Universa Philosophia

Unde constat purpurea, et illiace, opponi contrarie, quia negari non potest esse eas oppositas in affirmatione, et aliunde sunt universales, ergo sunt contrariae, maior probatur, quia haec prima propositio de purpurea, Petrum non currere non est possibile, habet hunc sensum, Petrus non potest existere, quin currat. Item haec prima propositio de illiace, Petrum currere non est possibile, reddit hunc sensum, Petrus, quamvis existat, non potest currere, sed Petrum existere non posse, quin currat, et Petrum non posse existere nisi currendo, aperte opponuntur, quia Petrus existens, et necessario currens non potest cursu carere, ergo illae propositiones sunt oppositae.

Confirmatur, repugnat utramque esse veram, ergo opponuntur: consequentiam probavi supra, ostendens omnem repugnantiam propositionum in veritate aut falsitate esse ratione duarum singularium, reciproce contradicentium. Antecedens patet, quia si verum est, Petrum existere posse aliquando, quin currat, ergo non erit verum Petrum existentem necessario currere, nam si necessario currit, non potest existere nisi currens; quod si non potest existere nisi currens, ergo non potest existere quin currat. ergo si prima propositio in purpurea, affirmans Petrum non posse existere quin currat, est vera: prima de illiace, necessario est falsa, quia affirmat Petrum existentem non posse currere, nam si necessario currit, quo modo est impossibile ut currat; ut si Deus necessario est Deus, quo modo potest non esse Deus? ergo illae propositiones opponuntur in veritate.

Tandem possunt esse simul falsae, quae est proprietas contrariarum, nam haec Petrum non currere non est possibile, aperte est falsa, quia Petrus potest existere quin currat. Item haec Petrum currere non est possibile, est aeque falsa, quia Petrus existens potest currere, quia tam cursus, quam carentia illius sunt accidentia separabilia a Petro. Itaque quia in falsitate utriusque non continentur duae propositiones singulares mutuo contradicentes, ideo possunt esse falsae: quia vero continentur in utriusque veritate, ideo non possunt esse simul verae, quae est propositionum contrariarum proprietas, ut de absolutis dixi.

Purpurea et amabimus sunt subalternae, quia amabimus est particularis, purpurea autem universalis, sub quo modo continetur amabimus, nam haec prima propositio amabimus, Petrum currere est possibile, continetur sub hac prima de purpurea, Petrum non currere non est possibile, nam necesse est Petrum currere, quod si Petrus necessario currit, ergo currere potest, quae est prima propositio de amabimus, eam autem contineri sub purpurea patet: quia valet consequentia a purpurea ad amabimus, affirmative, non tamen valet ab amabimus ad purpurea. nam omne quod necessario currit (quod affirmat purpurea) currere potest (quod affirmat amabimus) at non omne quod currere potest, necessario currit, ut patet: qua in parte servant hi modi proportionem harum absolutarum, omnis homo currit, aliquis homo currit, itaque posse currere verificatur in uno tempore vage sumpto, sicut aliquis homo currit, in aliquo individuo: at vero necessario currere debet omni tempore distributive verificari, sicut omnis homo currit, in omnibus individuis. Veritas autem pendens ab omni tempore continet in se veritatem pendentem ab uno, immo pendet ab ea sicut veritas huius, omnis homo currit, pendet a veritate huius, aliquis homo currit. veritas autem huius, Petrus potest currere, non pendet ab huius veritate, Petrus necessario currit: sicut nec veritas huius, aliquis homo currit, pendet a veritate huius, omnis homo currit.

Idem iudicium est de edentuli, qui modus subalternatur illiace, quia haec prima propositio illiace, Petrum currere non est possibile continet hanc primam edentuli, et ab ea pendet, Petrum non currere est possibile, quia si non est possibile, ut currat, ergo possibile est ut non currat, ut si non est possibile, ut sim ego lapis: ergo possibile est, ut non sim lapis: expende has propositiones, quae mutuo comparatae servant eamdem proportionem, quam inter se purpurea, et amabimus.

Hinc ulterius deduco, amabimus, et edentuli, esse propositiones subcontrarias, quia sunt subalternae duabus contrariis. Item quia sunt particulares, sive confusae, et possunt esse simul verae, non tamen simul falsae. Nam haec prima de amabimus, Petrum currere est possibile, est quidem vera: similiter, et haec prima de edentuli, Petrum non currere est possibile, quia in earum veritate non continentur duae singulares mutuo contradicentes, quia cum cursus Petro sit accidens separabile, potest illud habere, et non habere: eas non posse esse falsas probatur, quia si haec de amabimus, Petrum currere est possibile, esset falsa, ergo possibile esset Petrum non currere, ut ex terminis patet: ergo haec propositio de edentuli, Petrum non currere est possibile, non posset esse falsa, quia vere posset Petrus non currere; quod si posset esse falsa, continerentur in utriusque falsitate duae singulares contradictoriae, quia Petrum currere est possibile, ad sui falsitatem requirit, ut cursus sit impossibilis, et haec, Petrum non currere est possibile, requirit ad sui falsitatem, ut cursus Petri sit necessarius, et ut Petrus semper currat, sed Petrum non posse currere, et necessario currere sunt contradictoria, quia curreret simul, et non curreret, ergo amabimus et edentuli, non possunt esse simul falsae, et possunt esse simul verae, quod proprium est subcontrariarum.

Tandem deduco purpurea, et edentuli esse contradictorie oppositas, similiter illiace, et amabimus, nam una contraria opponitur contradictorie subalternae alterius contrariae, ut omnis homo currit, opponitur contradictorie huic aliquis homo non currit, quia continetur sub hac, nullus homo currit: ratio a priori, quia purpurea est propositio universalis negativa de modo, edentuli autem est particularis affirmativa de eodem modo, ergo sunt contradictoriae. Patet consequentia ex definitione contradictoriarum (idem de illiace, et amabimus est) nam purpurea negat dictum in tribus propositionibus, illudque affirmat in quarta, et negat modum in duabus, affirmat autem in tertia, et quarta. Edentuli vero in tribus negat etiam dictum, et affirmat modum in duabus, illumque negat in duabus ultimis, e. g. Petrum non currere non est possibile, est prima de purpurea, cui contradicit haec, Petrum non currere est possibile, quae est prima de edentuli; possibile autem et non possibile mutuo contradicunt, quod clarius patet in illiace Petrum currere non est possibile, cui contradicit amabimus, Petrum currere est possibile, posse, et non posse contradictorie opponuntur, nec possunt simul esse verae, vel simul falsae, quia duo contradictoria reperirentur a parte rei. Possunt autem opponi contradictorie, ut singulares, si terminos adstringimus, ut Petrum non currere hic et nunc (ut aiunt) non est possibile, Petrum non currere hic, et nunc est possibile, quia una temporis differentia in particulari significatur.

Rogas utrum reperiatur contradictio in modalibus, praeter quam in contradictionem modi? Respondeo negative, quia quacumque alia ratione se habeant propositiones, possunt esse aut simul falsae, ut contrariae, aut simul verae, ut subalternae. Ratio a priori, quia contradictio est in affirmatione, et negatione copulae, quae in modalibus est modus ipse, in hac autem propositione modali: Petrum currere est verum, Petrum non currere est verum, reperitur contradictio, quia modus ipse negatur saltem remote: nam dicere, verum esse Petrum non currere, virtualiter dicit, non esse verum Petrum currere, quia in iis modus essentialiter pendet a dicto, nam ab eo quod res est vel non est, propositio dicitur vera vel falsa, unde ex affirmatione, et negatione dicti sequitur affirmatio, et negatio modi, et veritatis in propositione, quod est absimile in ceteris modis.

Dicta possunt esse singularia, vel universalia, vel confusa, ut Petrum currere est possibile, Omnem hominem currere, Aliquem hominem currere. possuntque esse descensus in dicto, retento eodem modo in singularibus, e. g. in amabimus, Omnem hominem currere est possibile, hunc habet descensum, ergo Petrum currere est possibile, Paulum, etc. cui contradicit haec, in illiace, Hominem currere non est possibile, ergo nec Petrum, etc. cui etiam contradicit haec, in illiace, Aliquem hominem currere non est possibile, licet enim mutetur dictum in illiace, tamen quia haec propositio in amabimus, Omnem hominem currere est possibile, complectitur hanc, Aliquem hominem currere est possibile, ideo haec de illiace, Aliquem hominem currere non est possibile, contradicit huic de amabimus, Omnem hominem currere est possibile, quia ex veritate, aut ex falsitate utriusque, darentur in uno individuo duo praedicata contradictoria. Nam esset possibile, et non possibile unum hominem currere.

Modales convertuntur ex parte dicti, non vero ex parte modi, e. g. Petrum currere est possibile, sic convertitur, aliquod currens esse Petrum est possibile, convertuntur autem dicta servatis regulis conversionis absolutae propositionis. Modales exclusae vocantur, quae fiunt per modum adverbialem, ut Petrus contingenter disputat, licet enim voces sint diversae, quia disputatio affirmatur de Petro, et non modus, tamen re ipsa, et modus, et disputatio affirmantur, sicut in compositis, quia Petrum currere, est necesse, affirmatur, et cursus, et necessitas illius, sicut haec Petrus contingenter disputat, asserit, et contingentiam, et disputationem, tamen improprie affirmantur per adverbium, ut haec, Petrus impossibiliter disputat. de iis agunt Sotus lectione 2. et Toletus, lib. 3. cap. 6. nec opus est ad earum oppositionem, et quantitatem nisi considerare, quomodo adverbium aequivaleat verbo. Impossibiliter, et necessario, sunt modi universales, possibiliter, et contingenter sunt particulares. Considereturque eorum aequipollentia, quae et alia, quia magis molesta sunt, quam utilia, omitto. Aristoteles alio modo propositionem format, nam primam vocat de necesse. Secundam de possibili. Tertiam de contingenti. Quartam de impossibili, quem imitatus Fonseca, sed res eadem est, usus autem stat a Petro Hispano.