Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
EXplicata ratione termini in communi, eam oportet dividere, ut terminos in specie calleamus, ac primum terminus ut sic dividitur in mentalem, vocalem, et scriptum. Terminus mentalis, est extremum propositionis mentalis: idest, quae in mente, et intellectu formatur. Sotus 1. parte, introductionis, cap. 6. lectione 1. notabili 2. ait terminum mentalem extendi ad notitias sensitivas etiam brutorum: sed non bene; tum quia mens longe abest a brutis; tum quia praeter intellectum nulla potentia cognoscitiva propositiones efformat; ergo neque habet terminos, ex quibus componitur propositio. licet enim cognitio belluina sit formale signum obiecti, est tamen propositionibus ineptum, sicut lapis. Terminus scriptus est extremum propositionis scriptae: terminus autem vocalis est extremum propositionis vocalis: sic enim possunt termini dividi pro varietate propositionum, quas constituunt, unde reiicio Toleti definitionem termini vocalis significativi, lib.1. cap.11. Terminus, inquit, vocalis significativus est vox significativa ad placitum, ex qua simplex conficitur propositio. nam unio est vox significativa ad placitum, ex qua simplex efficitur propositio, quam §.6. et 19. ostendi non esse terminum. Item non convenit terminis propositionis vocalis hypotheticae, de quibus egi, §.9.10.et 11.
§ 22
Observa primo,terminos, et propositiones formaliter, et proprie esse in solo intellectu, in voce autem, et scripto non reperiri proprie, sed improprie, analogice, et per extrinsecam denominationem, nam propositio est iudicium aliquid affirmans, vel negans, sive est iudicium vere, vel falso significans: affirmare autem, vel negare; vere vel falso loqui, si proprie sumantur, in sola mente reperiuntur, cuius signum est, has voces, quae modo affirmant, potuisse pro solo hominum libito esse negativas: nam haec oratio, Petrus est homo, potuit significare Petrum non esse hominem; si autem duo conveniant in accipiendis vocibus in contraria significatione, qua eis communiter utimur, eaedem omnino voces significant illis affirmative, ceteris vero negative; ergo voces in se non habent affirmare potius, quam negare, quia tam affirmatio, quam negatio potuit illis adimi. ergo sunt propositiones per solam extrinsecam denominationem.
§ 23
Ratio a priori, quia voces, et scriptura sunt signa rerum, ut mente apprehenduntur, quibus significamus tam res,quas concipimus,quam actus, quibus eas concipimus: et praecise sunt propositiones, quatenus sunt signa, et loquutio instrumentalis nostrorum conceptuum, et per illos loquimur praecise, quia per illas ut per instrumenta facimus alios venire in cognitionem rerum: haec autem omnia sunt ad libitum nostrum: ergo ex sola nostra voluntate sunt propositiones. Immo non magis sunt propositiones, quam homo pictus est homo, qui est homo per extrinsecam denominationem veri hominis,quem refert: sic voces sunt propositiones significativae tantum,quia sunt signa propositionum mentalium; immo magis est homo, homo pictus, quam propositio vocalis est propositio: quia haec pro solo hominum libito repraesentat propositiones, homo autem pictus hominem repraesentat, qui non potest significare equum, nec in repraesentando pendet ab hominum libito.
§ 24
Hinc observa secundo; istam divisionem termini sic sumptam esse impropriam. Nam ratio divisa debet esse communis saltem per analogiam intrinsecam; ut ens est commune substantiae et accidenti: sed terminus ut sic non est communis nec per analogiam intrinsecam mentali et vocali; ergo non potest in illos dividi. Maior est certissima, quia partes dividentes continentur sub diviso, illudque intrinsece participant, alioquin in illo non conveniunt. Minor probatur, quia propositio ut sic non reperitur proprie in vocali, aut scripta ut probavi §.22.ergo nec terminus. Consequentia patet: quia terminus proprius propositionis non reperitur nisi in propositione propria.
§ 25
Confirmatur, homo non bene dividitur in pictum, et verum: quia non conveniunt in ratione hominis: ergo nec terminus in vocalem, scriptum, et mentalem: sed terminus debet dividi per varios terminos mentales: at crassa Minerva, sic dividitur terminus claritatis ergo propter tyrones: deinde ut praecepta tradantur per terminos vocales, et scriptos, quia quod de illis dicitur, per attributionem quadrat in mentales, quorum loco subrogantur, ut signum poni consuevit pro re significata, et quia voces, et scripturae sunt signa terminorum mentalium, ea ratione terminus per illas dividitur.
§ 26
Tertio observa,potuisse etiam dividi terminum per varia genera signorum, quibus loquimur, ut enim loquimur scripto, et voce: sic etiam nutu, gestu, aliisque motibus; qui tam sunt propositiones,quam scriptae, et vocales:sed quia hae sunt perfectiora signa, usitatiora, et doctrinae magis consentanea, de illis oportet, et non de aliis disputari, et praecepta de uno conveniunt ceteris.