Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
Modus sciendi varie usurpatur. Primum, pro quocumque actu sciendi: qui est modus scientifice tendens in rem scitam. Secundo pro facultate logica, quae vocatur modus sciendi: quia ipsa docet modum sciendi servandum in ceteris scientiis: propterea dixit Aristoteles, absurdum esse, quaerere scientiam simul, et modum sciendi: id est non esse vestigandas simul scientias reales, Philosophiam, Medicinam, etc. simul cum Logica, quia haec ceteris praeit. Tertio, usurpatur pro certis actibus intellectus, et illorum obiectis: qui vocantur diffinitio, divisio, et argumentatio: quia isti actus explicant sua obiecta, quae per alios fuerant cognita inexplicate. Exempli gratia, cognoscit aliquis hominem conceptu, qui dicitur homo: quo concipitur a perito simul, et imperito, quae cognitio est valde confusa, et per accidentia non satis explicantia hominis naturam: si autem hominem definias esse animal rationale, iam illum explicas. Definitio igitur propterea est modus sciendi.
§ 2
Qui complectitur diffinitionem, divisionem, et argumentationem: nec alius est sciendi modus in hac acceptione tertia. Item modus sciendi dividitur in formalem, et obiectivum. Formalis, sunt ipsi actus intellectus, quibus definimus, dividimus, et argumentamur. Obiectivus, sunt res ipsae sive obiecta, quae definiuntur, dividuntur, et arguuntur. Exempli gratia, dico ego, est homo rationale: sunt in meo intellectu actus, quibus id dico, hi vocantur definitio formalis, sunt praeterea ex parte obiecti cogniti animal rationale, quae vocantur definitio obiectiva. Haec observa, quia multa dicuntur de modo sciendi, quae non conveniunt solis actibus: multa item, quae nec solis obiectis, omnia autem quadrant in modum sciendi: quia nonnulla quadrant in formalem, in obiectivum autem nonnulla.
Sectio I. De definitione.
§ 3
Definitio ex Aristotele primo topicorum, cap. 4. est oratio significans, quod quid est rei: id est, explicans naturam rei. Oratio non sumitur pro sola vocali, sic enim esset mutila definitio: sumitur autem oratio universim pro actu intellectus, voce, aut scripto significante rei quidditatem, aut naturam. exempli gratia, homo componitur physice ex corpore, et anima: potest definiri, homo constat ex corpore, et anima. Componitur item logice ex animali, et rationali, potestque sic definiri, homo est animal rationale: ubi corpus, et anima, animal, et rationale, sunt natura ostendens hominis quidditatem, non sunt oratio explicans naturam rei, sunt ipsa natura rei explicata per orationem, quae natura rei explicat definitum: id est, faciunt, ut perfecte cognoscatur definitum, propterea est definitio obiectiva: quia in ratione obiecti habet explicare quod homo (quod est definitum) habet confuse, et quasi involute.
§ 4
Dicitur definitio, non quod obiecto ponat finem, sed quia ipsa adstringitur uni obiecto, ut non vagetur per alia sicut vagatur actus confusus: animal enim, et rationale, ita sunt homini propria, ut cognitio clare de illis soli conveniat homini circa quem finitur ea cognitio. Si autem diceres, homo est animal bipes, non definiretur homo: quia habere duos pedes tam convenit grui quam homini. Quapropter si Deus definiri non potest, non est quod careat fine, sed quia non potest in via quidditative cognosci; sicut neque aliae substantiae separatae. Potest autem definiri imperfecte: quia habet rationem cum creaturis aliquo modo communem, et differentiam sibi propriam.
§ 5
Aristoteles 3. met. cap. 3. ait omnia per definitionem cognosci: genus autem esse principium definitionis: unde dialecticum effluxit adagium, Definitio constat genere, et differentia: quia debet repraesentare genus, et differentiam. Genus quidem proximum, in quo conveniant plures species, differentiam vero essentialem, ut animal rationale est hominis definitio: quia animal est genus in quo proxime conveniunt homo, et leo: rationale vero est differentia, qua ab illis homo essentialiter differt: si autem differentia sit accidentalis, non erit proprie definitio, sed descriptio. Definitio logica constat genere, et differentia; physica vero non constat, nisi duabus partibus specificis: ut homo corpore, et anima rationali. Corpus autem aliquo modo est commune etiam leoni, non tamen est genus. Definiri possunt omnia genera, individua vero non tam bene: recognosce disp. 10. logic. sect. 2.
§ 6
Leges definitionis. Prima, ut definitio, et definitum convertantur: id est, ut valeat consequentia ab altero ad alterum. Secunda, illam debere convenire omni definito, et non aliis: quae secunda regula continetur in prima, exemplum utriusque, est homo, ergo est animal rationale: est animal rationale, ergo est homo: itaque animal rationale convenit omnibus hominibus, et non aliis. Tertia regula, definitio est clarior suo definito, propria, non metaphorica: si quis enim ut definiat somnum, dicat, somnus est mortis imago, nihil dixit, quae phrases poëtis, et oratoribus sunt aptae: Dialectico autem nulla est apta praeter claram, et brevem: propterea Aristoteles oratorem comparavit manus palmae; Dialecticum autem pugno: quia hic presse, ille loquitur fuse. Si quis interroget, quae est haec definitio? Responde Physica, aut Logica. Si autem interrogeris qualis est haec definitio? Responde bona, aut mala, et ne dicas vera, aut falsa: quia potest esse vera et mala, quia non convertitur cum definito, ut homo est animal bipes est mala, et vera; si autem definitio est bona, est necessario vera.
Sectio II. De divisione.
§ 7
Secundus modus sciendi est divisio. Divisio physica est abiunctio, et separatio duarum partium: ut cum lignum secatur in duas partes. Per tropum divisio Logica dividit quidem actus intellectus dividens, et quasi in suas partes secans obiectum. Est igitur divisio Logica: Oratio explicans naturam rei per partes: convenit cum definitione illis verbis, oratio explicans naturam rei: differt autem illo, per partes: itaque omne obiectum constans partibus, quando per illas clare cognoscitur, dividitur per intellectum. Partes autem aliae sunt Logicae, ut genus, et differentia: aliae vero Physicae: ita divisio alia est Logica, alia Physica: nempe Physica quae cognoscit partes Physicas, Logica vero, quae Logicas. Exempli gratia, homo componitur Logice ex genere, et differentia, item componitur Physice ex corpore, et anima rationali: actus intellectus cognoscens hominis partes esse animal rationale, est hominis divisio Logica; si autem cognoscit eius partes esse corpus, et animam, est divisio Physica, non quod Physice dividat obiectum, sed quia repraesentat eius physicas partes. In quo casu homo, v. g. est divisum: animal autem rationale, sive corpus, et anima, sunt partes dividentes. Ratio item communis dividitur in sua inferiora: ut homo in Petrum, et Paulum; et animal, in hominem, et equum.
§ 8
Divisionem esse modum sciendi patet: quia homo magis explicatur per conceptum de animali rationali, quam per conceptum de homine, ut dixi. §. 1. et 3. Item animal perfectius cognoscitur in homine, et equo, quam sine illis. Omnem divisionem distingui a definitione asseritur communiter: id autem ego non assequor: quia definitio hominis attingit in se tam clare, et explicite hominis partes, quam divisio: haec enim easdem omnino partes cognoscit, quas definitio, et eodem modo. Fateor divisionem rationis communis in sua inferiora distingui a definitione eiusdem rationis communis. Exempli gratia, homo dividitur in Petrum, et Paulum, non tamen definitur per Petrum, et Paulum, sed per animal rationale, qua de re uberius egi, disp. 10. Log. sect. 6.
§ 9
Leges divisionis. Prima, ut divisum contineat in se omnia extrema dividentia, alioquin mala est divisio, et falsa, ut si dicas animal aliud homo, aliud Angelus: debet ergo omnis pars dividens esse particeps divisi. Secunda regula, divisum non est convertibile cum singulis dividentibus: quia divisum continet alias partes supra unam dividentem, ut homo continet sub se Petrum, et alios: omnia vero dividentia simul, aequalia sunt diviso, homo enim, leo, et cetera animalia sunt aequalia animali, et hoc illis. Tertia lex, ut singula dividentia distinguantur inter se: exempli gratia, animal, aliud homo, aliud leo: si vero diceres, animal aliud homo, aliud rationale, esset vitiosa: quia homo, et rationale, non sunt distincta animalia, sed idem.