Universa Philosophia

CArd. Tolet. lib. 1. cap. 12. terminum communem seu universalem ait esse: Cuius significatio non prohibet illum a multis participari univoce. Non placet: quia ens, sanum, et omnia analoga, et aequivoca sunt nomina communia, ut patebit infra ex eorundem definitione, et non participantur univoce a suis inferioribus. ergo curta est illa definitio.

Dices ibi definiri nomen commune universale, universalia autem sunt univoca. Contra, nomen commune latius est, quam universale in ista tua significatione: quia commune est genus ad aequivoca, analoga, et univoca: ergo non bene definitur nomen commune per definitionem nominis universalis proprie sumpti; sicut non bene definitur animal, hominis definitione. Est ergo nomen commune, sive universale, quod significat plura, sive pluribus est communis tota eius significatio, et de illis omnibus praedicabilis: haec definitio est proprie termini Logice universalis. Exempli gratia, homo, leo, non solum conveniunt Petro, et huic leoni, sed singulis hominibus, et leonibus, et earum significatus est de illis praedicabilis, nam tota significatio illarum reperitur in quovis homine, et leone.

Hinc colliges. Petrum, et Pompelonam non esse terminos communes, quia nulli ex illis seorsim convenit tota significatio rei; nec de illis seorsim sumptis est praedicabilis, sed de omnibus illis unitis, aut collectim sumptis. Nam anima Petri non est Petrus, nec item corpus Petri est Petrus: Platea Castri est Pompelona, nec militum stationes sunt Pompelona, quod Summulistae dicunt, convenire pluribus divisive.

Rogas primo utrum haec vox Petrus, vel Paulus, sit communis? Est, quia tota eius significatio convenit pluribus, et de illis est praedicabilis, nam de Petro est verum, eum esse Petrum, vel Paulum, similiter et de Paulo, quia disiunctiva, vel, denotat termini confusionem, ostendam autem, disp. 5. sect. 8. Logicae hanc esse propositionem universalem. Petrus est aliquis homo.

Rogas secundo, utrum haec vox, Petrus, et Paulus, sit universalis? Non: quia licet significet plura, illa tamen significat copulata, et quasi unum binarium effecta, unde tota significatio eius vocis non convenit soli Petro, nec soli Paulo, nec de illis solis est praedicabilis, sed de utroque simul; sicut Pompelonae tota significatio, nec convenit soli stationi militari, aut soli plateae Castri, sed toti urbi simul.

Rogas tertio, utrum haec vox omnis homo sit universalis: Nam videtur non esse, quia tota eius significatio non convenit singulis hominibus. Nullus enim est omnis homo, sicut Petrus, et Paulus. Respondeo esse universalem vocem: quia significatio vocis in se consideratae tota convenit singulis hominibus. Item afficitur termino universali distributivo omnis, qui convenit omnibus hominibus distributive, huiusmodi autem termini distributivi, ut omnis, non possunt praeponi, nisi termino communi, qui per talem distributionem non amittit, sed retinet totam suam universalitatem. Et propositiones constantes illis distributionibus vocamus universales, ut omnis homo currit, quod convenit omnibus hominibus collective sumptis: nam et Petrus currit, et Paulus currit, immo illa distributio est signum universalitatis, ratione cuius potest de omnibus praedicari; nam omnis homo currit, si est vera, debet de singulis hominibus praedicari propter signum illud distributivum, quo differt ab hac voce exercitus, significante plura, quibus non convenit significatio exercitus: sicut significatio hominis convenit singulis contentis sub illa voce. Quod vero non conveniat singulis eos esse omnem hominem, nihil refert, quia ad universalitatem vocis non requiritur, ut signa distributiva conveniant singulis inferioribus, sed sufficit si conveniat illis tota significatio nominis distributi.

Rogas quarto, utrum haec vox hic homo sit universalis? Respondeo vocem homo ibi esse universalem materialiter, id est, esse ex se communem pluribus, sicut rationes universales reperiuntur quidem in inferioribus materialiter, et contractae, sive restrictae a sua universalitate, ut homo componitur ex genere, et differentia: sed genus in ea compositione non est abstractum, sed contractum a sua universalitate ad unam speciem, tamen in ea vocatur genus: ita, hoc animal, continet vocem universalem contractam quidem. Simpliciter autem sicut animal rationale, non est genus, ita nec haec vox hic homo est universalis, sed tam particularis, quam haec Petrus: quia utraque significat rem singularem in singulari, nec eius significationem totalem participant alia praeter Petrum. Adverte discrimen inter hic homo, et omnis homo, nam homo restringitur a sua universalitate per hanc vocem hic, et efficitur singularis: at per terminum distributivum, nec efficitur singularis, nec amittit suam universalitatem.

Rogas quinto an haec vox canis, ut est aequivoca sit communis, et universalis? consulto §.45. in definitione termini communis dixi eam esse propriam voci universali Logice: quia Logica considerat universalia praedicabilia, Summulista vero considerat terminos significantes illa praedicabilia. His positis, Respondeo distinctione, vox aequivoca ut aequivoca non est universalis, nec communis Logice: quia ut aequivoca non habet unam significationem praedicabilem de omnibus sub se contentis, sed habet plura significata omnino diversa, et nullum de alio praedicabile, quod est contra Logicam universalitatem. Canis enim et significat animal terrestre, et sidus caeli, et piscem, non ut conveniunt in ratione substantiae, sicut signantur hac voce corpus, nec ut partes unius compositi, sicut Pompelona significat Castrum, stationes, vicos, et plateas ut partes unius urbis, sed ea significat ut sunt omnino dissimilia.

At vero haec vox canis, est universalis in latiori, et minus propria significatione, qua significamus rem unam esse communem pluribus, id est, non convenire uni soli simplici, sicut Deus, nec compositae per se, ut Petrus, nec compositae per accidens ut homo niger, nec aggregatae per accidens, ut Pompelona, quae voces conveniunt uni rei singulari, et soli; sed convenire pluribus in quatum plura sunt, ut sol est universalis in causando: quia est causa plurium effectuum, sic illa vox est universalis in repraesentando plura, ut plura: in quo convenit cum voce homo, differt autem, quia totum significatum hominis est praedicabile de pluribus, qui sunt homo, quia conveniunt in ratione hominis, non vero totum significatum per vocem canis: quia sidus non est praedicabile de animali cane.

Adverte vocem aequivocam posse significare plura, quorum neutrum sit commune, sed omnia singularia: ut Rolanus significat canem eiusdem nominis, et fabulosum illum militem Gallum, vox autem communis Logice significat obiectum aliquod commune, et non singulare. Analoga vero, ut ridens, sunt communia, et praedicabilia, nam homo est ridens, proprie; item pratum est ridens, non tamen proprie, sed per tropum.

Terminus singularis est, qui significat unam tantam rem in singulari: ut Deus, Petrus. res singularis potest esse simplex ut Deus, angelus; vel potest esse composita est diversis partibus, ut homo, Pompelona, hic exercitus, quae composita, licet includunt plures res, tamen omnes illae significantur (ut barbare aiunt) per modum unius, id est, ut partes e quibus unum singulare compositum coalescit, quo differt terminus singularis a communi: quia communis significat plura, sed non per modum partis unius compositi, ut homo non significat Petrum ut partem alicuius rei: at terminus singularis potest significare plura, sed tamen ut componunt unum, quod compositum directe significatur, ut includit omnes partes, quarum nulli convenit tota significatio: ut nullus homo est exercitus; neque equus est est exercitus.