Universa Philosophia

Nonnullae propositiones sunt absolutae, nonnullae pendent ab aliquo alio, e. g. Petrus est homo, est propositio absoluta, quia eius veritas aut falsitas non pendet aliunde, sed tantum ex absoluta identitate, aut distinctione subiecti et praedicati: quamobrem eiusmodi propositio dicitur categorica. Ostendi autem disput. 1. sect. 9. categoriam esse praedicationem, item terminum categorematicum esse perfecte significativum se solo, et absolute; unde infero contra nonnullos Summulistas propositionem categoricam non converti cum simplici enuntiatione, nam complexa propositio potest esse categorica, ut Petrus currit, et Ioannes legit, est propositio absoluta, et se sola perfecte significativa. Exemplum autem propositionis pendentis aliunde sit: si Petrus venerit, loquetur, subiectum cum praedicato nectitur non absolute, sed cum dependentia a Petri adventu: nec potest dici absolute Petrum locuturum aut non, nec propositionem esse absolute veram aut falsam, nisi expectetur adventus Petri, a quo pendet et locutio, et veritas propositionis.

Haec propositio recte potest dici syncategorematica, quia copula verbi se sola non significat absolute, sed dependenter a conditione. Melius tamen dicitur Hypothetica. Hypothesis enim Graece sonat, quod Latine suppositio, sive conditio: quam ob rem non convertitur propositio complexa sive constans ex duabus cum hypothetica, quia haec Petrus currit, et Paulus loquitur, non est hypothetica, quia nulla hypothesis in illa constituitur, ergo propositio categorica est propositio absoluta, quae absolute iudicat de obiecto. Hypothetica autem est propositio conditionalis, quae dependenter ab aliqua hypothesi, aut suppositione, iudicat de obiecto, quemadmodum promissio absoluta est, quae non pendet a conditione, ut dabo tibi centum, promissio autem conditionata pendet a suppositione, ut si Navis venerit dabo tibi centum. Hanc doctrinam vide in Toleto lib. 1. cap. 19. quamvis Petrus Hispanus lib. 1. cap. 15. hypotheticam dicit esse, quae componitur ex duabus categoricis, sed non bene, ut observavi, quia est contra nominis etymologiam apertamque rationem.

Propositio conditionalis alia est in materia necessaria, alia in contingenti. In Prima conditionalis non solum est enunciativa, sed etiam illatiua, cui adiungi potest illationis nota ergo, e. g. si sol oritur, dies est, vel si sol oritur, ergo dies est, quod non solum in propositione hypothetica, sed etiam in absoluta locum habet, ut sol oritur, et dies est, vel sol oritur, ergo dies est: ratio a priori, quia nota illationis significat consequens necessario sequi ex antecedenti, et quia lucem sequitur necessario dies, ea propter illae propositiones sunt illativae. Quae doctrina vera est etiam in propositione causali, ut quia sol oritur, dies est, ubi dies est (quod est consequens) sequitur necessario ex eo quod, sol oritur (quod est antecedens.) regulae autem Summulistarum cum Petro Hispano, lib. 1. cap. 15. de illatione conditionalium verae sunt in hoc genere propositionum.

Aliae hypotheticae sunt in materia contingenti, in qua conditio, sive antecedens requiritur ad effectum, ut aliquo modo principium illius, sed ex quo effectus non sequitur necessario, sed contingenter: e. g. si Petrus venerit, ei dabo centum: donatio centum pendet ex Petri adventu; at illum non sequitur necessario. Ubi propositio hypothetica non est illatiua, sed tantum enuntiativa, affirmans eventum. Nam (ut recte Toletus lib. 1. cap. 19.) istae propositiones sunt verae, vel falsae, necessariae, vel contingentes, quod patet in absolutis, et causalibus, ut Petrus venit, et dedi illi centum: quia Petrus venit, dedi illi centum, ubi propositiones sunt verae, et causales, non tamen illativae, quia illatio non contingit propositioni ex conceptu hypothesis, nam et absolutae sunt illativae; sed est diversitas materiae: quia vero in materia contingenti ex antecedente non sequitur necessario consequens, sequitur autem necessario in materia necessaria, ideo hypotheticae necessariae, sunt illativae: secus contingentes: Ad harum autem veritatem sufficit rem esse sicut enunciatur; non tamen requiritur, ut posito antecedenti non possit non esse consequens: nam antecedens potest esse cum consequenti, et eius contradictione, ut si disputaveris, dabo tibi librum; posita disputatione potest liber dari, et non dari.

Aliqui huic opinioni stomachari, eam exprobrant, ut novam, et Summulistis nunquam auditam: verum praeter Cardinalem Toletum, Sotus celebris Summulista eam vindicat ab hac iniuria textu, 1. Summularum, in c. 16. Petri Hispani lect. 3. notab. 1. ubi ad veritatem conditionalium promissivarum non requirit antecedens necessario stare cum consequenti, sed tatum requirit, ut consequens sit cum antecedenti, in quo conveniunt cum illativis; differunt tamen, quia in illativis non potest antecedens esse sine consequenti; audiamus Sotum iis etiam propositionibus veritatem, et Deo evidentem notitiam de illis adscribentem, atque asserentem eas non esse illativas. Recognoscent enim hi auctores hanc doctrinam, ut propriam, et a Salmanticensi Doctore olim traditam, cum nullum erat certamen de efficacia gratiae: en verba Soti, Ad veritatem huius, si viceris in disputatione, dabo tibi librum: requiritur, quod non vincas in disputatione, quin dem tibi librum: unde non requiritur, quod antecedens, et consequens sint aliquando vera, et in hoc convenit promissiva cum illatiua: nec requiritur, quod sit bona consequentia, quia scilicet antecedens non possit esse verum sine consequenti, et in hoc differt ab illatiua; sed solum quod antecedens non erit verum sine consequenti: itaque non requiritur, quod oppositum consequentis repugnet cum antecedenti, aut constituat copulativam impossibilem, sed quod constituat copulativam, quae nunquam erit vera, in quo manifestatur differentia inter promissivam, et illativam. Ex quo sequitur primo, quod conditionalis promissiva est contingens, v. g. si tu viceris in disputatione, et ego non non dederim tibi librum, dicta conditionalis est falsa; sed si tunc dedero, illa est vera, sequitur secundo multas esse conditionales promissivas, de quarum veritate nobis non potest constare, sed Deus solus scit, verae-ne sint, an falsae? et cetera. Haec sunt verba Soti, quam doctrinam verbum pro verbo traditam a P. Ludovico Molina, et universis nostrae Societatis Doctoribus omnibus Soto tempore posterioribus exhibilant, et explodunt, ut supposititiam, qui eam in suo Doctore singulis momentis oculis lustrant.

Aliae propositiones sunt complexae, ut Petrus currit, et Ioannes loquitur, quia constat duabus integris propositionibus, in quibus aliae sunt copulativae, ut patet in exemplo adducto, quarum veritas pendet a veritate utriusque; nam si altera pars est falsa, tota propositio redditur falsa, quia est universalis. Aliae sunt disiunctivae, ut Petrus currit vel loquitur, cuius veritas pendet a veritate alterius partis; non enim requiritur veritas utriusque, quia est particularis, cuius veritas reperitur in uno obiecto. Si enim Petrus currit, tametsi non loquatur, vera erit propositio disiunctiva: immo bene Toletus observat ex veteribus dialecticis, lib. 1. capit. 19. disiunctivam esse falsam, si utrumque extremum est verum, quia disiunctio vel significat unum ex suppositione, quod non sit alterum. Quamvis hoc multum pendet ex modo, quo apprehenditur obiectum, illudque volumus explicare. Posset enim quis significare, ut minimum alteram partem esse veram, non exclusa altera, ut Christus dixit, ubi duo vel tres congregati fuerint in nomine meo, et cetera. Si autem congregentur duo, et tres, nunquid Deus eos non audiet? tunc autem non redditur falsa propositio disiunctiva. Cum autem pro uno supponitur alterum, tunc disiunctiva est falsa: non enim affirmatur utrumque, sed alterum ex suppositione, quod negatur alterum, ut in simili patet, et praeceptis: quando Iudaei iubebantur offerre par turturum aut columbas: iubebantur columbas offerre ex suppositione, quod non offerrent turtures: et turtures ex suppositione, quod non offerrent columbas, utrumque autem non iubebantur. Rogas utrum haec sit complexa: si sol oritur, dies est; et haec, homo currit, est propositio. Non sunt. Prior enim est hypothetica non composita ex duabus propositionibus: secunda primam partem habet pro subiecto. Sed communiter complexae vocantur, quia componuntur ex duabus orationibus, vide Sotum, et Toletum supra contra Fonsecam, lib. 3.