Universa Philosophia

OMNEM orationem constare nomine et verbo, ostendendum, sect. 3. ex Aristotele, lib. 1. de interpretatione, cap. 2. haec colligitur definitio nominis: Vox significativa ex instituto sine tempore, cuius nulla pars significat separata, finita, et recta, quae cum verbo est veram vel falsam efficit orationem. Praelonga definitio tam curtae rei: quam tametsi omnes fere dialectici admittunt cum Petro Hispano, lib. 1. sum. cap. 3. et Conimb. in illud caput Aristotelis, nonnullas tamen patitur difficultates. Primam, nomina adiectiva non esse nomina: quia sola cum verbo, est, non efficiunt propositionem veram aut falsam, ut albus est: si enim albus, adiective sumatur sine substantivo saltem subintellecto, nullum efficit sensum, quam consequentiam videtur admisisse Fonseca, libro 1. capit. 12. est tamen contra universam grammaticorum phalangem dividentium nomen in substantivum, et adiectivum, ut patet ex nostrate Aelio Antonio grammaticae Doctore celeberrimo, lib. 3. cap. 5. de erotematis nominum, et ex arte recenti excusa iussu Catholici Philippi Regis Hispanorum III. libro 3. nec adiectiva sunt in alia specie partium orationis, nisi in specie nominum.

Deinde proconsul est nomen, cuius utraque pars est significativa in ea compositione: pro enim retinet integram significationem, quae est loco seu vice alterius: itidem et consul: proconsul ergo significat magistratum gerentem vices consulis: et quamvis pro amittit ibi vim praepositionis, quia ibi non gaudet auferendi casu, tamen non amittit significationem, magistratus enim illi in provincias mittebantur loco consulum, modo Proreges creantur, quos Reges Hispaniae vocant, lugar tenientes, ubi retinetur integra significatio duarum vocum. Respondet P. Rubius eas partes separatas habere proprias significationes, non tamen quas habent in composito. Contra, in composito, habent proprias significationes quasi eterogeneas, ex quibus coalescit tota nominis significatio, quae non distinguitur a significatione utriusque partis: intelligimus enim magistratum illum esse loco consulis, quod explicat nomen, proconsul, prima enim pars pro significat vicem, et consul consulem, sive sit in illo nomine sive extra illud, quod clarius patet in hoc nomine Respublica.

Nomina, quae infinita seu infinitantia vocantur, non videntur iure exulare e nominum classe, habent enim suos casus, et significationem, illis nihil in particulari, sed infinita significari, quid refert? nam infinita tam entia, quam non entia possunt una voce significari: non homo, exempli gratia, significat quod non est homo, sicut hae voces distinctum ab homine: sed mittamus has quaestiones de nomine, nam et casus obliqui nomina sunt, et quae cum uno verbo significant in recto, cum alio significant in obliquo, e.g. me poenitet peccati, est idem, ac ego poenitentiam ago peccati mei: cum ergo ibi nulla sit diversitas significationum, sed tantum phrasium, cur casus obliqui excluduntur a nomine? Item Regnis Regnidis est nomen tertiae inflexionis, et genere femininum, cum nihil ex instituto significet.

Est igitur nomen vox declinata per casus, ut patet ex Nebrissensi super arte Regia, et communi usu grammaticorum, omne nomen declinari per casus patet ex Aristotele eo cap. 2. lib. 1. de interpretatione, definiente nomen per rectum, qui est nominativus, ceteri vocantur obliqui: item omnis vox habens casus est nomen, et nulla vox carens omni casu est nomen, ergo haec est apta nominis definitio.

Dices primo, participia, et gerundia passiva esse voces declinatas per casus, cum tamen non sint nomina. Nebrissensis enim octo assignat orationis partes, in quibus nomina, pronomina, et participia distinguit a nomine, verum (ut patet ex eodem Nebrissensi, lib. 3. cap. 4. in commentariis) magnum fuit olim dissidium de numero partium orationis, ipse asserit octo, quod auctores artis regiae aiunt esse admittendum, non alia ratione, nisi quia ita dicitur, lib. autem 3. annotatione 1. varias referunt opiniones, ac sententiam Varronis, qui duas parter solas admisit, quod ex dialecticis confirmat Petrus Hispanus, cap. 4. postea addidit sententiam Diogenis Laërtii constituentis quinque, quod ex Platone confirmant, ut docte observavit noster Brocensis, qui in hac celeberrima Academia bonarum artium altrice floruit, quare, nomen, pronomen, et participium, sunt una pars orationis, quia pronomen, nihil est, quam nomen usurpatum pro proprio nomine, participium autem a grammaticis dicitur adiectivum derivatum a verbo. Et quidem non incongrue erunt tres orationis partes, nomen, verbum, adverbium, ceterae ad has spectant; sub nomine comprehenduntur, pronomen, participium, et gerundium passivum (quod est participium futuri in dus:) sub adverbio continentur praepositio, coniunctio, interiectio, et cetera. Grammatici autem alia divisione utuntur claritatis ergo in gratiam puerorum.

Dices secundo participia significare cum tempore, quod est contra rationem nominis. Primum, id esse falsum recte ostendunt auctores artis Regiae, lib. 3. notat. 8. et 9. confirmant enim ex auctoribus optime latinis, participia omni tempori deservire, quibus adiunguntur omnia tempora sum, es, fui. Deinde adde in diffinitione, vox declinata per casus non significans cum tempore, qua ultima particula nomina differunt a participiis: quamquam non est necessarium.

Obiicis tertio esse aliqua nomina indeclinabilia, ut cacohetes, aliqui grammatici satis incaute admittunt nomina inflexilia per casus, Antonius supra capit. 5. ait declinabile esse discrimen nominis a dictionibus indeclinabilibus, cap. autem 4. dixerat orationis partes declinabiles esse quatuor, nomen, pronomen, verbum, et participium: indeclinabiles autem totidem alias, praepositionem, adverbium, interiectionem, et coniunctionem, quae doctrina constans est apud grammaticos, nunc autem cur ita oscitantur, ut inter partes indeclinabiles nomen admittant? Ac si philosophus statuto, hominem esse animal rationale, admitteret, aliquod irrationale esse hominem: vocantur ergo indeclinabilia nomina, quia omnes obliqui sunt similes recto, quod probatur ex nominibus neutris quartae inflexionis, quae in singulari habent integros casus, similiter tamen desinunt omnes, ut veru, gelu, quae si plurali caruissent, vocarentur indeclinabilia, immo a Beato Augustino, infra referendo, vocantur indeclinabilia in singulari. En quae Augustinus vocat indeclinabilia propter similitudinem casuum, a grammaticis vocantur declinabilia, et quae hi vocant indeclinabilia, ab Augustino declinantur per similes casus, ut iam probo.

Confirmatur, quia in orationibus utimur nomine indeclinabili non secus ac si declinaretur, eique appingimus adiectiva, tribuimusque casus, v.g. nullum frit est in spica, spica nullum frit habet: ecce frit (significans nescio quid minus grano) constituitur in diversis casibus, quae doctrina expresse traditur ab Augustino tomo 1. lib. de grammatica sub initium, ubi ait hoc nomen, frugi, et nihil declinari per omnes casus singularis, et pluralis hoc sono nominativi: frugi autem inter indeclinabilia censetur a grammaticis, quod ait Augustinus per omnes casus declinari ut in nominativo, quae declinatio monoptota vocatur a grammatico, ut docet Antonius, lib. 3. cap. 5. quod grammatici exponunt per vocem indeclinabilem, ut et Beatus Augustinus supra, cum tamen paulo ante eis adscripsisset omnes casus eiusdem terminationis. Immo ibidem aliquanto inferius declinat neutra quartae inflexionis per omnes casus singularis, quae paulo ante dixerat esse indeclinabilia in singulari. Itaque esse indeclinabile est habere omnes casus similes, et quamvis est contra conceptum nominis, omnibus obliquis carere, non tamen carere aliquo: in linguis autem carentibus obliquis, reperiuntur etiam omnes: quia omnes sunt similiter desinentes, discriminantur autem articulis praepositis, aut adiectivis, vel aliqua alia nota, ut patet in lingua Hispana. Quod si aliquorum nominum non invenimus casus rectos, aut plures obliquos, non est quod eos non habeant, sed quia ignoramus, qua ratione antiqui eis usi.

De recto, et obliquis est quaestio, differant-ne specie? et quidem Collegium Conimbricense 1. de interpretatione, c. 4. q. 2. art. 3. §. cavendum tamen est, recte monet, non omnes obliquos inter se specie differre: quia idem est vescor carnibus, et vescor carnes, illi enim non signa diversorum conceptuum, sed solum sunt varii casus ex variis grammaticae documentis. Unde etiam colligo, nec rectum ab obliquo differre in ratione signi, sed tantum in grammatica terminatione, quando ex recto, et obliquo idem conceptus efformatur, idem est enim, mihi cura est huius libri, ac mihi curae est hic liber: saepe tamen differunt specie, quia derivantur ex conceptibus specie diversis, ut in his propositionibus: mihi est liber, ego sum libro.

De adiectivis, et substantivis rogabit quis differant specie nec ne? Conimbricenses supra pro utraque parte graves afferunt auctores, quam in utramque partem tuentur: mihi vero magis placet ea specie differre, quod de adiectivis significantibus formam aliquam realiter a substantivo distinctam non potest esse dubium: sapiens enim adiectum Petro, specie differt: quia per illud formo conceptum specie distinctum a solo conceptu Petri, nec minus certum videtur, quando adiectivum significat idem realiter, quod substantivum, diverso tamen modo conceptum: quia modus concipiendi est actus intellectus, ergo ubi est diversus modus concipiendi, est diversa conceptio; sed pro diversitate conceptionum sumitur nominum diversitas in ratione signi, ergo: probatur minor, tum quia praedicationes ex illis terminis sunt formales, et non identicae, ut Deus est omnipotens; tum quia diversitas nominum sine diversitate conceptuum est synonymia, ut ensis, gladius. ratio a priori, quia Deus, v. g. concipitur, ut ens a se, et quasi per se stans. omnipotentia vero concipitur connotando creaturas, et quasi existens in Deo.

Dubium est in hac voce, et similibus, album adiective, et substantive sumptum. Respondeo tamen non sumi substantive, quia albedo concrete significari sumitur semper, ut afficiens subiectum, unde semper significatur subiectum in recto, et albedo connotatur in obliquo: si quando autem sumitur substantive, licet vox sonet concretum, sensus tamen, et modus concipiendi est abstractus; ut album ovi, perinde est ac albedo existens in ovo, ovum autem album est ovum habens albedinem, tum differunt specie, quia fundant diversas conceptiones.