Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
§ 148
§ 149
§ 150
§ 151
§ 152
§ 153
§ 154
§ 155
§ 156
§ 157
§ 158
§ 159
§ 160
§ 161
§ 162
§ 163
Sectio IX. Cetera de obiecto logicae.
§ 164
§ 165
§ 166
§ 167
§ 168
Disputatio II: Disputatio II. Qua ratione Logica attingat suum obiectum.
Sectio I. De logica utente, et docente, an utraque sit scientia?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
Sectio II. Utrum logica sit scientia practica? an speculativa?
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Sectio III. Utrum logica concurrat efficienter ad actus aliarum scientiarum?
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio IV. Utilitas, unitas, et finis dialecticae.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Disputatio III: Disputatio III. De praedicabilibus in commune.
§ 1
Sectio I. De universalibus quaedam praemitto.
§ 2
PRAENOSCENDA EST NATURA UNIVERSALIS, ut inde eius praedicabilitatem (quae ad logicam spectat) noscamus. Qua in parte universale est unum in multis, et de multis. Nam sic universale in causando est una causa plurium effectuum, ut sol, et universale in repraesentando est unum signum plurium signatorum, ut haec vox homo; ita universale in essendo et praedicando est unum existens in multis rebus, et de ipsis praedicabile v.g. animal est in homine, et leone, et de illis omnibus praedicatur.
§ 3
Scotus (ut communiter illi tribuitur) affirmat 1 gradus superiores (quos universales vocamus) distingui ex natura rei ab inferioribus, sicut unio distinguitur ab unitis, et actio a termino producto. Itaque animal distinguitur a parte rei a rationali, et homo a Petro. 2 Fundatur Scotus primo, quia animal et rationale habent distinctas definitiones, ergo distinguuntur ex natura rei. 3 Sed haec consequentia nulla est, quia habere distinctas definitiones, nihil est aliud quam cognosci distinctis actibus intellectus, quod potest convenire eidem rei, ut cum ego video colorem ad exiguam lucem, non possum discernere, utrum sit nigredo, aut albedo. Accedente autem maiori luce cognosco, illum colorem esse albedinem. Ecce eundem colorem cognosco primo cognitione universali, et confusa, deinde particulari, et distincta. Sic contingit in definitionibus, ut cognoscens quis hominem et non valens discernere, sit homo? nec ne? sed tantum discernens eum esse animal, cognoscit explicite, et clare rationem animalis eamque definit. Deinde cognoscens illu magis clare, clare cognoscit illum esse hominem, et cognoscit rationalitatem, illamque definit. Ecce quo pacto eidem rei conveniant diversae definitiones, reliqua fundamenta Scoti, et longam eiusdem Scoti impugnationem habes in disput. 5. metaphysicae sect. 4. et 6.
§ 4
Constat ergo a parte rei nullum dari universale in essendo, 1 sed ad hoc requirit aliquod opus nostrae rationis. Est tamen a parte rei universale fundamentaliter, id est fundamentum ad efficiendum universale. 2 Quod fundamentum tum est ipsa rerum similitudo. Fit autem sic. Videt quis Petrum convenire cum Paulo in eo quod uterque est homo, uterque bipes, et discursivus. Item videt Petrum a Paulo differre, vel in colore, voce, figura, etc. Ita statim intellectus concipit unam rationem hominis, in qua conveniunt Petrus et Paulus, et aliam rationem talis hominis, in qua differunt. Ecce ratio hominis dicitur conceptus communis et universalis, et ratio talis hominis dicitur particularis conceptus, in quo quisque differt ab alio. Item video hominem convenire cum equo in aliis rebus, quia uterque est animal, uterque ambulat, etc. Ite video inter utrumque latum esse dissidium. Equus enim nullam habet potentiam rationalem. Ecce concipio rationem animalis ut communem Petro et equo, in qua conveniunt, et concipio irrationalitatem equi, in qua differunt, Fundamentum horum conceptuum est operationes similes et dissimiles, quae in illis reperiuntur, re tamen ipsa diversum animal est homo ab equo. Illa ratio animalis est una in multis, una (inquam) per similitudinem, ut dicimus Hispaniae eos, qui similes habent annuos redditus. Tienen una misma renta. Quod ergo egregie S. Augustinus explicuit 3. lib. 13. de Trinit. cap. 2. Nam et duos homines simillimos (inquit) cum videmus, unam faciem dicimus et miramur amborum. Quod testimonium late produco disput. 5. de fide §. 5. Vel est una per intellectum apprehendentem eas res, ac si esset una, et illa est praedicabilis de multis, quia de equo et Petro praedicatur animal. Ille conceptus communis, quando concipitur in rebus dissimilibus in essentia, ut in equo et homine, dicitur abstractio generis ab speciebus, et quando concipitur in duobus individuis eiusdem speciei, ut homo in Petro et Paulo, dicitur abstractio speciei ab individuis, quia ita cognoscitur ratio generica, ut non consequitur clare, et distincte species, et ita concipitur species, ut non concipiantur clare individua, et hoc est abstrahere unum ab alio, concipere unum sine alio. 3
§ 5
1 Et quidem abstractio est duplex, alia praecisiva, quam vocant praecisionem rationis; alia negativa, qua unum negamus de alio. In hac secunda potest esse mendacium, in prima, non, quia quando ego concipio Petrum esse hominem, nihil mentior, licet non dicam eum esse Petrum. Propterea dicitur abstrahentium non est mendacium. Quando vero genus concipitur simul cum una differentia, ut animal cum rationali, tunc dicitur contrahi genus ad speciem, et quando species concipitur simul cum Petreitate v.g. tunc dicitur species contrahi ad individua, quia ille conceptus communis, qui late patebat, limitatur, contrahitur, et coarctatur ad hanc speciem, vel ad hoc individuum.
§ 6
1 Reperitur igitur in quovis universali et cognitio confusa, et obiectum cognitum confuse. Est enim universale, compositum quoddam ex materia et forma. Sed quae est eius forma? Communiter Thomistae censent esse ens rationis, quod resultat ex illa abstractione. Huic opinioni innixi. Quia universalia sunt entia rationis, sed non sunt entia rationis pro materiali, quia animal et homo sunt entia realia. Ergo sunt entia rationis pro formali. Ergo illorum forma est ens rationis. Verum ostendi disput. 19. metaphys. ens rationis non fieri nisi per actum mendacii. Sed in illa abstractione nullum reperitur mendacium, ergo per illam abstractionem nullum fit ens rationis. Est ergo forma rei universalis, ut universalis, actus intellectus abstrahentis rationem communem ab inferioribus. 2 Quae autem, et qualis sit illa forma habes in disput. 5. metaphys. sect. 7. et 8.
§ 7
De materiali vero universali magna est controversia inter Thomistas et Nominales. 1 Thomistae dicunt per actus universales ita abstrahi naturam communem a suis inferioribus, ut haec inferiora non cognoscantur formaliter, et distinguunt ex parte ipsius obiecti plures formalitates, ut quando cognoscitur animal, dicunt non cognosci formalitatem rationale, et quando cognoscitur homo, no cognosci Petreitatem, et intellectum habere hanc vim partiendi obiecta realiter impartibilia. Itaque non solum actus universalis, sed ipsa etiam obiecta distinguuntur per actus universales. Rationes vero inferiores cognosci materialiter, in quantum sunt idem cum universalibus a parte rei. Dicunt etiam, quando praedicatur homo de Petro, praedicari quidem eumdem hominem de Paulo, eumdem (inquam) no realiter, nec quantum ad re praedicatam, sed eundem ratione, et quantum ad modum praedicandi.
§ 8
1 At vero Nominales hanc sententiam impugnant, censent enim no posse ex parte obiecti respondere plures formalitates distinctas. Sed eandem numero formalitatem, quae diversa nominatur, non propter diversitatem obiectorum, sed propter varios conceptus, per quos denominatur. Aiunt enim, quando cognoscitur homo, cognosci quidem explicite aliquam rationem hominis, at vero cognosci formaliter Petreitatem, et omnia alia individua, sed non clare, et distincte sed confuse. Ad quod adverte in hac sententia aliud esse cognoscere rem singularem, aliud illam cognoscere in singulari, id est concipere rationes communes, quas censent esse singulares ex parte obiecti essentialiter. Atque ea cognitio talis est, ut ex vi illius non possit discerni unum ab alio, ideo vocatur ratio communis, quia ille conceptus licet repraesentet rem singularem, est tamen confusus, communis et indifferens, non magis repraesentans hoc singulare, quam illud, sed omnia confuse; quia, cum omnia singularia in illa ratione repraesentata sint similia, non potest unum ab alio discerni, quia inter similia, ut similia, non est distinguere; at vero cognoscere rem singularem in singulari, est repraesentare rem singularem, illamque cognoscere ut talem, et discernere ab aliis, ut cum quis cognoscit hominem esse Petrum. Longum utriusque examen sententiae habes in Metaphysica disput. 5. sect. 10. quo autem pacto contingat distinctio rationis; habes ibidem disput. 6. sect. 4.