Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
§ 148
§ 149
§ 150
§ 151
§ 152
§ 153
§ 154
§ 155
§ 156
§ 157
§ 158
§ 159
§ 160
§ 161
§ 162
§ 163
Sectio IX. Cetera de obiecto logicae.
§ 164
§ 165
§ 166
§ 167
§ 168
Disputatio II: Disputatio II. Qua ratione Logica attingat suum obiectum.
Sectio I. De logica utente, et docente, an utraque sit scientia?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
Sectio II. Utrum logica sit scientia practica? an speculativa?
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Sectio III. Utrum logica concurrat efficienter ad actus aliarum scientiarum?
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio IV. Utilitas, unitas, et finis dialecticae.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Disputatio III: Disputatio III. De praedicabilibus in commune.
§ 1
Sectio I. De universalibus quaedam praemitto.
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
Sectio II. Utrum Praedicabilitas sit de essentia universalis?
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Quomodo universalia praedicentur?
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Disputatio IV: Disputatio IV. De genere.
Sectio I. Genus definio.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. Utrum materiale generis sit commune omnibus inferioribus?
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
Sectio III. Qua ratione genus sit pars speciei?
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Qua ratione genus sit totum comparatione speciei.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio V. Utrum genus immediate de individuis praedicetur?
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Disputatio V: Disputatio V. De specie, et individuo.
Sectio I. De specie subiicibili.
§ 1
Species apud logicos significat ultimum rei, essentialemque conceptum; sic dicuntur specie differre, aut convenire, quae in essentiali, et ultimo et ultimo conceptu differunt, aut conveniunt. Solet etiam usurpari pro subiectis, sive pro inferioribus generum, in quo sensu in praesenti sectione sumitur, et dividitur species subiicibilis in infimam, et subalternam. 1 Infima, sive atoma, dicitur, quae sub se non continet nisi individua omnino similia in essentiali conceptu ultimo, ut homo. Subalterna est, quae sub se continet plures species distinctas, ut animal. Quare omnia genera, praeter supremum, sunt species subalternae.
§ 2
Definitur species a Porphyrio, species est quae subiicitur generi. 1 Subiici generi nihil est, nisi esse rationem inferiorem sub genere contentam, de qua genus praedicatur. In sententia negante abstractiones obiectivas, idem est ac esse partem obiectivam generis, scilicet, plura individua speciei eiusdem, omnino similia, confuse cognita, quae sunt pars obiecti genericae cognitionis, quia haec plura ad individua terminatur diversarum specierum, e quibus individua eiusdem speciei sunt una species, et pars materiae generis. Addiderim, ita esse partem, ut in praedicatione, qua genus praedicatur, directe habeant rationem subiecti, ut in hac homo est animal, omnia individua hominis sunt subiectum partiale, de quo genus praedicatur, alioqui tantum esset pars obiectiva, ut cum cognosco totum parietem v. g. pars parietis non potest dici subiici parieti, neque illius cognitioni, ita enim inferiora logica suis superioribus subiiciuntur, ut totum hoc sit in ordine ad habendam rationem subiecti in propositione. Sicut logica universalia sunt in ordine ad habendam rationem praedicati, de quo late egi disputatione, et sect. 4. 2 In sententia vero Thomistarum subiici generi est, esse conceptum aliquem ab individuis abstractum a quo cum aliis similiter abstractis, abstrahitur genus, et de illis praedicatur, ut animal de homine et leone abstractis, quia, cum ratio generica latius pateat singulis speciebus, illae dicuntur generi subiici, quia, cum de omnibus illis praedicatur, habent illae rationem subiecti in propositione directa generis de specie, ut homo est animal.
§ 3
Dantur in rebus species subiicibiles fundamentaliter tantum, et non formaliter. 1 Nam idem est fundamentum ad constituendum praedicabile, et subiicibile, quia si in rebus non est fundamentum, ut res aliqua praedicetur, ergo neque ut subiiciatur alia, quia praedicabile, de aliquo subiicibili est praedicabile. Unde sicut praedicabile fundamentaliter nihil est praeter rerum essentiam connotantem diversas operationes, aut accidentia communia, ita subiicibile fundamentaliter sunt ipsaemet essentiae, ut participent rationem illam communem, et sicut praedicabile formaliter dicit in recto, et de materiali obiectum contentum sub illa ratione communi, et connotat in obliquo pro formali actum intellectus, per quem in propositione praedicatur, et sicut praedicabile est rebus extrinseca denominatio ab actu intellectus sumpta, sic et subiicibile; nam per eumdem numero actum, per quem res praedicabilis constituitur, eius inferiora subiicibilia constituuntur. 2 Nam sic constituitur praedicabilis per actum. Si enim per eum actum non est praedicabilis de aliquo: ergo non est praedicabile, quia praedicabile, de aliquo est praedicabile. Ergo per eumdem actum constituuntur praedicabile et subiicibile. Patet consequentia, quia sicut idem actus actu existens denominat subiectum et praedicatum, idemmet existens in potentia denominat praedicabile et subiicibile. Sicut visio actualis denominat visum, visio autem in potentia denominat visibile, nam ly, de aliquo, denotat rationem subiicibilem, est enim subiectum id, de quo aliquod praedicatur. Confirmatur; in actuali praedicatione per eumdem actum constituitur subiectum et praedicatum, ut in libris de anima disput. 7. sect. 2. monstrabo.
§ 4
1 Explicata ratione subiicibilitatis, contra definitionem subiicibilis speciei, est prima difficultas, quia in ea, et definitione generis committitur circulus. Nam de genere dicitur esse id, quod praedicatur de specie, et de hac dicitur esse id, quod subiicitur generi, hoc autem est in definitione vitiosum, quia res manet aeque ignota, ac antea, ergo est vitiosa definitio.
§ 5
1 Adverte dupliciter circulum posse committi, primo non explicando naturam definiti, ut hoc modo: Pater est qui habet filium, et filius est qui habet Patrem; qui circulus est vitiosus, ut probat argumentum, et sic vitiosa esset generis definitio, et speciei, ut si diceres genus est quod habet species, species est, quae habetur a genere. sic enim non explicatur illorum essentia. Alio modo committitur circulus, quando in definitione relativorum invicem connotantur termini, sed cum explicatione definiti, ut quid est Pater? qui habet filium. Si autem roges, quid sit habere filium? non est respondendum, filius est, qui habet Patrem; sed est dicendum, hominem genuisse et illi coexistere, esse habere filium. Nec fieri potest, quin in definitione relativi aliud relativum connotetur, quia unaquaeque res definitur, ut est, at relativa in suo esse invicem connotantur, ergo in definitione debet connotari: Sic, cum genus definitur esse praedicabile de differentibus specie, explicandum est, quid sit specie differre, scilicet habere ultimos essentiales conceptus dissimiles, et cum dicitur speciem subiici generi, explicandum est, quid sit subiici generi, quod fieri facile potest, cum constet, quid sit praedicari, et quid sit specie differre.
§ 6
Ad argumentum distinguo minorem: est vitiosum, quando in circulo non explicatur natura definiti, concedo minorem; secus vero cum explicatur. Unde negatur consequentia, quia in definitione generis debet explicari, quid sit praedicari, et differre specie.
§ 7
1 Secunda difficultas est; quia haec definitio convenit individuo incompleto, quod subiicitur generi immediate, ut dixi disputat. 4. sect. 5. ergo est mala definitio. Respondeo, 2 in definitione intelligi hanc vocem solum, ut sensus sit: species est, quae soli subiicitur generi, sicut in definitione speciei praedicabilis dicemus eam de solis differentibus numero praedicari. Neque enim opus est, eas particulas semper a doctoribus explicari, quia ex ceteris colliguntur. Clarum est enim individua subiici omnibus, quibus subiicitur species, sicut est clarum de individuis dici quidquid praedicatur de specie. Et forte Porphyrius voluit abstrahere ab ea quaestione, utrum genus immediate de individuis praedicetur? et iuxta varias opiniones definitionem intelligendam reliquit.
§ 8
1 Dices per ly, soli, differre speciem ab individuo solum accidentaliter, quia subiici speciei, aut generi, nisi in modo subiiciendi sit diversitas, non constituit diversum essentialiter subiicibile: sed in modo, quo species et individuum subiiciuntur generi, non reperitur haec diversitas: ergo tantum differunt accidentaliter. Concedo intentum argumenti, nam sicut genus non differt in modo, quo de specie, et individuo praedicatur; ita neque species et individuum in modo, quo generi subiiciuntur. Immo vero species infima et subalterna non differunt in ratione subiicibilis generi: quia de utraque genus praedicatur in quid incomplete: cum tamen ipsae differant in ratione praedicabilis, quia altera praedicatur ut genus, altera ut species.
§ 9
Ex dictis collige immediatum, et adaequatum generis correlativum non esse speciem, sed subiicibile in quid incomplete1. Nam correlativum praedicabilis est subiicibile, genus autem immediate, et adaequate non praedicatur de sola specie, sed de individuo, eaque propter in ratione subiicibilis in quid incomplete conveniunt. Relativum autem solius generis est sola species, quia haec soli subiicitur generi. Nam individuum etiam subiicitur speciei, et quamvis dicatur species sola immediate correlativum generis, non tamen est adaequatum, quia etiam generi subiiciuntur individua, quae cum specie conveniunt in ratione subiicibilis, sicut etiam de utrisque praedicatur genus.
§ 10
Secundo collige, subiicibile ut sic reduplicative non esse universale formaliter1. Primo, quia individuum est subiicibile, et non universale, nec praedicabile. Secundo a priori, quia universale formaliter constituitur in ordine ad sua inferiora, de quibus aptum est praedicari, sed subiicibile est in ordine ad suum superius, quod de ipso praedicatur: ergo formaliter ratio subiicibilis non est praedicabilis formaliter. Confirmatur. Subiectum non est formaliter praedicatum: ergo nec subiicibile est formaliter praedicabile, quia exercitium praedicabilitatis est actualis praedicatio. In aliquibus subiicibilibus reperitur utraque ratio subiicibilis, et praedicabilis, sed respectu diversorum, ut patet in specie infima et subalterna, quae respectu inferiorum sunt praedicabiles, et respectu generis sunt subiicibiles: in aliis tantum reperitur subiicibilitas, ut in individuis; in aliis autem praedicabilitas tantum, ut in genere supremo.
§ 11
Dices, ut species subiiciatur generi, opus est ut ab individuis abstrahatur: ergo ut sic est universalis. Transeat antecedens, et nego consequentiam. Quia non dicitur universalis in ordine ad superius, sed respectu inferiorum, tunc autem erit universalis materialiter, et (ut aiunt) praesuppositive, sive antecedenter.