Universa Philosophia

Ascensus et descensus ab aliis dicuntur argumentatio, ab aliis consequentia, ab aliis inductio. Ascensus est consequentia a singularibus sufficienter enumeratis ad universale. ea vox, sufficienter enumeratis ponitur loco constantiae veterum Summulistarum: pro qua constantissimus est Sotus, 2. part. introductionis, cap. 3. lect. 1. notabili. 4. quam recte omiserunt Toletus, et Villalpandus: Si autem singularia non enumerentur sufficienter, inepta erit consequentia, v.g. si quis Magistro dicat, omnes Scholasticos studuisse, et id probaret, quia Petrus studuit, similiter et Paulus, si Franciscum non numeravit, nulla est consequentia, quia potuit non studuisse. Unde argumentum ab inductione in conceptibus universalibus est valde enerue, nec minime formale: nam universa singularia sunt impossibilia ab homine numeratu. Si quis enim probet omne ignem calefacere, quia omnes ignes in Hispania calefaciunt, dicet aliquis in Belgio esse aliquos ignes, qui non calefaciunt, quis enim persuaderet Aethiopi esse homines albos? aut Indis Barbatos? oportet ergo recurrere ad rationem aliquam, quae in singulis vim habeat eamdem.

Descensus est consequentia ab universali ad singularia, ut omnis homo currit habet consequentias ad singulos, potestque probari, singulos homines currere, quia omnis homo currit. Servit verificandis propositionibus universalibus, ad quod percurrenda sunt individua singulatim: et ad ostendendam falsitatem earundem, ad quod sufficit descendere ad unum solum; exempli gratia, si quis dicat omnem hominem currere, ad eius falsitatem sat est, si non currat Petrus: ascensus vocatur, quia conceptus universalis complectitur omnia singularia, et quia ex uno, et alio enumerato complectitur consequentia universalis singula, quae particulatim erant recensita: quod est ascendere; e contra vero descensus, quia ab omnibus simul sumptis deflectitur ad singula singulatim.

Ascensum, atque descensum quadripartiuntur Summulistae, in copulatum, et copulatiuum; disiunctum, et disiunctiuum. Copulativus est, cum ab universali fit descensio ad singularia, ut omnis homo currit, ergo et Petrus currit, et Paulus currit: quia, dicunt, una propositio aliis copulatur. Verum iste descensus est distributivus, quia praedicatum commune singulis inferioribus distribvimus. Descensum copulatum vocant, quando a superiori descenditur ad inferiora non sigillatim, atque divulsa, sed collecta: ut omnes Apostoli sunt duodecim, ita descensu explicatur, ergo Petrus, Andreas, et alii Apostoli sunt duodecim, doctrina vera, sed hic descensus est idem ac copulativus, ostendi enim non posse sine nugis quaeri discrimen inter copulate, et copulative. Descensum disiunctiuum vocant, quando ex ratione communi descenditur ad singulares cum disiunctione, vel, ut homo, vel aliquis homo currit, ergo vel Petrus currit, vel Paulus currit. Quam doctrinam probo. Disiunctum vocant, quando a ratione communi descenditur ad particularia non sistendo in singulis per se, sed descendendo ad omnia sub disiunctione, ut equus requiritur ad equitandum, infert, ergo vel hic, aut ille, aut alter requiritur; nullus enim in particulari requiritur.

Haec distinctio descensus a disiunctivo impugnata est. §.30. contra Patrem Fonsecam; impugnaturque contra ceteros Summulistas: quia ista propositio. Aliquo equo equitatur, habet descensum disiunctiuum de Summulistarum sententia, sed etiam habet descensum, quem illi disiunctum vocant, ergo isti descensus non distinguuntur. Probo minorem, in illa fit descensio ad omnes singulares equos recensos sub disiunctione, ita ut in nullo determinate sistatur, ergo est descensus copulatus. Probo antecedens: quia descensus est consequentia ab universali ad singulare; sed ex illa propositione nulla est consequentia ab universali ad aliquod singulare determinate sistendo in illo, sed ad omnia cum disiunctione vel fit descensus, ad nullum vero in particulari, ergo. minor probatur, quia haec est mala consequentia, aliquis homo currit, ergo Petrus currit: sed haec consequentia est bona, ergo, vel Paulus, vel aliquis alius currit, quia descenditur ad omnia individua vage sumpta, ad nullum vero in singulari.

Dices in descensu copulativo propositionis veritatem sumi ab uno individuo determinato sistendo in illo, quin opus sit ad alia progredi, ergo aliquo equo equitatur, est propositio vera, quia nunc Bucephalo equitatur, at in sensu disiuncto est falsa, quia Bucephalus non requiritur ad equitandum in particulari, quia sine illo equitari potest. Quamobrem haec propositio, aliquis equus requiritur ad equitandum, non est vera in aliquo individuo determinate, sed vage; quia in particulari nullus requiritur; requiritur autem vage. Contra ostendi §. 30 ea propositione non significari aliquem equum in particulari requiri; cumque hoc non significetur, non potest fieri descensus ad particularia in particulari; sed confuse similiter fit in hac, aliquo equo equitatur: quia licet a parte rei Phaebo equitetur, at id non infertur, et ea propositione nec eius descensu: est enim mala consequentia, ergo Phaebo equitatur: haec autem est bona, ergo Phaebo aut Brunello equitatur, aut alio equo, ergo idem est descensus in utraque propositione. Rationem a priori reddidi eo §. 30. quin consequentia in descensu non sumitur a rebus ut sunt: nam a parte rei nullum est individuum vagum, sed omne est determinatum, confusio autem est in intellectu: unde ex modo concipiendi ponderanda est ratio in ascensu et descensu propositionis confusae.

Adverte, descensus servare significationem propositionis universalis, ex qua derivantur, alioquin inepta erit consequentia, v.g. omnis homo in particulari currit, habet consequentiam, ergo Petrus in particulari currit, et Ioannes, et cetera: similiter haec propositio, aliquo equo curritur, non habet hunc descensum, aliquo equo in particulari curritur: habet autem hunc descensum, ergo vel Brunello in particulari curritur, aut phaebo in particulari curritur, quia in ea propositione universali significatur cursus actu existens, qui non potest esse nisi in particulari, et a causa particulari: ly autem, aliquis, non denotat indeterminationem in ipso cursu, sed confusionem in modo concipiendi, propter quam confusionem non bene penetratur cursus singularis existens, quae confusio retinetur in descensu significata disiunctionibus vel, aut, et quia consequentia est nota illationis, sive intellectionis deductae ex antecedenti: ideo in descensu non sistitur in aliquo singulari, sed omnia sub disiunctione percurruntur, quia ex vi antecedentis et modi, quo significatur, non potest intellectus inferre Petrum currere in particulari, tametsi currat re ipsa, quia consequentiae non tam sistunt in rebus ipsis, quam in modo, quo deducuntur ex cognitione antecedenti. In hac autem propositione, aliquis equus requiritur ad cursum, non significatur confusio ex parte modi concipiendi, sed significatur indeterminatio ex parte obiecti, quia licet ego clarissime videam omnes equos, et in illo modo concipiendi nulla sit confusio, possum dicere, aliquis requiritur, quia facit hunc sensum, sine equo curri non potest, potest tamen sine hoc, et sine illo: Unde nullius in particulari necessitas significatur; ita ut hic adeo sit necessarius, ut sine illo non possit curri, nam in aliis est potentia ad currendum. En quo pacto retenta significatione propositionis universalis descenditur disiunctive, atque disiuncte ad omnia singularia, nulloque modo differre descensum disiunctum a disiunctivo, sicut nec est discrimen inter hos descensus, omnis homo in particulari currit, ergo Petrus in particulari, et cetera. item, omnis homo currit, ergo Petrus currit.

Quia vero Summulistae descensu disiuncto, et disiunctivo significant duos illos modos supponendi pro individuo confuse cognito, et pro individuo significato indeterminate ex parte obiecti, idest, quando in unoquoque individuo reperitur quidquid necessarium est ad veritatem propositionis: ita ut in uno solo non reperiatur, sed in omnibus, propter quod requiritur aliquod ex illis, non tamen hoc, ita ut sine hoc fieri non possit, ut aliquis oculus requiritur ad videndum, non tamen requiritur dexter, ut sinistro etiam videri non possit. Ne discedamus a communi opinione, sed admittamus duos illos descensus, hoc unum observantes hac suppositione disiuncta nullum significari individuum vagum, quod ex parte sui sit vagum, sed significari ad currendum esse virtutem in quolibet equo, non vero in solo uno, nam est etiam in pluribus aliis equis, et quia aliis est illa virtus, nullus in singulari est necessarius. Cum autem dicitur, aliquis equus requiritur ad cursum, habet hunc sensum, quolibet equo curri potest, nullus autem in particulari requiritur, sed quolibet sufficienter, perinde est ac in omnibus, et singulis esse virtutem ad currendum.

Ex quo sequitur nullum in singulari esse necessarium, quia illo amoto, potest esse alius, quo curratur: si autem in uno solo illa esset virtus, ille in particulari requireretur, ut Deus requiritur ad creandum, quia ille solus virtutem habet creatricem, in his autem nulla reperitur confusio, quamvis nomine, aliquis, videatur significari, quia eo confusum modum concipiendi frequentius significamus: haec tamen observa, quia ex confusa eorum notitia multa minus clare traduntur. Item adverte in propositione particulari significante actum, consequentiam valere in uno singulari exclusis aliis, e.g. Aliquis homo currit, si non currit Petrus, et non est alius nisi Paulus, bene sequitur, ergo Paulus currit, quia ibi significatur res exercita a parte rei, quae necessario est determinata: at in propositione particulari denotante potentiam, non potest fieri illa exclusio ceterorum, e.g. Aliquis equus requiritur, non potest dici: Bucephalus requiritur, si ceteri non requiruntur: quia potentia currendi reperitur in ceteris sicut in Bucephalo, at cursus reperitur in solo Paulo, et ceteri possunt excludi.

Est ergo re ipsa triplex descensus, distributivus, ab universali propositione ad singularia cum coniunctione, et, aut disiunctione, nec, quem copulatiuum vocant: secundus est copulativus, seu copulatus, ab universali ad singularia simul sumpta, quem copulatum vocant: tertius disiunctus, vel disiunctivus, ab universali confusa ad singularia etiam confuse. Hunc propter Summulistas bipartior; alter vocatur disiunctivus, cum a confusa descenditur ad singularia; cuius veritas reperitur in uno singulari determinato ut aliquis homo currit reperitur veritas in solo Petro currente: alter quem disiunctum vocant, ut aliquis oculus requiritur ad visum, cuius veritas in nullo determinato reperitur, sed in omnibus in sensu explicato, §.38. et quemadmodum descensum distributum, vocant copulatiuum, quia descenditur ad singularia in particulari sine coniunctione unius cum alio, copulatum autem vocant quando descenditur non ad unum, sed ad plura coniuncta; ita disiunctiuum vocant, quando sufficit unum singulare sine aliis, disiunctum vero, quando nullum sufficit, sed omnia confuse. Non sunt plures descensus, quia termini communes, a quibus descenditur, his tribus modis supponuntur.

Ascensus totidem sunt, quia a singularibus copulatis, vel disiunctis ascenditur ad propositionem communem, totidem autem modis ab illis ad universale ascenditur, quot ab universali descenditur ad singularia, ut Petrus, vel Paulus currit, ergo aliquis homo currit. Item Petrus currit, Paulus, et cetera, ergo omnis homo currit. Hic multae regulae traduntur, sed sine commodo, ab illis enim terminis descenditur, aut ascenditur, qui vel distribuuntur, vel copulantur, vel disiunguntur, et non ab aliis, quod ex ipsa propositione cernitur, ut omnis servus collegii dormit, ergo hic servus collegii, et ille et cetera, ut omnis servus fundat descensum, nam ille terminus distribuitur, collegium autem non fundat descensum ibi, unde male inferretur, ergo hic servus huius collegae dormit, quia non est servus collegii, ea propter servus collegii non distribuitur per illum, sed per singulos servos totius collegii.