Universa Philosophia

DE appellatione appellandum a veteribus Summulistis, magna discrimina quaerentibus inter vidi regem, et regem vidi; amo dulce et dulce amo, Petrus est magnus logicus, et Petrus est logicus magnus. Pater Fonseca, lib. 8. cap. 41. et 42. optime de appellatione disserit, vel quia ipsum pudere insinuat, multum esse in his naeniis. Appello est vocare, seu nomen imponere; quam ob rem appellatio (quod nostra refert) est denominatio unius nominis ab alio, seu applicatio significati per unum nomen ad significatum per aliud. Verbi gratia, homo est species, significatum ea voce homo appellatur, sive vocatur species; et significatum hac voce species appellatur, vel appingitur significato hac voce homo, unde (si nominis etymon inspiciatur) omne praedicatum appellationem tribuit subiecto, ut Petrus est doctus, vel est homo.

Aliquando secunda intentio praedicatur de ente reali, ut homo est species, ubi praedicatum appellat seu denominat hominem speciem, non hominem, ut est a parte rei aut distributive supponentem, sed pro omnibus hominibus cognitis confuse supponentem simpliciter. Aliquando praedicatur aliquid de rebus in recto supponentibus pro supposito, tunc autem praedicatum appellat supposita ipsa, ut Christus est ab aeterno Christus enim in recto supponitur pro persona divina, quae est aeterna. Aliquando praedicatur de ipso supposito aliquid ei in obliquo conveniens, ut Deus factus est homo: nam persona divina habet unitam sibi humanitatem, aliquando etiam praedicatur accidens de subiecto ipso materialiter sumpto, quod praedicatum, quia convenit subiecto, illud appellat, ut grammaticus est obesus, quod praedicatum illi non convenit ratione grammaticae, sed ratione materialis temperaturae; Aliquando vero praedicatum non convenit subiecto ratione sui, sed ratione accidentis significati per nomen, ut Tullius fuit magnus Orator, ubi magnitudo illa non fuit Tullio ratione sui, sed ratione oratoriae: reddit enim hunc sensum Tullius habet magnam oratoriam. igitur illa magnitudo est excellentia oratoriae.

Hinc Summulistae ansam arripuere nugandi. Breviter autem aio, iudicium appellationum magna ex parte pendere ex idiomatis linguarum. Universim autem haec aequivocatio oritur ex coniunctione duorum adiectivorum, ut Petrus magnus est musicus, vel Petrus est musicus magnus: quando nomen adiectivum (quod est causa aequivocationis, quia potest vel substantivum, vel aliud adiectivum appellare) ponitur ex parte subiecti, appellat subiectum ipsum materialiter, et illi applicat suam significationem, non vero ratione alterius adiectivi, ut Petrus magnus, est logicus, idest, Petrus longus, qui est corpore magno, est logicus, nam ly magnus, ponitur, ut proprietas Petri et distinctio a Petro macro, aut pusillo. Quando vero nomen appellans ponitur ex parte praedicati, tunc appellat aliud praedicatum, subiectumque appellat non ratione sui, sed ratione alterius praedicati, ut Tullius magnus fuit orator, quia ponitur ibi ut compraedicatum ad significandam excellentiam oratoriae Tullianae. Quando vero non percipitur, utrum nomen appellans ponatur ex parte subiecti, vel praedicati, tunc prudentia opus est: si enim est sermo serius de doctrina aut probitate alicuius, nomen appellat supra praedicatum ut magnus orator Tullius, vel magnus Tullius orator, idest Tullius excelluit maxime eloquentia; si autem sermo sit iocosus, aut ironicus, appellat subiectum ipsum, ut si de stolido procero dicas, iste est Scholasticus magnus; item si est sermo ad discriminandum unum ab alio, verbi gratia, vides duos homines, et dicas, ille magnus est musicus, ille parvus est medicus, tunc magnum, et parvum non appellant musicam aut medicinam, sed hominum quantitates.