Universa Philosophia
Pedro Hurtado de Mendoza (1578–1641)
First published 1624
Hurtado de Mendoza, Universa Philosophia (Lyon 1624): the Summulae and the Logica through Disputatio VII, with an original English translation. The rest of the work follows in later append batches.
✦ This work is being completed — add a section.
Summulae
Institutio tyronis de arguendi ratione
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Disputatio I. De terminis propositionum, et eorum unione.
Aristoteles primo Physicorum
Sectio I. Quid sint subiectum, praedicatum, et unio?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
Sectio II. Terminorum definitio.
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. De termino vocali, scripto, et mentali.
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Sectio IV. De terminis significativis, et non significativis.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Signum significativum ad placitum
Sectio V. Divisiones termini mentalis.
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
Sectio VI. De termino universali, particulari, confuso, et determinato, superiori, et inferiori.
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
Sectio VII. De transcendentibus, et non transcendentibus.
§ 67
§ 68
Sectio VIII. De termino univoco, aequivoco, et analogo.
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
Sectio IX. De termino absoluto, et connotativo.
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
§ 81
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
Sectio X. De categorematico, et syncategorematico.
§ 88
Dices categorematicos significare
§ 90
§ 91
§ 92
Sectio XI. Concretus, abstractus, complexus, et incomplexus, copulativus, et non copulativus.
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
Sectio XII. De termino negatiuo, et non negatiuo: contrario, et contradictorio.
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
Sectio XIII. De termino primae, et secundae intentionis: pertinente, et impertinente.
§ 109
§ 110
§ 111
Disputatio II. De proprietatibus terminorum.
Sectio I. De suppositione.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
Sectio II. Suppositio formalis, et materialis.
§ 11
§ 12
Sectio III. Suppositio simplex et personalis.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio IV. Suppositio communis, et singularis.
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio V. Suppositio distributiva, copulata, determinata, naturalis, accidentalis.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
Sectio VI. De ascensu atque descensu.
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Sectio VII. De ampliatione, restrictione, alienatione, diminutione.
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
Sectio VIII. De appellatione.
§ 50
§ 51
§ 52
Disputatio III. De oratione, eius partibus, et divisione.
Sectio I. De nomine.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
Sectio II. De verbo.
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio III. De Oratione.
§ 19
§ 20
§ 21
Disputatio IV. De propositione.
Sectio I. Propositionem definio.
§ 1
§ 2
§ 3
Sectio II. De materia, qualitate, et quantitate propositionis.
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio III. Propositio categorica, hypothetica, complexa, et incomplexa.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio IV. De aequipollentia simplicium propositionum.
§ 13
§ 14
Sectio V. De conversione simplicis propositionis.
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
Sectio VI. De oppositione simplicis propositionis.
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
Sectio VII. Explicantur praecedens doctrina, et regulae oppositorum.
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
Sectio VIII. De propositione modali.
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
Sectio IX. Explicantur, ac describuntur propositiones modales.
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
Sectio X. Quare omnes propositiones cuiusque figurae sunt mutuo aequipollentes?
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
Sectio XI. De quantitate, et qualitate cuiusque figurae.
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
Sectio XII. De oppositione cuiusque figurae cum aliis.
§ 51
§ 52
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
§ 60
Sectio XIII. De exponibili, et exclusiva propositione.
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
Sectio XIV. Difficultates circa hanc doctrinam.
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
Sectio XV. De exceptivis, et reduplicativis.
§ 75
§ 76
Disputatio V. De modo sciendi.
§ 1
§ 2
Sectio I. De definitione.
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
Sectio II. De divisione.
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Sectio III. De argumentatione.
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
Sectio IV. De modo, et figura Syllogismi.
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
Sectio V. Ostensiva deductio Syllogismorum.
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio VI. Deductio Syllogismorum ad impossibile.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
Sectio VII. De consequentia.
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
§ 53
Aliquae voces explicatae.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
Logica
Disputatio I: Disputatio I. De obiecto Logicae.
Sectio I. De obiecto, et subiecto in commune.
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
Sectio II. Logicae adaequata materia.
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Utrum voces sint logicae obiectum?
§ 21
Subsectio I. Voces non sunt obiectum adaequatum logicae.
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
Subsectio II. Nec inadaequate ad logicum spectare voces.
§ 27
§ 28
§ 29
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
Sectio IV. Utrum ens rationis sit Logicae obiectum?
§ 41
§ 42
§ 43
§ 44
Subsectio I. Qui ens rationis constituant logicae obiectum.
§ 45
§ 46
§ 47
§ 48
§ 49
§ 50
§ 51
§ 52
Subsectio II. Confutatio primi argumenti ab auctoritate petiti.
§ 53
§ 54
§ 55
§ 56
§ 57
§ 58
§ 59
Subsectio III. Argumenta pro sententia Soti, et aliorum Thomistarum.
§ 60
§ 61
§ 62
§ 63
§ 64
§ 65
§ 66
§ 67
§ 68
§ 69
§ 70
Subsectio IV. Obiectum Logicae est ens reale.
§ 71
§ 72
§ 73
§ 74
§ 75
§ 76
§ 77
§ 78
§ 79
§ 80
Sectio V. Utrum modus sciendi formalis, an autem obiectivus sit logicae obiectum.
§ 81
Subsectio I. Explicantur hi modi sciendi.
§ 82
§ 83
§ 84
§ 85
§ 86
§ 87
§ 88
Subsectio II. Quaestio dirempta.
§ 89
§ 90
§ 91
§ 92
§ 93
§ 94
§ 95
§ 96
§ 97
§ 98
Sectio VI. Quid sit in modo sciendi formali id quod logicus immediate considerat.
§ 99
§ 100
§ 101
§ 102
§ 103
§ 104
§ 105
§ 106
§ 107
§ 108
§ 109
§ 110
Sectio VII. Utrum modus sciendi formalis tractetur per attributionem ad obiectivum.
§ 111
§ 112
§ 113
§ 114
§ 115
§ 116
§ 117
§ 118
Sectio VIII. De adaequato obiecto attributionis dialecticae.
§ 119
Subsectio I. Prima sententia.
§ 120
§ 121
§ 122
§ 123
§ 124
§ 125
§ 126
§ 127
§ 128
Subsectio II.
§ 129
§ 130
§ 131
§ 132
§ 133
§ 134
Subsectio III. Definitio, divisio, et argumentatio non sunt adaequatum Logicae obiectum.
§ 135
§ 136
§ 137
§ 138
§ 139
§ 140
§ 141
§ 142
§ 143
§ 144
§ 145
§ 146
Subsectio IV. Sola demonstratio est adaequatum attributionis obiectum.
§ 147
§ 148
§ 149
§ 150
§ 151
§ 152
§ 153
§ 154
§ 155
§ 156
§ 157
§ 158
§ 159
§ 160
§ 161
§ 162
§ 163
Sectio IX. Cetera de obiecto logicae.
§ 164
§ 165
§ 166
§ 167
§ 168
Disputatio II: Disputatio II. Qua ratione Logica attingat suum obiectum.
Sectio I. De logica utente, et docente, an utraque sit scientia?
§ 1
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
§ 9
Sectio II. Utrum logica sit scientia practica? an speculativa?
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
§ 21
§ 22
§ 23
§ 24
§ 25
§ 26
§ 27
§ 28
§ 29
Sectio III. Utrum logica concurrat efficienter ad actus aliarum scientiarum?
§ 30
§ 31
§ 32
§ 33
§ 34
§ 35
Sectio IV. Utilitas, unitas, et finis dialecticae.
§ 36
§ 37
§ 38
§ 39
§ 40
§ 41
§ 42
Disputatio III: Disputatio III. De praedicabilibus in commune.
§ 1
Sectio I. De universalibus quaedam praemitto.
§ 2
§ 3
§ 4
§ 5
§ 6
§ 7
§ 8
Sectio II. Utrum Praedicabilitas sit de essentia universalis?
§ 9
§ 10
§ 11
§ 12
§ 13
§ 14
§ 15
§ 16
§ 17
§ 18
§ 19
§ 20
Sectio III. Quomodo universalia praedicentur?
§ 21
1 Termini primae intentionis significant res secundum id, quod illis convenit a parte rei, seclusa quacumque extrinseca denominatione; termini secundae intentionis significant res non secundum quod illis convenit ex sua natura intrinseca, sed tantum secundum quod substant extrinsecae alicui denominationi vitali, ut esse genus, subiectum, medium, etc. Ubi significatur ipsa res denominata, et denominatio, a qua genus dicitur, etc. Primo de terminis primae:secundo de terminis secundae intentionis agetur.
§ 22
1 Dico primo. Hae sunt verae praedicationes. Petrus est homo, homo est animal. Animal est rationale, rationale est animal, animal est homo. Communis est, nec de ea potest dubitari. Nam illa est vera praedicatio affirmativa, quae affirmat rem, sicut est, ergo omnes illae sunt verae, nam illa propositio, animal est homo, aequivalet huic, aliquod animal est homo: quia, quando ratio inferior praedicatur de superiori, illa propositio aequivalet propositioni particulari, et confusae.
§ 23
1 Dico secundo. Haec est falsa. Petrus est humanitas, homo est animalitas et rationalitas. Probatur aperte, quia a parte rei homo non est idem cum humanitate, nam praeter humanitatem homo includit suppositum, quod distinguitur realiter ab humanitate. Sicut haec est falsa, homo est animal, quia praeter illam includit corpus.
§ 24
1 Dico tertio. Haec est vera, humanitas est animalitas. Primo, quia a parte rei humanitas est idem cum animalitate. Secundo, quia ratio superior vere praedicatur de inferiori. Quis enim neget, albedinem esse colorem? Sed similiter animalitas est ratio superior ad humanitatem: ergo vere praedicatur de illa.
§ 25
1 Dico quarto. Haec est vera, humanitas est rationalitas, et haec, rationalitas est animalitas. Probatio primo, quia a parte rei una est alia. Ergo propositio, quae id affirmat, est vera, quia ab eo, quod res est, vel non est, propositio dicitur vera, vel falsa. Secundo, quia haec est vera, iustitia Dei est misericordia Dei; sed non magis distinguitur animalitas et rationalitas, quam iustitia et misericordia Dei; ergo etiam poterunt invicem praedicari.
§ 26
1 Sed contra omnes conclusiones arguitur primo, quia pars non praedicatur de parte, nec totum de parte, nec de toto pars: ergo omnes illae propositiones sunt falsae, quia aut sunt totius de parte, ut animal est homo, totum praedico de parte; aut partis de toto, ut homo est animal, praedico partem de toto; aut partis de parte ut animal est rationale. 2 Distinguo antecedens, quod est verum, quando inter partes est distinctio a parte rei, quia tunc non est res, sicut enuntiatur, ut haec est falsa animal est corpus, manus est caput. Est autem falsum antecedens, quando inter totum et partes non est distinctio a parte rei, sed tantum per nostrum intellectum, tunc enim res a parte rei est sicut enuntiatur. Ratio a priori est, quia distinctio rationis, et compositio, non est distinctio ex parte obiecti, sed tantum est distinctio ex parte intellectus confuse cognoscentis obiectum, 3 quae distinctio rationis non tollit obiecti identitatem realem, atque ita nec veritatem propositionis. Quia ab eo quod res est, vel non est realiter, propositio dicitur vera, vel falsa, non vero ab eo, quod concipitur, vel non concipitur; pitur; ly, autem est, significat realem identitatem praedicati cum subiecto, non vero diversitatem in modo concipiendi.
§ 27
1 Sed contra secundo, quia haec est falsa, Deus voluntate intelligit, et intellectu amat, cum tamen inter Dei voluntatem et intellectum sola sit distinctio rationis. Ergo similiter haec erit falsa, humanitas est rationalitas. 2 Nego consequentiam. Ratio est, quia in priori propositione voluntas et intellectus sumuntur reduplicative (ut aiunt) et in sensu formali, qui sensus non solum includit obiectum, sed etiam nostrum concipiendi modum: at vero cum reduplicatione non possunt praedicari ea, quae distinguuntur ratione, quia non sunt res, sicut enuntiantur. Quare voluntas divina, ut voluntas divina, non est intellectus divinus, quia ut a nobis concipitur sub ratione voluntatis, non concipitur sub ratione intellectus, in quo sensu haec est vera attributum iustitiae non est attributum misericordiae; quia ly, attributum, etiam reduplicat modum concipiendi. Sic etiam haec est falsa. Deus iustitia miseretur, misericordia punit, ob eandem rationem, et licet hae propositiones sint falsae, istae tamen sunt verae. Intellectus divinus est voluntas divina, misericordia est iustitia, quia in his significatur obiectum, secundum quod est a parte rei, secluso nostro modo concipiendi, et sensu formali, quem efficit haec propositio, Deus voluntate amat.
§ 28
1 Sed rogas, in his ultimis propositionibus cur non fiat sensus formalis, et reduplicativus? Fiat autem in prioribus? Ratio est, quia unum attributum ab alio distinguitur, et unus conceptus ab alio, per ordinem ad operationes diversas. Quotiescumque vero talem conceptum, aut attributum referimus ad suas operationes, illum concipimus formaliter, ut dicam disp. 5. Metaphysicae, sect. 10. At vero, cum talem conceptum, aut attributum non referimus ad suas operationes, tunc non facit sensum reduplicativum, et formalem, quapropter hae propositiones sunt falsae: Homo rationalitate sentit, homo animalitate discurrit. Ratio est, quia rationalitas non denominatur a sensatione, neque animalitas a discursu, sed a discursu rationalitas, et animalitas a sensatione.
§ 29
1 Unde dico quinto. Haec est falsa, animal formaliter est rationale, quia nomen formaliter reduplicat concipiendi modum, a quo habet animal esse distinctum a rationali, quia facit hunc sensum, quando concipitur homo secundum quod est animal explicite, necessario concipitur explicite secundum quod est rationale, hoc autem est falsum, ut probabo, disput. 5. Metaphysicae, ergo propositio, qua id affirmo, est falsa, haec autem est vera, homo formaliter est animal, aut formaliter rationale, quia conceptus hominis includit essentialiter conceptus rationalis, et animalis, et haec est falsa, animal formaliter est homo, quia ly, formaliter, reduplicat praecisionem intellectus, per quam animal abstrahit ab homine. Haec autem propositio, homo in quantum homo est animal in quantum animal, potest esse ambigua, si enim nomen in quantum animal tantum appellet conceptum obiectivum animalis cum ordine ad operationes sensitivas, est vera: falsa tamen si nomen in quantum etiam reduplicat modum concipiendi, quia facit hunc sensum, homo est quidquid animal est: absolute tamen existimo, esse veram, quia eius universalitas restringitur per subiectum, et efficit hunc sensum, aliquod animal est de conceptu hominis. Quare utendo reduplicatione tam ex parte subiecti, quam praedicati, omnes rationes superiores possunt de inferioribus praedicari, et omnis differentia de specie, ut homo in quantum homo est animal in quantum animal, et rationale in quantum rationale est homo. At vero utendo reduplicatione ex parte subiecti, nulla proprietas potest de essentia praedicari, quia haec est falsa, homo ut homo est risibilis. Facit hunc sensum, de essentia hominis est risibilitas. At vero posita reduplicatione ex parte praedicati, ut homo est risibilis in quantum risibilis est vera, quia omnes formalitates risibilitatis conveniunt homini.
§ 30
1 2 3 Dico sexto. Termini secundae intentionis praedicantur de terminis primae, ut homo est species, quia species supponit in recto pro homine, et connotat in obliquo actum, quo denominatur, sicut dicitur, homo est cognitus, homo est albus. Sed termini secundae intentionis in abstracto non praedicantur de terminis primae, ut non dicitur homo est specieitas, sicut non dicitur homo est cognitio, homo est albedo, quia specieitas est cognitio, quae non praedicatur de homine. At termini secundae intentionis in abstracto, praedicantur de aliis etiam secundae in abstracto, ut specieitas est universalitas, et concreti reflexi de concretis, ut genus est universale; et concreti de abstractis, ut genereitas est species, quia actus ille, qui est genereitas, concipitur per alium actum reflexum, ut conveniens pluribus genereitatibus numero tantum differentibus, a quo actu reflexo genereitas denominatur species, sicut homo dicitur species. Tunc enim genereitas ex parte subiecti significat in recto actum genericum, et in obliquo connotat alium actum reflexum, a quo denominatur species. 4 Sed abstracti non praedicantur de concretis, neque item concreti directi de abstractis directis. Haec enim est falsa, genus est genereitas, quia genus praeter genereitatem, rem dicit, quae denominatur genus. Sicut homo, praeter animam, includit corpus, et homo visus visionem includit.
§ 31
1 Animadvertendum est aliquos dialecticos admittentes hanc propositionem, homo est animal, homo est rationale: negare hanc, humanitas est rationalitas, animalitas est rationalitas. Quia aiunt homo, et animal supponunt pro eodem supposito, ratione cuius verificatur propositio, ut album est dulce. Secus animalitas et rationalitas, sicut albedo, et dulcedo. 2 Hos existimo non loqui consequenter, et exempla adducere non apta. Nam suppositum animalis non posset recte praedicari de supposito hominis, si iuxta eorum sententiam pars metaphysicae compositionis per rationem, non posset de toto praedicari. Probatur, quia suppositum animalis est pars suppositi humani, sicut animalitas est pars humanitatis, quia animalitas, cum sit substantialis conceptus, et partialis, non potest intelligi suppositari completo supposito, sed incompleto. Quare suppositum humanum componitur ratione nostra ex supposito partiali rationalis et animalis, sicut humanitas componitur ex animalitate, et rationalitate. Unde aut utrasque propositiones admittant, aut reiciant utrasque.