Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
Dico primo. Modus sciendi formalis est logicae obiectum. Haec conclusio est sancti Thomae adducti §.57. et §.58. ubi constituit obiectum logicae actus intellectus, ut actus voluntatis obiectum Philosophiae moralis: Durandi adducti §.46. Toleti eodem §. Didaci Masii adducti §.50. et aliorum quorum esset longa recensio. Quae confirmari potest ex sancto Augustino adducto §.67. asserente dialecticae munus esse docere disputandi rationem: disputatio autem est formaliter actus intellectus: ergo ex sancto Augustino modus sciendi formalis est logicae obiectum.
§ 90
Probatur primo, quia logica docet quid sit definitio, divisio et argumentatio: ea vero doctrina quadrat in definitionem formalem: ergo dialectica praecepta sunt de modo sciendi formali. Probatur minor: quia definitio dicitur oratio explicans naturam rei: nomine autem orationis intelligimus et propositionem vocalem, et actum intellectus pro quo illa subrogatur: esse autem orationem non convenit definitioni obiectivae: animal enim rationale non est oratio explicans naturam hominis, sed potius est obiectum orationis eam explicantis. Itaque praeceptum hoc in solam quadrat definitionem formalem quin in obiectivam. Item, cum syllogismus dicitur constare tribus propositionibus affirmativis, receptum est de solo syllogismo formali: cuius obiectum nihil affirmat vel negat, nec est formaliter propositio. Adde illationem in argumentatione significatam hac voce ergo, nihil esse ex parte obiecti; sed esse actum intellectus connotantem necessitatem illationis ex praemissis. Et quamvis haec suo etiam more conveniant modo sciendi obiectivo, conveniunt tamen formali tanquam formae, ob quam conveniunt obiectivo: animal enim esse genus, et hominem speciem: risibile esse conclusionem, et rationale praemissam; animal esse praedicatum, et hominem subiectum, habent formaliter ab actibus intellectus, quibus convenit ut quo esse genus, speciem etc. quemadmodum omnia quae conveniunt albo ut disgreganti visum, conveniunt etiam albedini ut rationi disgregandi. Itaque in doctrina dialectica non possumus separare modum sciendi obiectivum a formali, quia hic est ratio illum constituens in ratione obiectivi.
§ 91
Pater Rubius conatur obiectum dialecticae esse ipsas ut passive denominantur dispositae per intellectum; non vero ipsos actus disponentes. Quam sententiam impugnavi non semel. Quod ita confirmo: quia dispositio passiva non distinguitur ab ipsis actibus disponentibus, vel ita ab illis pendet, ut nisi per illos cognosci non possit: quis enim apprehendet obiectum esse definitum, quin et cognitio definiens apprehendatur? ut non potest cognosci rem esse amatam quin apprehendatur, et amor: quod tam clarum videtur, ut oculos luce praestringat. Addo praecepta definitionis ut sic quadrare in definitionem activam sive formalem: actus enim definiens et est modus sciendi, et oratio explicans naturam rei, non minus quam denominatio passiva definit: ergo ad logicum spectat: quia omnis modus sciendi spectat ad logicum: praeceptaque sunt tam similia ut non possint ad duas facultates pertinere. Quod autem obiicit Pater Rubius, actus intellectus ut formaliter aut active denominant obiecta, spectare ad libros de anima, dirutum est §.83. ubi constitui, qua ratione hi actus spectent ad animasticam, et dialecticam. Quemadmodum actus voluntatis spectat ad eandem animasticam et ad Philosophiam moralem: item et lapis ad Physicum et architectum.
§ 92
Potest obiici secundo, actus intellectus ad logicum pertinere non quidem in recto atque directe, sed in obliquo et indirecte: quemadmodum animastica de coloribus agit indirecte atque remote, quia agit de visu, cuius obiectum est color. Contra, quia tam immediate agit logicus de modo sciendi formali, quam de obiectivo: etenim cum definitio dicitur oratio explicans naturam rei, hoc praeceptum per se convenit actui definienti: immo de modo sciendi formali agit logicus in abstracto et concreto. In abstracto quidem, cum dicitur, definitio est oratio explicans naturam rei: quae definitio soli convenit actui definienti: quemadmodum eidem soli convenit esse quidditativam cognitionem obiecti per genus et differentiam: et visioni convenit esse externam sensionem coloris. In concreto autem agitur cum dicimus definitionem quidditative praedicari de definito: ubi definitum ponitur in recto; praedicatio autem quidditatiua in obliquo: non quidem indirecte, sed tanquam rationi formali, qua aliquid quidditative praedicamus: haec autem duplex ratio aliquid tractandi; in aliqua facultate claro est argumento illud esse eius facultatis obiectum per se atque directe: quemadmodum Philosophus agit de agente et actione, de potentia intellectiva et intellectionum. Animasticus autem non agit de colore in abstracto, nec in concreto explicans eius formales effectus, sed praecise, ut est terminus visionis. Quid autem sit color, ponit animasticus ex alia Philosophiae parte agente de secundis qualitatibus. Quod si aliquis arbitretur ad libros de anima per se spectare colorem, non premit sed iuvat argumento.
§ 93
Dico secundo. Modus sciendi obiectivus ut distinguitur a formali, est etiam dialecticae obiectum. Quae conclusio est sancti Thomae opusculo 56. ad medium, his verbis: Avicenna dicit quod logica est de secundis intentionibus adiunctis primis. Quem communiter dialectici sequuntur, asserentes ad logicam pertinere aliarum scientiarum obiecta ut subsunt secundis intentionibus. Probatur aperte, quia multa praecepta dialecticae non possunt quadrare in solum modum sciendi formalem, ergo quadrant in obiectivum. Probo antecedens his praeceptis: *definitio distinguitur a definito sola ratione: definitio praedicatur quidditative de definito: utraque praemissa distinguitur a conclusione solo modo conci-*piendi: genus praedicatur quidditative de specie. Haec autem omnia solis conveniunt obiectis, non vero actibus, neque aliqui denominationi passivae, aut enti rationis distinctis ab ipsa entitate generis, speciei, etc. Quia actus intellectus de definitione plusquam ratione distinguitur, ab alio actu de definito, de quo non potest quidditative praedicari, quia realiter est ab illo distinctus: praemissae autem formales distinguuntur etiam realiter a conclusione formali: ergo modus sciendi obiectivus spectat per se et immediate ad logicum non minus quam formalis. Idem argumentum efformo de passiva denominatione, et ente rationis: denominatio enim definitionis, aut ens rationis non praedicatur quidditative de denominatione, aut ente rationis definiti.
§ 94
Obiicies tamen, de modo sciendi obiectivo a logico differri remote, tanquam de subiecto modi sciendi formalis: quemadmodum cum agitur de albo, agitur per se de sola albedine, de eius autem subiecto remote atque per accidens. Contra, praecepta recensita §.93. conveniunt modo sciendi obiectivo immediate et rationi ipsius, non vero mediate et remote, immo nec ratione modi sciendi formalis: quia definitionem obiectivam non esse distinctam realiter a definito, neque conclusionem a praemissis, habent quidem ex se, quamvis addunt denominationem aliquam extrinsecam a modo sciendi formali. Quod obiicitur de albo et ceteris subiectis Physicis non est e re, quia si agitur de effectibus albedinis, ipsa est eorum causa, subiectum autem est causa remota: quo differt a modo sciendi obiectivo, qui immediate subiicitur aut praedicatur; rationeque sui habet identitatem aut distinctionem. Si autem agitur de toto composito accidentali Physico, agitur etiam immediate de ipso subiecto et forma: qua ratione agitur in logica de modo sciendi obiectivo, et formali: cum enim dicimus, genus praedicatur: hoc praeceptum convenit generi obiectivo ut quod: generati autem ut quo.
§ 95
Dico tertio. Logicus non contemplatur modum sciendi obiectivum nisi ut affectum extrinseca denominatione a modo sciendi formali. Quae doctrina est Sancti Thomae opusculo 56. ad medium: Logica (inquit) principaliter est de secundis intentionibus etc. ideo Avicenna dicit, quod logica est de secundis intentionibus adiunctis primis. A qua nullus dissentiri potest: quia logicus agit de modo sciendi obiectivo ut est subiectum, praedicatum, definitio, definitum, syllogismus etc. sed haec omnia conveniunt modo sciendi obiectivo, ut assicitur formali. ergo. Probo minorem, quia a parte rei non est formaliter subiectum, genus, nec species. ergo. Et quamvis definitio habet ex se realem identitatem cum definito, tamen esse definitionem et definitum, praemissam et conclusionem, est formaliter a modo sciendi formali: definitio enim obiectiva est obiectum clare cognitum per genus et differentiam: definitum autem est idem obiectum confuse cognitum.
§ 96
Dico quarto. Neque de modo sciendi formali dialecticus agit nisi comparatione, et cum ordine ad obiectivum. Nam logicus considerat modum sciendi formalem, ut est affirmatio aut negatio subiecti de praedicato: definitio aut definitum; divisio et syllogismus: haec autem omnia sunt comparatione obiecti affirmatio aut negatio, etc. Immo quamvis multa praedicata conveniunt soli modo sciendi formali, semper tamen est ut explicemus quid habeat comparatione obiectivi: ut cum dicitur definitio, oratio explicans naturam rei. Quando vero dialectici longe disputant de verbo mentis, de veritate aut falsitate, aliisque eiusmodi, id non efficiunt more dialectico; sed animastico: ex qua facultate multa dialecticus mutuatur; non aliter ac architectus a Philosophia.
§ 97
Dico quinto. Adaequatum obiectum et immediatum logicae sunt modus sciendi formalis et obiectivus. Quae doctrina nova non eget probatione: quia obiectum adaequatum immediatum alicuius facultatis est obiectum adaequatum immediatum omnium eius actuum: sed omnium actuum dialecticae obiectum adaequatum et immediatum sunt modus sciendi formalis et obiectivus. ergo. Probatur minor, quia aliqui actus contemplantur immediate modum sciendi formalem; aliqui obiectivum praeter quos nihil contemplatur dialecticus. ergo omnes actus dialectici sunt de modo sciendi formali et obiectivo.
§ 98
Rogas, utrum entia rationis spectent ad obiectum logicae? Ut respondeam, pono ens rationis considerari posse ut formam constituentem secundam aliquam intentionem generis, speciei etc. in hac consideratione reieci ens rationis a logicae obiecto. Considerari item potest ens rationis ut obiectum secundae intentionis, quod denominari possit genus, species, subiectum, praedicatum, etc. Sic spectat ad logicum ut quodlibet aliud obiectum. Qua autem ratione conveniat ens rationis cum ente reali in ratione cognoscibilis, ostendam disputatione 4.