Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
Solet a dialecticis disputari quid sit logicum artisicium in modo sciendi formali consideratum a logico, quod artificium appellari consuevit passiva directio actuum. Prima sententia docet hoc artificium esse ens rationis: quia ex duobus actibus intellectus possunt diversae conclusiones inferri: ut in prima figura et modo infertur directe conclusio affirmativa universalis, indirecte vero particularis. Hoc tamen fundamentum est omnino nullum: quia si agitur de virtute illatiua, non distinguitur ab utraque praemissa: quia quae cognoscuntur esse eadem uni tertio, habent vim, ut cognoscantur esse idem inter se. Si autem agitur de illatione actuali, Respondeo illam esse praemissis denominationem extrinsecam, quemadmodum soli illuminatio et calefactio: Philosophus autem contemplans conceptum agentis in actu secundo, non contemplatur ens rationis.
§ 100
Deinde curta est haec sententia: conclusio enim demonstrationis non minus spectat ad logicum quam praemissae: sed conclusio illata ex praemissis nec est ens rationis, neque illo constituitur in ratione conclusionis: sicut calor sine ullo ente rationis oritur a sole et amor ex cognitione. ergo artificium logicum non est universe ens rationis. Adde definitionem suo etiam artificio gaudere, nec tamen illa ratio entis rationis in ea reperitur. item quia uno actu potest cognosci totus syllogismus obiectivus: qui tunc servat leges dialecticae: nec tamen est indifferens ut inde diversi inferantur actus. ergo artificium syllogisticum ut sic non constituitur illo genere entis rationis. Tandem, quia nullus dixit (nec potuit) Philosophiae moralis obiectum formale esse ens rationis, sed actus voluntatis exercendos ex ratione recta: ergo neque logicae obiectum erit eiusmodi ens rationis: quia sunt actus exercendi ex arte certa.
§ 101
Secunda sententia est, actus intellectus esse obiectum materiale dialecticae: formale autem et proximum esse modum realem ab illis distinctum. quemadmodum obiectum proximum architecti est lapidum dispositio; lapides autem ipsi sunt obiectum remotum. Moventur primo, quia dispositio architectica est modus distinctus a lapide et ligno: ergo dispositio logica erit etiam distincta ab actibus dispositis. Nego consequentiam: lapides enim et ligna constitui debent diversis in locis, ad quos egent ubiquatione diversa. quemadmodum ea egent independenter ab aedificio: ut enim lapis possit esse in eo loco ubi nunc habet rationem fundamenti in aedificio, non est opus ut illi reliquum aedificium imponatur: at vero ut sit ibi, indiget semper ubiquatione eum ad illum locum adstringente: ergo ille modus non est distinctus ratione artificii, sed ratione loci. actus autem intellectus sunt semper in eodem loco penetrati, quare ad rationem sui artificii sunt independentes a diversa loci positione.
§ 102
Secundo moventur, quia possunt actus reperiri sine artificio, ergo ab eo distinguuntur. Nego antecedens: quamvis enim maior propositio possit esse absque minori; et haec absque illa; et quando sunt separatae, non habeant vim syllogisticam; tamen si utraque simul existat, non possunt separari ab artificio logico, quia utraque per suam entitatem sine aliquo distincto habent necessario vim syllogisticam ad conclusionem inferendam. itaque artificium logicum praemissarum sunt ipsae duae praemissae. Unicuique autem hoc artificium est partim intrinsecum, partim extrinsecum: ut de similitudine et omni ratione praedicamentali ostendam disputatione 15. metaphysicae sectione 2. et 3.
§ 103
Haec secunda sententia impugnatur primo, quia definitio fit ex logicae praeceptis, nec tamen habet artificium a se distinctum: ergo. Probo minorem, quia praecise quod actus clare repraesentent genus et differentiam obiecti, est definitio ex logicae praeceptis: sed repraesentare genus et differentiam obiecti convenit actui per suam essentiam sine modo distincto: ergo esse definitionem ex logicae praeceptis non addit modum distinctum.
Huic autem habitui sic definienti nihil intrinsecum appingit logica cognitio, haec enim contemplatur definitionis essentiam. Quod autem ex hac contemplatione fiat definitio, est denominatio extrinseca, quemadmodum actiones voluntatis exerceri ex praecepto Philosophiae moralis, nihil addit actibus ipsis.
§ 104
Secundo, quia duae praemissae in primo modo et figura per suas entitates habent vim ad inferendam necessario conclusionem: sed artificium syllogisticum nihil est praeter duas praemissas inferentes necessario conclusionem. ergo. Minor patet, quia totum artificium logicum est ad recte definiendum, dividendum, et arguendum: quemadmodum artificium architecticum est ad rectum aedificium. Maior probatur: quia tota vis syllogistica nititur huic principio, dici de omni, dici de nullo: qui enim affirmat duo extrema creata esse idem alicui tertio, non potest negare eadem esse idem inter se: sed per duas illas praemissas dicuntur extremitates esse idem cum medio: ergo per illas sine aliquo modo distincto habent intellectus necessitatem assentiendi conclusioni, et consequenter totum artificium syllogisticum. idemque comperies in divisione et quovis alio modo sciendi: nam cognito homine et leone ut partibus subiectivis animalis, dividimus animal ipsum: haec autem fiunt per ipsorum actuum essentiam. ergo ratio divisionis non constat artificio distincto ab actu dividente.
§ 105
Adde, modum sciendi non raro constare uno solo actu: qui non potest habere rationem illam artificii: quia se solo habet totam rationem modi sciendi. Et quamvis huic secundae sententiae daretur artificium illud distinctum a modo sciendi; adhuc actus intellectus non essent remotum dialecticae obiectum. Primum, quia architectura non agit remote de lapidibus: haec enim propositio, lapis iaciendus est in fundamentum, lapidem attingit immediate. Secundo, quia infinita dialecticae praecepta cadunt immediate in ipsos actus, verbi gratia, definitio est oratio explicans naturam rei: genus praedicatur de pluribus. quamvis enim actus egerent aliquo modo a se distincto, negari non potest eos sua entitate esse et explicationem et rationem praedicandi obiecti. Alia argumenta recognosce disputatione 7. de anima sectione 6. Igitur actus fieri ex logica directione est illis extrinseca denominatio ab ipsa arte logica.
§ 106
Tertia sententia fatetur artificium logicum non distingui a modo sciendi formali, neque illi addere nisi denominationem extrinsecam: asserit tamen dialecticae munus esse dirigere actus intellectus. Explicat autem hanc directionem exemplo architecturae, quae docet componere lapidem cum calce et ligno, ceterasque partes aedificii: ita distinguit haec sententia actum subiecti ab actu praedicati, et uterque ab unionis actu, docetque dialecticus componere actum subiecti cum aliis duobus: itaque logicum artificium est aggregatio plurium actuum, quibus componitur aliquis modus sciendi: sicut artificium architecticum est aggregatio plurium rerum, quibus struitur aedificium. Argumentum huius sententiae est, quia logica non considerat actus intellectus secundum suam essentiam, neque secundum aliquem modum ab ipsis distinctum: ergo secundum hanc rationem entis per accidens.
§ 107
Haec sententia recte explicaret dialecticae obiectum, nisi falso niteretur fundamento. Ostendam enim disputatione 7. de anima, sectione 2. iudicium esse unam simplicem qualitatem; et quamvis nonnulli philosophi illud componant ex tribus actibus, nullus tamen negat illud esse posse unam simplicem qualitatem. Pone igitur definitionem compositione carentem, illa est vere modus sciendi, quia est ignoti manifestativa, et oratio explicans naturam rei: sub quo conceptu non spectat ad animasticum, qui nihil curat utrum actus terminetur ad genus, utrum ad differentiam: spectat ergo ad logicum. at non sub ista collocatione plurium actuum. ergo haec non est ratio communis dialecticae. Adde hanc sententiam veram esse in syllogismo, cum primum apprehenditur totum obiectum: tunc enim realiter distinguuntur tres illius propositiones: si autem admittamus, posse totum syllogismum obiectivum uno actu cognosci, non habet locum haec sententia. Ut autem dialecticae defendamus obiectum, non sumus adstringendi uni sententiae minus communi minusque probabili.
§ 108
Quapropter opinor ipsam substantiam actuum intellectus esse logicae obiectum; non tamen eam considerando quid sit, quas habeat proprietates, quam dependentiam a causis, etc. sed illam considerando ut praecise denominat obiectum, genus, differentiam, subiectum, praedicatum, maiorem, minorem, etc. Multae ex his praedicationibus addunt aliquid extrinsecum ipsis actibus intellectus, verbi gratia, in syllogismo, propositionem maiorem esse partem syllogismi dicit denominationem intrinsecam consistentem in ipsa entitate maioris, et connotat denominationem extrinsecam ab existentia minoris. Saepe autem non addit aliquid extrinsecum, sed est sola actus essentia ut repraesentat et denominat obiectum secundo intentionaliter. Exempli gratia, docet dialecticus definire: ad quod necessarii sunt actus de genere et differentia: sive enim hi actus plures sint sive unus, semper obiectum est cognoscendum per genus et differentiam, alioquin non definitur obiectum: idemque dixerim de quovis alio modo sciendi. Quapropter asserui §. 96. dialecticum non agere de modo sciendi formali, nisi ut denominat obiectum, et comparatione ipsius. Itaque logicum institutum est docere, definire, dividere, et argumentari, non solum passive, ut ex Patre Rubio obieci §. 73. sed etiam active, ut saepius ostendi sectione 4. et 5. sive autem definitio, et divisio consistant ex pluribus actibus vel uno solo, parum interest logici instituti: qui enim uno actu cognoscit genus et differentiam obiecti, illud tam bene definit, quam qui duobus: coniungit enim genus et differentiam obiecti, seruatque rectae definitionis leges, quas Animasticus non considerat, neque curat qua ratione coniungenda sint obiecta plura ad explicandum aliud.
§ 109
Obiicies: ergo logicus agit de actibus intellectus secundum se. Probo consequentiam, quia esse repraesentationem obiecti est essentiale cognitioni ut sic. Nego consequentiam, quia tota dialectica doctrina habet pro obiecto adaequato tributionis demonstrationem: agit igitur de definitione, ut cum illa componat demonstrationem: de divisione autem, ut per syllogismos certos definiatur obiectum, et eius attributa noscantur: syllogismus autem est trium actuum aggregatio: quos nihil addere nisi mutuam denominationem extrinsecam unius ab alio iam ostendi, sicque locutus sum §. 78. ex quibus patet ad argumentum ex §. 106. Itaque Animasticus agit de his actibus cum independentia unius ab alio, et sine ordine ad ostendendum unum obiectum ex alio: dialecticus autem e converso. Quod recte explicatur exemplo Philosophiae et architecturae. Adverte tamen non posse dialecticum omnino abstinere ab aliqua cognitione quidditatiua actuum intellectus, qui enim considerat modum sciendi esse manifestationem obiecti, attingit essentiam illorum actuum, quibus ea manifestatio est essentialis, idque in omni sententia: quia haec est logica praedicatio, actus circa praedicatum affirmat aliquod de subiecto: cum tamen ea affirmatio sit de essentia eius actus. Ratio a priori, quia logicus considerat manifestationem unius obiecti ex alio, quae manifestatio est essentialis actibus ipsis, quo differt logicus ab architecto: lapis enim est sine transcendentali ordine ad lignum. Quid autem sit propositionem in syllogismo esse maiorem aut minorem, ostendam disputatione 10. sectione 11.