Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
ALii moderatius egerunt de vocibus: eas constituentes obiectum partiale logicae non totale.1 Constituunt enim plures actus terminatos ad syllogismos formales et obiectivos independenter a vocibus: alios item actus admittunt directe terminatos ad voces. exempli gratia, hic actus syllogismus vocalis explicat naturam rei: qui, cum logicus sit, directe terminatur ad voces. Quam sententiam paucis docuit P. Fonseca 2. metaph. c. 3. q. 1. sect. 5. versu, sed quaerat aliquis. et sequenti: et S. Thomas 1. periherm. lect. 1.23
§ 28
Opinor tamen nullum actum dialecticae directe ad voces terminari.1 Quae sententia est communis logicorum, qui dum impugnant sententiam, quam arbitrantur esse Nominalium, aiunt voces ad solam grammaticam et rethoricam pertinere. P. Suarez disput. 1. metaphys. sect. 4. num. 27. eam docet aperte.2 Probationi praemitto, voces non usurpari materialiter pro qualitate soni, sed formaliter ut significant ex instituto: nisi enim in hac significatione non considerantur neque a logico, neque a grammatico, sed ab animastico agente de auditus obiecto, et facultate locutrici. Item praemitto diversum esse vocibus, ac de vocibus disputare.3 Primum praestatur in quavis facultate. Intellectus enim instructus vocum significatione, et congruentia explicat, iisdem vocibus obiecta ut ab ipso per singulas facultates fuere concepta. De vocibus autem disserere est eas habere pro disputationis obiecto, disquirere earum significatus, genera, inflexiones, syntaxim, et concinnitatem.
§ 29
Probatur conclusio primum: quia voces praecise habent significationem, syntaxim, et ornatum: sed nihil ex his spectat ad logicum: ergo nullus actus logicus eas contemplatur.1 Maior probatur: quia voces nobis serviunt ad vitam civilem ut per illas significemus obiecta ut a nobis concipiuntur: hic enim est adaequatus illarum usus, et immediatus finis: quia enim non possumus conceptus nostros pandere nisi per externa signa; utimur pro libito vocibus, et scriptura ad nos explanandos. Nihil ergo habent voces ad vitam civilem praeter liberam significationem rerum ut conceptarum. Eaque propter nullus eget suarum vocum usu, nisi ad agendum cum aliis: quia sine illo scit ipse quid, qualiterque conceperit: recognosce disputat. 2. summularum a §. 6. Haec autem significatio vocum directe pertinet ad grammaticum. Etenim a nobis docentur pueri significationem vocum Latinarum. Idque est primum grammatici praeceptoris munus: quem, si perfectus est, nullius vocis latet significatio: suntque grammatici plus minusve docti quo, plures paucioresque sciunt vocum significatus. Anne ad discendas Latinas, aut Graecas significationes adimus Theologorum, aut Philosophorum gymnasia, et non potius grammaticae? Ea ratione grammaticus praeficitur iuvenibus examinandis sint-ne apti ad dialecticam, et alias facultates ineundas? Structuram autem esse grammaticam; et concinnitatem ad rethoricum spectare quis ambigat? Quid ergo superest logicae ad contemplandum in vocibus? Hinc probata manet propositio minor huius argumenti.
§ 30
Primum argumentum pro secunda sententia.— Dices primum, logicam contemplari vocalem modum sciendi, qui explicat naturam rei. hic enim actus, definitio vocalis explicat naturam rei, directe spectat ad aliquam facultatem: non ad grammaticam, quia haec non praebet instrumenta vocalia ut explicantia naturam rei: est enim id muneris dialectici. Finge hominem immemorem syllogismi mentalis cognoscere syllogismum vocalem explicantem aliquid: quod explicatum recte cognoscitur ab audiente, tunc exercet hunc actum: hic syllogismus recte explicat hoc obiectum. Hic actus saepe repetitus generat aliquem habitum, non quidem grammaticum, ergo logicum.
§ 31
Refellitur.— Primum non video, quid intersit hominem esse memorem aut immemorem syllogismi mentalis. Si enim cum illius obliuione illa cognitio generat habitum dialecticae, generabit eundem cum memoria. Si enim audiens simul cum syllogismo vocali cognoverit mentalem, habebit duo obiecta partialia dialecticae, alterum syllogismum mentalem, alterum vocalem, qui per te est obiectum partiale: quae ratio obiecti non adimitur memoria alius obiecti: nec tamen potest syllogismus vocalis in ratione syllogismi concipi sine memoria formalis, quia ut est subrogatio pro formali dicitur syllogismus vocalis.
§ 32
Quia vero hoc est fundamentum oppositae sententiae, placet illud eruere. Definitio non alio modo explicat naturam rei, quam illam significando ad placitum. Conceptus enim formalis sive mentalis explicat naturam rei eam naturaliter repraesentando sive significando, quia est eius naturale signum: vox autem non explicat obiectum nisi illud significando. Eius autem significatio est a libera hominum institutione, ergo definitio vocalis sola significatione libera explicat naturam rei. Sed omnis libera vocum significatio est formaliter obiectum grammaticae, et non dialecticae:1 ergo modus ille quo voces explicant naturam rei, est obiectum solius grammaticae. Minor probatur ex §. 29. qui enim ignorat significatus Latinarum vocum, grammaticae praeceptoribus traditur imbuendus, a quibus nunquam ascendit nisi satis instructus peritia significationis vocum, qua sit aptus percipiendis dialecticae praeceptis, quae dantur idiomate Latino: quod si Graece esset erudiendus dialectica, Graecam grammaticam esset praedocendus. Signum est ergo cognitionem illam de ratione qua voces sua obiecta significant et manifestant, esse grammaticam, et non dialecticam.
§ 33
Praeter liberam significationem habet syllogismus vocalis vocum ipsarum dispositionem in figura et modo: nam si arguendum est in Darii, prima propositio est universalis, aliae vero duae particulares. Haec autem structura etiam pertinet ad grammaticum; cuius munus non solum est cognoscere quid significent voces aliorum, et quo ordine; sed etiam discere illarum usum: ita ut illas possit facere non solum ut significant substantiam obiecti, sed etiam ordine necessario ad exprimendas res ipsas ut a nobis concipiuntur, et eo ordine quo concipiuntur. Doctrina enim apte loquendi, et significandi per voces obiecta ut a nobis apprehensa, grammatica est, non dialectica: eo enim tendunt universa praecepta syntaxeos.
§ 34
Quae explicantur aperte: Pone hominem ignarum omnino Latini sermonis, aut eo male eruditum recte callere omnia praecepta dialecticae; huic nihil deest ad ea explicanda praeter cognitionem vocum Latinarum, et earum significationes: hic cuius facultatis praeceptis est destitutus nisi grammaticae? quia hic nullam habet ignorantiam nisi de usu et significatione libera Latini sermonis. Quod si cognita significatione vocum nesciret illas proferre necessaria methodo ad ostendendum syllogismum mentalem, non esset ignarus arguendi, sed loquendi: logica autem docet arguere, loqui grammatica. E quibus aperte concludo syllogismum vocalem nihil habere a grammatica alienum.
§ 35
At obiiciat aliquis, grammaticam non posse cognoscere naturam modi sciendi, nec illum significare: ergo necessaria est cognitio dialectica. Respondeo hoc argumento probari Theologiam, Philosophiam, et alias facultates agere de vocibus, quibus sua explanent obiecta: quia grammatica non potest ea callere. Considera, primum auctorem vocum cognovisse quid rei (ut aiunt) significatae per vocem: qui autem sunt rerum ignari, non possunt eas significare: usum enim vocum antecedit cognitio rei significatae per illas. Vox enim significat obiectum ut apprehensum a loquente: qui autem sunt rerum ignari, non bene percipiunt significatum vocis. Intellectus ergo instructus rerum cognitione vocibus utitur ad eas significandas: qui vero tantum cognoscit quid vocis, imperfecte cognoscit obiecta: quae postea callet scientiarum disciplina.
§ 36
Ad argumentum in §. 30. facilis est solutio: actus enim ille est pure grammaticus. Ad probationem respondeo ad grammaticum pertinere explicare per voces non solum modum sciendi obiectivum, sed etiam ipsam naturam Dei: Beatus enim eam nobis potest explicare: quia hic modus manifestandi naturam rei nihil est nisi aut praebere voces significantes ad libitum naturam rei; et ostendere vocem respondere conceptui formali: nempe ut prius tempore proferatur vox respondens priori conceptui formali, quam vox respondens secundo.
§ 37
Impugnatur secundo secunda opinio.— Secundo argumentor: qui contemplatur totum modum sciendi formalem et obiectivum, nihil cogitans de vocali aut alio externo, est perfecte logicus. Ita enim penetrat totam ratiocinationem, ut ea possit uti perfecte, et discernere utrum bene, an male alii eius praeceptis utantur? Exempli gratia, si Deus per accidens, aut per se infundat alicui habitum de modo sciendi formali, et obiectivo solum, sine cognitione de vocali: hic tam perfecte est logicus quam Aristoteles: ergo totum negotium dialectici est in modo sciendi formali, et obiectivo contemplandis, et non in vocali.