Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
Oppositio est repugnantia duarum propositionum in veritate, aut falsitate (id est) sunt duae propositiones, quibus repugnat, aut falsitas simul, vel veritas simul. Omisi oppositionem propositionum secundum quantitatem, quia vere non opponuntur, sed potius una est quasi pars alterius, v. g. omnis homo currit, aliquis homo currit. Prima, quia est universalis, continet sub se secundam, quia est particularis: immo veritas universalium adaequate conflatur ex veritate omnium singularium, sive confuse, sive clare noscantur, dicuntur autem opponi in quantitate, nam iam ostendi propositionem esse universalem, particularem, et cetera, vocari a dialecticis quantitatem propositionis, et quemadmodum in re corporea magnum, et parvum opponuntur, sic metaphorice dicuntur opponi istae propositiones secundum quantitatem, quia altera est quasi parva, altera quasi magna.
§ 21
Oppositio versari potest inter duas propositiones universales, alteram affirmativam, alteram negativam, eiusdem praedicati de eodem subiecto, ut omnis homo currit, nullus homo currit, quam oppositionem Aristoteles, lib. 1. de interpretatione, c. 5. vocat contrariam. Alio modo possunt opponi una propositio universalis, et altera particularis, altera affirmativa, et altera negativa eiusdem praedicati de eodem subiecto, quam oppositionem communiter vocant contradictoriam. Quam nonnulli definiunt esse oppositionem duarum propositionum secundum quantitatem, et qualitatem, quarum altera est universalis, altera particularis. Quae definitio colligitur ex Petro Hispano, lib. 1. cap. 11. verum haec diminuta est, neque Aristotelica. Aristoteles enim eo cap. 5. eam sic definivit: Affirmationem, et negationem opponi contradictorie quidem, dico, cum universaliter altera significat, altera non universaliter. Qua definitione comprehendi videtur oppositio inter propositionem universalem, et singularem, quae ex hac definitione est contradictio, ut omnis homo currit, Petrus non currit, et probatur, quia si singulare confuse cognitum oppositum propositioni universali, et affectum signo particulari, sive indeterminato, aliquis, opponitur contradictorie propositioni universali, cur idem singulare, clare, et distincte cognitum, non opponetur eadem ratione? Maxime cum veritas propositionis confusae expendatur re ipsa in uno singulari determinato. Haec enim propositio, aliquis homo currit, veritatem sumit a Petro solo currente, quapropter opponitur contradictorie huic, nullus homo currit, ergo similiter haec, Petrus currit, quia veritatem sumit ex eodem capite, contradictorie opponetur eidem universali negativae. Unde patere videtur eam definitionem esse illegitimam, standumque esse Aristotelicae.
§ 22
Verum Aristoteles exemplis adductis eo cap. excludit a definitione contradictionis oppositionem inter universalem et singularem: praesto est ratio, quia utraque potest esse falsa, ut omnis homo currit, est falsa, Petro non currente, et Antonius non currit, est falsa, Antonio currente: simul autem possunt, et Petrus non currere et Antonius currere. Unde patet non quadrare in hanc oppositionem omnia praecepta contradictionis. Ad aliam rationem. Respondetur, propositionem confusam opponi contradictorie universali, quia vagatur per omnia individua confuse, ad cuius falsitatem non sufficit unum individuum, ut aliquis homo non currit, non est falsa, quod Antonius non currat: ut haec est, Antonius non currit, quia circa illum in singulari versatur, ex modo autem concipiendi claro aut obscuro pendet lex contradictoriarum: unde Petrus obscure, et vage cognitus non reddit propositionem particularem falsam, ut reddit singularem quando clare cognoscitur. Haec autem oppositio reduci potest ad contrariam, quia habent repugnantiam in sola veritate, et non in falsitate: immo ratione illius contrariae non habent oppositionem in falsitate, ut ostendam sectione sequenti. Ipse Aristotel. cap. 6. addidit duas propositiones singulares oppositas in qualitate circa idem subiectum, et praedicatum, esse contradictorias, ut Socrates est albus, Socrates non est albus. Unde definitur oppositio contradictoria esse repugnantia duarum propositionum secundum qualitatem, quarum altera sit affirmativa, altera negativa. Item altera universalis, altera particularis, vel utraque singularis.
§ 23
P. Fonseca, et Conimbricens. negant oppositionem subcontrariam (id est) versantem inter duas propositiones particulares vel confusas contentas sub propositionibus contrariis, ut sunt haec, aliquis homo currit, aliquis homo non currit, quae continentur sub his universalibus, omnis homo currit, nullus homo currit. Moventur primo: quia Aristoteles non meminit eius oppositionis. Secundo, quia non opponuntur in veritate. Verum communis sententia est, eas esse oppositas, ut cum Petro Hispano supra communiter docent Summulistae. Probatur a priori, tum quia sunt oppositae secundum qualitatem, falsitas enim, quae utrique repugnat, tam pertinet ad proprietatem propositionis, quam veritas: ergo sicut contrariae sunt oppositae, quia utrique veritas repugnat, ita subcontrariae opponuntur, quia utrique falsitas; tum quia nunc ostendam earum falsitatem repugnare, quia illa continentur duae propositiones singulares contradictoriae, unde habent oppositionem contradictoriam, non secus, ac eam habent contrariae. Ad primum respondeo, Aristotelem fuisse capacem oblivionis, aut ignorantiae. Ad secundum respondeo sufficere opponi in altera specie qualitatis.