Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Cum constet de adaequata materia totius dialecticae, ea est comparanda utra eius pars sit finis aliarum, ad quam in esse scibili referantur cetera, quae dialectica contemplatur. In qua controversia multorum sunt examinandae computandaeque sententiae.
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
Prima sententia docet, quatuor esse dialecticae obiecta attributionis adaequata. Primum est propositio ut sic: secundum, argumentatio ut sic: tertium, modus sciendi ut sic: quartum, actus intellectus humani ut sic, abstracti ab apprehensione et iudicio. Huius fundamentum est nova definitio obiecti attributionis: nempe illud esse, in cuius natura, proprietatibus, causis, effectibus, partibus integrantibus, essentialibus, et subiective cognoscendis tota insumitur scientia. Itaque consideranda est essentia propositionis, v. g. haec est obiectum attributionis, quia per se primo consideratur: obiecta autem illi attributa sunt subiectum, praedicatum, unio, terminus in communi, modus sciendi in communi et in particulari; quia terminus, et unio sunt partes illam intrinsece componentes; terminus autem ut sic, sive actus intellectus ut sic, est illius logica pars; modus autem sciendi est eius species, etc.
§ 121
Cum autem nihil dialecticus tractet quod aliqua ex his rationibus non spectet ad propositionem; haec est adaequate obiectum dialecticae. Etenim termini et eorum unio sunt partes componentes intrinsece propositionem. Definitio autem et ceteri modi sciendi sunt partes subiectivae propositionis: nihil denique est quod non sit propositio aut aliquid illius. Cum item modus sciendi in commune includat propositionem, eiusque terminos, propositio est aliquid illius, ac propterea est etiam modus sciendi obiectum cui attribuitur propositio. Item ad argumentationem deducuntur propositio et modus sciendi, quia hic includit propositionem et modum sciendi: quia vero modus sciendi est species intellectionis ut sic, et nihil tractatur in logica, quod non sit actus intellectus, hic propterea est adaequatum etiam obiectum logicae attributionis. Dicuntur autem obiecta adaequata non quod unumquodque ita sit, ut praeter illud non sit aliud: sed quod unumquodque sibi vendicet attributionem ceterorum.
§ 122
Haec sententia nititur definitioni obiecti attributionis neque communi, neque bonae. Non communi: quia ut constabit disputatione prima metaphysicae a §. 28. obiectum attributionis est finis extrinsecus totius facultatis ad quod in esse scibili cetera referuntur, id est, ut eius perfectior notitia habeatur. Itaque perfecta cognitio obiecti attributionis est finis cognitionum de ceteris obiectis. Unde primum hanc sententiam impugno: quia istae cognitiones non possunt esse mutuo finis, quia non est mutua causalitas maxime in eodem genere: cum vero de propositione v. g. una sit cognitio specie in logica, et alia de termino ut sic, non possunt esse mutuo utiles: quia quae primum comparata est, fuit independens a secunda: ac propterea secunda non potuit esse medium ad primam. Quia vero haec sententia hanc mutuam attributionem non constituit in causalitate finali, ideo ab hoc argumento supersedens alia percurram.
§ 123
Definitionem hanc impugno, quia non constituit attributionem obiecti in causalitate finali. quod est contra Aristotelem, sanctum Thomam, et alios, quos recensebo disputatione prima metaphysicae §. 29. et 30. quod quidem est perabsurdum. Cum enim de eo genere obiecti sit multis ab hinc saeculis disputatum, non est nunc definiendum. Alioquin nisi fixa teneatur definitio communis, non poterimus in obiectum attributionis convenire.
§ 124
Secundo argumentor, quia obiectum attributionis sibi non vendicat, ut omnia eius facultatis obiecta sint illius partes, proprietates, causae aut effectus: ergo neque illa est sufficiens definitio. Probo antecedens, quia ens reale ut sic, aut substantia, aut Deus, sunt adaequatum obiectum attributionis metaphysicae, cum tamen ens rationis de quo metaphysicus agit, nullius entis realis sit effectus, causa, pars, aut proprietas: ergo potest aliquod obiectum aliis attribui, quin sit eius pars, causa, etc. Huic argumento solum potest responderi, ens rationis ad metaphysicum non spectare, sed ad aliam facultatem distinctam, in quam paradoxam labitur necessario haec sententia propter singularem definitionem obiecti. Commune autem adagium fert, Contrariorum eandem esse disciplinam; et quidem erunt iam plures partes Philosophiae. quia haec de ente rationis ut sic non est logica, ut ostendi; nec est physica, quae contemplatur substantiam corpoream; nec est metaphysica, nec species mathematicarum est: ergo nova facultas.
§ 125
Eius item absurda inde patent, quod physicus agit de privatione, quae cum nihil sit, nec est pars, neque causa, neque effectus substantiae corporeae. Esto tamen aliquo modo aliquid materiae et generationis. De Bachuvo agitur in Philosophia: quod tamen nihil est corporis: ergo vel Bachuum non spectat ad physicum, vel est obiectum corpori attributum, quin sit eius pars, causa aut effectus. Idem patet in Theologo agente de vera et falsa divinitate, falsa autem nihil est Dei veri: cum tamen hic sit adaequatum obiectum attributionis Theologiae. In unaquaque ergo facultate agitur de ente et eius opposito, ut in Theologia de virtutibus et vitiis; de gratia et peccato: quia obiectum attributionis cognoscitur perfectius per comparationem ad suum oppositum.
§ 126
Tertia, quia in metaphysica essent plura obiecta adaequata quam philosophi cognoverunt, Etenim essent eius obiectum attributionis ens ut sic, Deus, substantia completa, substantia spiritalis completa, accidens ut sic, accidens spiritale ut sic, accidens spiritale Angelicum. Denique omne ens reale, de quo logicus agit, esset obiectum adaequatum metaphysicae. Probatur aperte, quia sicut actus intellectus ut sic est genus modo sciendi, et per se tractatur a logico; ita et ens ut sic comparatum metaphysico. Ens autem ut sic comparatur ad substantiam, et accidens ut sic, non aliter ac intellectio comparatur propositioni et modo sciendi, Deus autem tractatur a metaphysico, cetera autem eius facultatis obiecta realia sunt aliquid Dei. Angelus autem et praedicata communia, et accidentia omnia, et Deus ipse, sunt aliquid Angeli. Deus enim illius est causa. Haec et alia possunt absurde deduci contra hanc sententiam.
§ 127
Imo et in ipsa logica sunt alia plura obiecta quatuor signatis hac sententia: subiectum enim propositionis ut sic erit etiam logicae adaequatum obiectum: quia est species intellectionis, et cetera logicae obiecta sunt aliquid ipsius. Praedicatum enim aliquid est subiecti, unio autem praedicati et subiecti aliquid subiecti est. Tota autem propositio aliquid subiecti est: tum quia nihil est praeter subiectum, praedicatum et unionem, quae subiectum sunt et aliquid subiecti. Idem dixerim de modo sciendi; qui cum species sit propositionis, aliquid subiecti est ut est ipsa propositio. Item idem argumentum est de praedicato, idemque de unione: Praedicatum enim et subiectum aliquid unionis sunt, quia sunt eius extrema. Idem dixerim de propositione maiori: idem item de minori: et idem de conclusione. Praemissae enim aliquid conclusionis sunt, quia sunt eius causa: Maior item aliquid est minoris, quia est comprincipium illius ad conclusionem: vixque est aliquid in logica, quod non sit obiectum attributionis. Imo et actus vitalis ut sic abstractus ab intellectu et sensione erit obiectum attributionis logicae, quia agitur de signo naturali ut sic, et de apprehensione obiecti, cuius species sunt apprehensiones et signa intellectualia.
§ 128
Tandem neque modus sciendi, neque argumentatio erunt obiectum adaequatum logicae: quia logicus agit de syllogismo fallace; qui nec est modus sciendi, neque argumentatio cum potius sit modus errandi et deficiendi ab argumentatione. Modus enim sciendi est ignoti manifestativus: fallax autem argumentatio no manifestat obiectum circa quod facit errare: Argumentatio autem est seductio unius ex alio: quae autem argumentationis leges non tenet, nihil colligit ex obiecto proposito, ideoque facit errare, quia non colligit cum colligere videatur. Et quemadmodum nihil colligitur, nec fit absolute syllogismus ex quatuor terminis, aut ex duobus, neque ex puris particularibus aut ex puris negativis: ita nulla est argumentatio absolute nisi servet argumentationis leges. Mitto alia quam plura contra hanc sententiam, quae praesto occurrent studenti.