Universa Philosophia

OBIECTUM ab obiiciendo, est quod potentiae obiicitur, aut proponitur, ut se circa illud exerceat, ex quo logica, omnisque habitus, potentia, et actus dignoscenda, sicut quaevis relativa ex terminis. Quia vero cuiusvis singularis obiecti notitia ex obiecti in communi cognitione dependet, haec praemittenda; brevitate tamen tyronibus apta, quos non decet ieiunos dimittere doctrinae de obiecto in communi; nec propterea sunt fatigandi et deterrendi metaphysicis argutiis, quibus tanquam immaturis acerbisque fructibus dentes hebescunt. Qui autem maluerit totum hoc argumentum de obiecto perlegere, adeat disp. 1. met. sect. 1.

Quia vero cuiusvis singularis obiecti notitia ex obiecti in communi cognitione dependet, haec praemittenda; brevitate tamen tyronibus apta, quos non decet ieiunos dimittere doctrinae de obiecto in communi; nec propterea sunt fatigandi et deterrendi metaphysicis argutiis, quibus tanquam immaturis acerbisque fructibus dentes hebescunt. Qui autem maluerit totum hoc argumentum de obiecto perlegere, adest disp. 1. sect. 1.

SVbiectum (quod ad logicum spectat) est de quo aliquid intellectus enuntiat.¹ Late acceptum sumitur pro obiecto: obiectum enim, eo quod sit materia scientiae subiecta, subiectum consuevit appellari, sic indiscriminatim Doctores usurpant. Si vero proprie sumatur, id ab obiecto tanquam totum a parte distingue, est enim obiectum totum quod intellectus attingit. Similiter obiectum late sumptum nonnulli ex tendunt ad terminos potentiae physicae, ut Pater Molina 1. p. q. 25. art. 3. terminum omnipotentiae Dei obiectum appellat: proprie tamen non transilit limites potentiae vitalis. Solum enim, quod per quamvis potentiam cognoscitur, vel amatur, proprie obiecti nomen accepit, ut lux, et color sunt visus obiectum.

Aliud formale, materiale aliud. Formale est, quod primo, et per se attingitur a potentia, et propter quod cetera attinguntur obiecta:¹ unde ratio formalis obiectiva appellatur. e. g. aeger, qui vult curari, primo, et per se vult sanitatem, et propter sanitatem, vult scissionem venae, potiones, etc. Ecce hic amantur ab aegroto sanitas, venae scissio, potiones, etc. Sed quia id, quod primo, et per se amatur, est sanitas, reliqua vero non propter se, sed propter sanitatem amantur, ideo sanitas est obiectum formale illorum actuum, quod in omni fine, mediisque contingit, est enim finis formale voluntatis obiectum.² Idem patet in intellectu: in syllogismo, e. g. cognoscuntur praemissae, et conclusio, sed ratione diversa: praemissae enim per se primo, et propter illas conclusio. Quare medium syllogismi est obiectum formale.³ Idem cernis in fide supernaturali, cuius ratio formalis obiectiva partialis est divina revelatio, quae per se primo cognoscitur, et propter illam mysterium revelatum. Tandem uno verbo, obiectum formale est id quod cognitum vel amatum ducit in cognitionem vel amorem alterius. Obiectum vero materiale est id in cuius amorem, aut cognitionem nos formale ducit,⁴ ut in exemplis adductis media sunt materiale voluntatis obiectum, conclusiones scientiae, fidei vero revelata mysteria.

Hinc, constat obiectum formale necessario esse causam, propter quam obiectum materiale ametur, aut cognoscatur.¹ Quod explicatur his terminis, quia et ideo, ut quia amo sanitatem, amo scissionem venae. Ideo assentior conclusioni, quia sum assensus praemissis. Ideo credo mysterium revelatum, quia revelationem credo. At vero obiectum materiale nullam exercet causalitatem obiectivam in obiectum formale, omnes namque propositiones, quibus talem causalitatem asserimus, falsae sunt, ut hae duae, ideo amo finem, quia amo media. item, quia assentior conclusioni, assentior praemissis.

Hinc ulterius infertur, idem obiectum respectu diversorum esse posse materiale, et formale,¹ quia potest eius amor, aut cognitio ab alterius amore, seu cognitione pendere, et esse causa, propter quam tertium aliud obiectum ametur, aut cognoscatur, e. g. scissio venae (ut dixi §. 2.) est obiectum materiale respectu actus, quo volumus sanitatem, et est formale respectu voluntatis, qua volumus phlebotomum accersere, nam ideo eum accerso, ut venam scindat. Item prima passio est obiectum materiale in syllogismo, in quo infertur ut conclusio, et est obiectum formale in syllogismo, in quo ponitur, ut praemissa. Ratio a priori, quia in primo casu tale obiectum habet rationem medii, aut conclusionis, in secundo autem praemissarum, aut finis.² Haec autem obiecta non dicuntur formalia simpliciter, sed formalia secundaria, vel secundum quid, formale enim simpliciter pro formali primario omnes usurpant.

Quod, sicut est primum in cognitione, et amore, ita est ultimum (ut aiunt) in resolutione,¹ quia cum reddimus causas, quibus circa obiecta movemur, reddimus semper immediatas, et sic incipiendo ab ultima sistimus in prima, ut si inverso ordine octo homines numeres, incipies ab octavo, et finies in primo, v. g. si aegrum roges, cur phlebotomum accersat? Respondet, quia vult emitti sanguinem, et si rogas cur velit sanguinem mittere? Respondet, quia vult sanitatem, ultimo igitur redditur ratio, quae primo movet aegrotum.

Vocantur autem obiectum materiale, et formale per analogiam ad formam, et materiam physicas:¹ quia sicut materia prima est indifferens ad hanc vel illam, speciem completam, et determinatur per formam, a qua provenit distinctio specifica, ita materiale obiectum est indifferens ad hanc vel illam scientiam aut virtutem, determinatur vero per obiectum formale, ut haec conclusio, Deus est, deducta ex divina revelatione ad fidem spectat, ad philosophiam vero si ex evidenti creaturarum cognitione monstretur.

Haec divisio in eam recidit, qua alii dividunt obiectum in obiectum formale quod et quo:¹ nostrum materiale vocant illi formale quod, et nostrum formale illi formale quo appellant: sed usitatior est nostra divisio apud autores, qui formale obiectum vocant immediatum, materiale vero mediatum. Nam ratio formalis obiectiva, cum per se primo ametur, aut cognoscatur, a nullo dependet: materiale vero obiectum, cum ex alio pendeat, non attingitur per se immediate sed per medium obiectum prius cognitum vel amatum, ut patet in adductis exemplis. Nam praemissae per se immediate cognoscuntur, conclusio vero ex illis.

Obiectio.— Dices conclusionem posse cognosci vel eodem actu intellectus, quo praemissae, vel diverso actu, quando cognoscuntur eodem actu praemissae et conclusio, tunc conclusio cognoscitur mediate per eumdem actum, quo cognoscitur medium: at vero quando cognoscitur distincto actu, tunc non potest esse obiectum medium, quia in illo actu nihil mediat. Sed quaestio est de nomine, constat enim de re, per talem actum solam repraesentari conclusionem, constat etiam conclusionem in sui cognitione a praemissis pendere. Tamen in eo casu existimo, conclusionem dicendam esse obiectum mediatum,¹ quia obiectum non dicitur mediatum, eo quod cognoscatur eodem actu, quo formale, sed quia cognoscitur ex cognitione praemissarum, et cum dependentia ab illis: praemissae autem semper sunt medium,² et conclusio ex illis de ducta ex medio, vel per medium deducitur, quod si per medium, ergo est mediatum. Praeterea contra communem sensum cogeremur dicere, Deum a nobis immediate cognosci, quia in demonstratione de eius existentia actus conclusionis solum Deum repraesentat. Item discursus semper esset immediatus contra communem sensum, quia discursus distinctum habet actum in conclusione, et in praemissis.

Obiectum materiale in proximum et remotum.— Rursus obiectum materiale divide in proximum, et remotum. Proximum est quod vere et proprie secundum suam rationem attingitur a potentia, ut medium a voluntate, et ab intellectu conclusio. Remotum obiectum dicitur, quod vere, et proprie non attingitur secundum suam rationem, sed dicitur cognitum, quia cognoscitur aliquod eius accidens. dicitur corpus visum, quia videtur color, quo est delibutum. Huiusmodi obiecta proprie non cognosci, evidenter probatur, quia iis mutatis immutata manet cognitio, a qua cognita denominantur, ut patet in Eucharistia, cuius accidentia eodem modo sentiuntur ante et post consecrationem, cum substantia panis, et vini per consecrationem evanescat.