Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
Terminus absolutus definitur a P. Toleto, lib. 1. capit. 13. et Fonseca, lib. 5. cap. 24. qui significat rem per se stantem, ut albedo, homo. verum haec definitio est propria termini abstracti, ut mox probo. Deinde homo est terminus absolutus, et non significat humanitatem per se stantem; sed ut existentem in supposito, et cum illo constituentem hominem (cum homo praedicatur de Deo.) ergo terminus absolutus non est, qui significat rem per se stantem.
§ 75
Dices humanitatem esse per se, quia subsistit. Contra: Etiam rationalitas per se est, et subsistit, quia est substantia, et tamen hac voce rationale significatur ut adiacens animali, ergo recte stat rem subsistere, et significari termino quasi adiacente. Confirmatur, Humanus est terminus connotativus, et non absolutus, et significare potest rem per se subsistentem; nempe hominem, persona enim humana significat hominem: Item ubicatio est terminus absolutus, et significat rem adiacentem alteri. Ratio est, quia non tam attenditur res significata, quam modus significandi.
§ 76
M. Sotus, 1. part. introductionis, cap. 10. lection. 1. Sic definit terminum absolutum, qui praeter suum materiale nihil aliud adiacere, vel non adiacere significat. Contra. Si ly materiale significat rem, seu materiam, quam significat terminus, ergo etiam albus est terminus absolutus, quia praeter suam materiam, seu rem, seu subiectum nihil aliud adiacere significat. Si autem materia proprie intelligitur pro vero subiecto: hi termini Deus, Angelus, sunt absoluti, et nullum significant subiectum, ergo non est de ratione termini absoluti significare suam materiam: et nihil praeter illam.
§ 77
Dices illis verbis intelligi a Soto, termino absoluto non significari rem alteri adiacentem. Bene, ergo est definitio Toleti verbis obscurioribus, et eodem modo impugnatur, quo illam, §.74. Villalpandus, lib. 1. cap. 5. ait: Terminus absolutus est, qui ab altero non sumit denominationem, ut homo. Primum haec diffinitio non est quidditatiua, quia non explicat conceptum positivum termini absoluti, sed negationem quamdam. Deinde homo est terminus absolutus, et accipit denominationem ab alio, nempe ab humanitate, a qua denominatur homo, maxime cum dicitur Deus est homo. Itaque haec diffinitio solis convenit terminis abstractis.
§ 78
Dices ex Villalpando hominem, et humanitatem plus differre, quam album, et albedinem: quia haec solo differunt casu. Contra, album, et albedo non differunt solo casu, sed tamquam accidens et substantia; Immo plus differunt, quam homo et humanitas, quia album includit subiectum quod sine controversia distinguitur realiter ab albedine, quod dubium est de homine et humanitate. ut ergo album est ab albedine, ita homo ab humanitate.
§ 79
Est ergo terminus absolutus, qui se solo est perfecte significativus. Hoc probo: Primo quia ly absolutus est in ordine ad absolutam significationem, et constitutionem propositionis, sed omnis et solus terminus se solo perfecte significans, significat absolute, et independenter ab aliis terminis ut patebit §.81. Item simpliciter se solo est subiectum, et praedicatum, ergo terminus absolutus est, qui se solo perfecte significat. Secundo probatur ex termino connotativo, qui illi opponitur, qui se solo non significat perfecte, sed semper respicit alium terminum, cum quo perficit significationem, ut albus se solo imperfecte significat, nisi addatur leo, homo, aut lapis. Siquis enim audiat in gymnasio est albus, non percipit an sit homo, leo, aut lapis: sed inquietus est, donec sciat quis sit albus ille: at si audiat in gymnasio est lapis, perfecte concipit obiectum. ergo terminus connotativus est, qui non significat perfecte; absolutus autem, qui significat perfecte; at vero quid refert ad terminum absolutum, significare per modum per se stantis, vel adiacentis, cum hoc spectet ad terminos abstractos, et concretos: explicatur a physicis, ubi res independentes ab aliis vocantur absolutae: quae se solis, sine iis, a quibus sunt absolutae, possunt existere; quae vero ab aliis dependent, dicunt ad illas relationem, nec possunt sine illis esse; quod est illas in suo conceptu connotare; ut visio connotat colorem, sine quo nequit esse.
§ 80
Unde colligo omnia nomina substantiva esse terminos absolutos, quod nullus negat; nec negare potest; tum quia omnia significant perfecte se solis, quin aliis terminis adiungantur, sive sint abstracta, sive concreta. Ut homo, humanitas. Petrus, albedo: tum inductione; nullum enim est substantivum, quin sit terminus absolutus. Rogas utrum album substantive sumptum pro composito ex subiecto, et albedine sit terminus absolutus? Respondeo esse, ut vox compositum substantive sumpta Significat enim perfecte compositionem duarum rerum, quin illi alius adiungatur terminus.
§ 81
Sotus supra terminum connotativum ait esse, qui praeter suum materiale aliud adiacere, vel non adiacere significat. Contra. Dominus, compositum, et album substantive sumptum non sunt termini connotativi, sed absoluti, et praeter suum materiale significant aliud adiacere, quia significant dominium adiacens Domino, et in illo existens, item subiectum, et albedinem, ergo. Dominium enim concrete significatum est forma, qua Petrus dicitur Dominus: item homo est absolutus, et significat humanitatem, quasi in subiecto, vel subsistentiam in eo existentem. Denique ut impugnavi Soticam definitionem termini absoluti, ita impugno definitionem termini connotativi: quia oppositorum eadem est ratio.
§ 82
Toletus, et Fonseca supra aiunt, terminum connotativum esse: Quia significat rem, ut alteri adiacentem; ut albus, niger, est eadem definitio Soti, et eadem impugnata ratione.
§ 83
Villalpandus supra ait terminum connotativum esse: Qui ab alio sumit nomen, a quo differt solo casu. Contra, albus est connotativum, et differt ab albedine plusquam casu: quia realiter differt, tanquam totum a parte, ergo. Secundo, homo non est connotativus, et accipit denominationem ab humanitate, ergo. De definitione denominativorum agetur disp.9.logicae sect.2.
§ 84
Adverte, quid sit connotare: est enim cum una re aliam notare, ut cognitio connotat obiectum, idest, notat obiectum, et non potest cognosci perfecte, nisi etiam cognoscatur obiectum, quo modo omnia relativa se connotant, ut pater filium, materia formam: item est connotatio rei, cum qua facit unum. Ut album dicit subiectum simul notans albedinem sibi intrinsecam, cum qua facit album: similiter homo dicit humanitatem notantem suppositum, cum quo constituit hominem.