affirmatur. Recognosce eam disp. 19. §. 65. 66. et 67. Durandus autem non est locutus nisi de rationis ente denominativo: quod dixi consistere in denominatione extrinseca cognitionis locis adductis ea disp. 19. §. 4.

Obiiciet aliquis, animal esse genus non convenire ipsi animali formaliter ab actu intellectus; sed a quodam ente rationis ex illo derivato. Obiectum enim esse cognitum non est effectus formalis immediatus cognitionis. Respondeo primum denominationem cogniti formaliter consistere in ipsa cognitione: ut ostendam ea disp. 19. metaph. a §. 56. quia per eam rationem per quam homo est cognoscens et videns colorem, per eandem color est repraesentatus et visus: ut ostendam ea disp. 19. §. 62. ubi tota sect. 2. latissime impugno haec entia rationis derivata ex denominationibus extrinsecis. Quam doctrinam tradidit etiam aperte Durandus. Secundo respondeo admisso ente rationis sic derivato, illud non esse adaequatum logicae obiectum: cuius scopus sunt actus intellectus generis, speciei et alii, non vero illorum effectus rationis ut ostendam §. 119.

Secundum argumentum Soti: subiectum scientiae est a quo ipsa sortitur speciem: sed logica sortitur speciem ab ente rationis; ergo ens rationis est logicae obiectum. Probatur minor, quia logica dicitur scientia rationis sive rationalis: nec enim dicitur scientia realis. Vidit Sotus ipse inanitatem argumenti: cuius minorem propositionem nego. Ad probationem respondeo logicam dividi a scientiis realibus, non quod eius obiectum reale non sit: sed quod agit de rebus ipsis non secundum se; sed ut subsunt intentionibus secundis: item de ipsis actibus disputat non secundum se an sint actio, qualitas, etc. sed ut obiectis tribuunt denominationem generis, speciei, etc. Scientia autem rationis vocatur non solum quod sit secundum rationem, sed quod eius obiectum sint ipsi rationis actus, ut ostendi ex S. Thoma §. 58. (ubi adverte quantum ab ipso dissent eius discipuli affirmantes logicam dici scientiam rationis quod agat de rationis ente, asserente S. Thoma eam dici scientiam rationis et rationalem quod eius obiectum sint ipsi rationis actus: quos ipsi ab obiecto logicae ablegant. S. Augustinus tom. 7. lib. 1. contra Cresconium grammaticum cap. 13. Dialecticam docet esse peritiam disputandi, cap. autem 14. docet Dialecticam debuisse Latine dici disputatoriam: disputatoria vero Latine idem est quod Graece dialoge vel dialexis: disputatoria autem Latine non dicitur ab ente rationis, sed a disputatione, qui est discursus: Dialectica autem et logica idem sunt: logos enim Graece Latine sonat sermonem, aut sermocinationem. Dicitur ergo Dialectica et logica, quia ratiocinari et disputare docet. Quod autem ait Sotus nulla scientia considerari ens rationis, constat esse falsum ex disp.1. metaph. §.51. et a §4. ubi satis ostendo, ens rationis ut sic ad metaphysicum spectare.

Tertium argumentum P. Rubii ab auctoritate Aristotelis et S. Thom. dilutum est a §.54. Quartum autem siufdem auctoris num.20. est, quia logicus agit de genere et specie, subiecto et praedicato: sed haec non sunt entia realia: ergo sunt entia rationis. Probatur minor, quia a parte rei non sunt formaliter genera et species. Respondeo nonnulla genera et species secundum illorum materiale, seu ut logici dicunt substratum, esse ens rationis: exempli gratia, chymaera ut sic est genus ad chymaeras specie diversas. De hoc genere entis rationis non agitur hoc argumento: agitur autem de ratione formali generis et speciei. In quo sensu nego minorem: ratio enim generis et speciei sunt entia realia, extrinseca tamen obiectis: sunt enim actus intellectus multifariam cognoscentes obiecta. Ad probationem respondeo non esse universale a parte rei: idest natura universalis non habet in se intrinsecam universalitatem: at vero universalitas extrinseca rebus, a parte rei est, nempe in intellectu eam efficiente et recipiente.

Age tamen: ratio formalis generis, speciei etc. sit ens rationis distinctum ab extrinseca denominatione cognitionis: adhuc ens rationis non erit primarium logicae obiectum. Nam in ea sententia genus (idem est de ceteris intentionibus secundis) potest considerari proxime et formaliter, et potest considerari in fundamento proximo. Genus formaliter est ipsum ens rationis distinctum a cognitione generica, quod est proxima et formalis ratio generis. Genus autem fundamentale remotum est ipsum animal quod genus dicitur: quia quamvis in ratione obiecti terminet immediate cognitionem; et in ratione quasi subiecti recipit genereitatem, quae per te est ens rationis: at vero ut haec resultet, opus est cognitione abstrahente animal a suis differentiis: ex qua proxime et immediate derivatur esse cognitum, ut contendit P. Rubius; vel derivatur aliud ens rationis, ut volunt alii.

His constitutis respondeo ad argumentum ex §.65. distincta minori propositione: genus et species formaliter et proxime sunt entia rationis, praetereat minor: genus et species remote et fundamentaliter sunt entia rationis, nego minorem. Ad probationem respondeo, genera et species formaliter et proxime nec sunt a parte rei in rebus, neque in intellectu: genus autem et species fundamentaliter (hoc genere fundamenti) quamvis non sint in rebus, sunt tamen in intellectu. dialecticus autem non agit de genere, et specie proxime et formaliter, sed fundamentaliter ut constabit ex §.74. et 78.

Argumentari quinto possumus ex eodem Patre Rubio, quaestione 6. conclusione 2. quia dirigibilitas actuum intellectus debet esse in obiectis ipsis tanquam in subiecto, sive materia: sed in obiecto non potest esse aliquid reale: ergo debet esse dirigibilitas rationis. Probatur minor, quia illa dirigibilitas est ordo subiecti ad praedicatum, praemissarum ad conclusionem: sed in obiectis non potest esse ordo realis, ergo est rationis. Probatur minor quia ordo realis non potest esse nisi inter extrema distincta realiter. Respondeo rem esse directam per intellectum, nihil esse in obiectis ipsis praeter extrinsecam denominationem ab actibus dirigentibus. unde nego maiorem, acceptam de subiecto et materia inhaesionis: concedo autem de subiecto et materia denominationis: omne enim obiectum dicitur subiectum et materia circa quam versatur actus: ut color est subiectum et materia quae est et denominatur visa: non tamen propterea visio est in colore sed in solo visu. Sic materia Logicae est obiectum dirigibilitatis actuum intellectus. hinc distinguo etiam minorem: non potest in rebus cognitis esse subiective ordo realis subiecti, et praedicati, concedo minorem: non potest esse denominative et extrinsece ordo realis, nego minorem: quemadmodum visio denominat colorem visum. Ad probationem respondeo: ordinem realem intrinsecum esse inter extrema realiter distincta: ordo autem realis extrinsecus non petit extrema distincta realiter: nam actus intellectus potest extrinsece denominare diversimode entitatem realiter unam: sic eadem res est subiectum et praedicatum; definitum et definitio obiectiva: quia haec omnia sunt obiecto denominatio extrinseca: eadem autem res potest complures habere denominationes extrinsecas. Secundo responderi potest ex doctrina §.66. distinguendo ordinem proximum, et remotum. Proximus est ens rationis, de quo non differit Logicus: ut indicavi. §.67. Remotus autem est ens reale extrinsecum obiectis, quia est formaliter actus intellectus, eaque propter spectat ad logicum.

Sextum argumentum, quia Logica divagatur per omnia praedicamenta: quia agit de eisdem praedicamentis, de quibus metaphysicus: ergo agit de illis sub aliqua ratione in illis reperibili: tunc ultra: sed nulla una ratio realis illis omnibus convenit; ergo est ratio rationis. Probo minorem, quia directio actuum intellectus solum spectat ad praedicamentum actionis, aut qualitatis, quia in eo collocantur actus intellectus, qui non possunt per omnia praedicamenta divagari: ergo aliquod ens rationis eis attribuibile est ratio sub qua Logica agit de omnibus praedicamentis. Confirmatur haec demonstio: quia intentiones syllogisticae spectant ad aliquam scientiam, non ad aliam praeter logicam. ergo.

Respondeo distincta propositione antecedenti: divagatur logica per omnia praedicamenta secundum se, nego antecedens: per omnia praedicamenta ut subsunt extrinsecis denominationibus, concedo antecedens. Ad minorem propositionem, respondeo nullam rationem realem unam illis omnibus convenire intrinsece: extrinsece autem illis convenit. Ad probationem minoris, respondeo actus intellectus intrinsece pertinere ad solum praedicamentum qualitatis et actionis: extrinsece autem non solum pertinent ad omnia praedicamenta, sed etiam ad decem et entia rationis: quia ea omnia repraesentantur extrinsece per intellectionem. Nec vero opus, est ut ratio formalis sub qua tractantur, spectet intrinsece ad omnia praedicamenta: sed praecise requiritur ut conveniat obiectis, qua ratione exiguntur a scientia: logica autem exigit praecise modum sciendi obiectivum ut accipit denominationem ab actibus intellectus: cum autem hic eam tribuat omni obiecto reali et rationis existens in uno aut duobus praedicamentis tantum non est necesse, ut sit in pluribus. Si autem logicus ageret de omni praedicamento secundum se, non esset argumentum tam abs re, quamvis nec multum e re. physicus enim et metaphysicus differunt de praedicamento substantiae, qualitatis, actionis, etc. item et de ente rationis secundum se: nec vero sub una ratione communi omnibus intrinseca: ratio enim sub qua est substantia. Confirmatio tantum probat secundas illas intentiones a logico disputari: illas autem esse ens rationis et non denominationes reales extrinsecas, unde probat? Mitto alia argumenta quae quam facillime possunt confutari.