Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
HAec opinio (si Deo placet) erit expressa Aristotelis, S. Thomae, et Senecae, Aristotelis 4. met. text. 5. verum nec Aristoteles egit de ente rationis in eo sensu, nec illius ullum vestigium impressit. Praecise enim dixit Sophisticum, Dialecticum, et Philosophum agere de iisdem obiectis. Ex quo textu intulerunt aliqui, logicum agere de omni ente rationis, quia non potest agere de omni ente reali: qui tam male intulerunt quam hi: nam de obiecto eodem voluit Aristoteles agendum a metaphysico et Dialectico. Voluit ergo Aristoteles philosophum agere de omni ente demonstrative per intrinseca rerum principia: Dialecticum vero per extrinseca principia secundarum intentionum, quae sunt intentiones rationis, ut S. Thomas exponit lect. 5. Quod perinde est ac philosophum agere de omni ente secundum se, logicum autem de eodem ente non secundum se, sed ut subest denominationibus extrinsecis, quibus constituuntur intentiones secundae.
§ 54
S. Thomam adducunt eadem lect. 5. Philosophum explicantem his verbis: Et huiusmodi ens rationis est proprie subiectum logicae: huiusmodi autem intentiones intelligibiles entibus naturae aequiparantur. Idem fere repetit inferius. Quibus adsonat opusc. 42. c. 4. his verbis: Ens autem rationis proprie dicitur de illis intentionibus, quas ratio in rebus adinvenit: sicut est intentio generis et speciei, quae non inveniuntur in rerum natura, sed sequuntur actiones intellectus et rationis; et eiusmodi ens est subiectum logicae. Expenduntur illa verba, non sunt in rerum natura: denominationes autem extrinsecae in rerum natura sunt: item illa, sed sequuntur ad operationes intellectus: quod expresse favet huic sententiae: nihil enim sequitur operationem intellectus nisi ab illo distinctum. Respondeo uno verbo cum P. Toleto: D. Thomam locutum de ipsis actibus intellectus, ut extrinsece denominant obiecta in significatione §. 43. Quod autem dixerit, eas intentiones non esse in rerum natura, id est extra intellectum: in intellectu autem eas non esse ubi negavit? Quod autem dixerit eam intentionem secundam sequi ex operationibus intellectus, id est sequitur in genere causae formalis ut dixi §. 48. P. enim Toletus qui eas denominationes non distinxit ab actibus, dixit eas ab actibus oriri, et resultare: non est ergo legitima consequentia, S. Thomas dixit secundas intentiones oriri ab actibus intellectus: ergo censuit eas ab actibus distingui: infiniti enim dicunt antecedens negata consequentia.
§ 55
Ut autem constet, quam invitus S. Thomas pro eiusmodi opinionibus adducatur, eiusque doctrina obtenebretur ab interpretibus, libet eius testimonia proferre pro sententia opposita: et ostendere quam verum sit quod ii auctores dixerunt de aliis Thomistis: in quorum damnatione ipsi quoque esse videntur: Quinta (inquiunt) tandem sententia est quorundam Thomistarum, qui sui auctoris et Caietani praefato opusculo mentem ad propriam imaginationem magis trahentes quam sequentes dicunt, etc. Primum testimonium S. Thomae est in 1. dist. 2. q. 1. art. 4. §. Et ex hoc patet: ubi cum dixisset animal esse genus, ex hoc quod intellectus intelligit animal, ait, et huiusmodi intentionis licet proximum fundamentum non sit in re, sed in intellectu, etc. Sed ens rationis chymaericum: aut quod isti fingunt ex conceptione generis resultare, non habet immediatum fundamentum in intellectu: quia ei non est intrinsece: sed conceptio ipsa generica habet in intellectu fundamentum immediatum. Cum autem dixit animali convenire esse genus ex eo quod intelligitur, loquitur S. Thom. in sensu formali: ut constat ex opusc. 49. prope finem: cum enim egisset de secunda intentione generis, ait: et similiter abstrahit speciem ab individuis in quantum intelligit naturam speciei, et immediate ante. sic ergo intellectus absque falsitate abstrahit genus a speciebus in quantum intelligit naturam generis. Itaque ratio formalis generis est conceptio eiusdem generis: alioquin essent falsa haec verba S. Thomae: ly enim in quantum reduplicat rationem formalem, ut album in quantum album disgregat visum, reduplicat rationem formalem albedinis.
§ 56
Secundum testimonium est ex principio ethicorum, ubi S. Thom. est tam aperte a nostra sententia, ut non indigeat nisi oculis: distinguit enim rerum quadruplicem ordinem: primum, quem intellectus considerat et no facit, qui est ordo rerum naturalium: secundum, quem ratio considerando facit in proprio actu, cum ordinat conceptus suos ad invicem: tertium, quem ratio considerando facit in operationibus voluntatis: quartum, quem ratio considerando facit in exterioribus rebus. Primum ordinem ait pertinere ad considerationem philosophiae naturalis: secundum ad considerationem rationalis philosophiae, id est logicae: Cuius est (inquit) considerare ordinem partium orationis ad invicem: tertium spectare ad considerationem moralis philosophiae: quartum autem spectare ad artes mechanicas. Ubi considera quam sint alieni a S. Thom. hi Thomistae, qui recusant dirigibilitatem intellectionum pertinere ad logicam, asserente S. Thom. ordinationem operationum intellectus pertinere ad considerationem rationalis philosophiae.
§ 57
Constituta autem similitudine philosophiae naturalis, et rationalis, item et artis mechanicae concludit: Sic ergo moralis philosophiae proprium est considerare operationes humanas, secundum quod sunt ordinatae ad invicem et ad finem. Quid est sicut? nisi sicut philosophia naturalis considerat ordinem rerum naturalium: sicut philosophia rationalis considerat operationes intellectuales ut recto ordine componantur ad finem: sicut artes mechanicae considerant opera externa quae moliuntur: sic philosophia moralis contemplatur operationes humanas ut componantur ex praescripto rationis. Ponit ergo S. Thom. pro primo principio a logica considerari operationes intellectuales, ut dirigantur, indeque concludit evidenti similitudine, ad philosophiam moralem pertinere considerationem et compositionem humanorum actuum. An dicet aliquis propriam materiam philosophiae moralis esse ens rationis ex humanis actibus resultans, et non ipsos actus humanos?
§ 58
Age iam ex initio libri primi posteriorum, et ipse S. Thom. dicat aperte directionem actuum intellectus (sive ipsos ut dirigibiles) obiectum esse logicae, his verbis. Ratio non solum dirigere potest inferiorum partium actus, sed etiam actus sui directiva est. Hoc enim est proprium intellectivae partis ut in seipsam reflectatur. Nam intellectus intelligit seipsum, et similiter ratio de suo actu ratiocinari potest. Sicut igitur ex hoc quod ratio de actu humano ratiocinatur, adinventa est ars fabricatoria vel fabrilis, per quas homo faciliter et ordinate huius actus exercere potest: eadem ratione ars quaedam necessaria est quae sit directiva ipsius actus rationis, per quam scilicet homo in ipso actu rationis ordinate et faciliter et sine errore procedat. Et haec est ars logica, id est rationalis scientia. Quae non solum rationalis est ex hoc, quod est secundum rationem, quod est omnibus artibus commune: sed etiam ex hoc quod est circa ipsum actum rationis sicut circa propriam materiam. Et ideo videtur esse ars artium, quia in actum rationis nos dirigit, a quo omnes artes procedunt.
§ 59
Haec tam fuse descripsi, ut neminem lateat, multas opiniones in scholas invectas, tinctas S. Thom. coloribus: quae tamen aperto marte cum illo pugnant. Eiusque interpretes data opera reticeant testimonia, quae suo ipsorum sensui refragantur; vellicant autem alia testimonia, quae illis favent aequivocis dumtaxat syllabis. Seneca vero epist. 91. a nobis est: ait enim a Dialectica exigi structuram, et argumentationem; ne pro vero falsa subrepat: haec autem structura non est ens rationis ex actibus derivatum, sed actus ipsi vel per suam essentiam, vel per aliquod accidens, vel extrinsecam denominationem exerciti ex artis praescripto.