Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Quantum ad secundum ¹, ponitur haec conclusio: Deus est sua beatitudo.

I. Probatur primo. Deus est suum intelligere. Sed beatitudo eius est ipsius intelligibilis operatio. Ergo etc.

Secundo. Deus principaliter vult suam essentiam, ut ostensum est supra. Ergo eius essentia est eius beatitudo. — Probatur consequentia. Quia beatitudo, cum sit ultimus finis, est id quod quilibet natus est habere, vel habens principaliter vult ².

Tertio. Omnia vult propter suam bonitatem et essentiam. Ergo etc. — Probatur consequentia. Quia beatitudo est ad quam omnes motus desiderii unum desiderantis propter aliud terminantur, ne sit infinitus desiderii motus.

Advertendum quod, sicut motus naturalis in infinitum non procedit, sed cuilibet est determinatus terminus, sicut gravibus centrum mundi, levibus autem concavum orbis lunae; ita appetitus sensitivus et intellectivus ad infinitum non tendit privative, licet ad infinitum perfectionaliter, ut est Deus, possit tendere. Et ideo, licet ex uno desiderato in aliud possit ferri, est tamen aliquis sibi statutus finis ultra quem non amplius aliquid desiderare potest. Et hic est ultimus finis, qui est beatitudo et summum bonum, ad quem omnes motus desiderii ultimo terminantur. Sicut, si aliquis colligat herbas pro conficienda medicina; medicinam autem sumat propter sanitatem; hanc ut possit vacare litteris appetat; studium quoque propter beatitudinem quaerat: omnia quidem praecedentia propter aliud appetit, sed ipsam beatitudinem non propter aliud, sed propter se, tanquam ultimum ad quod naturaliter inclinatur, quaerit.

Propter hoc inquit Sanctus Thomas quod omnes motus desiderii terminantur ad beatitudinem, ne talis motus desiderii sit infinitus, dum unum propter aliud desideratur. Nisi enim poneretur aliquid quod propter aliud non desideratur sed omnia alia propter ipsum, motus desiderii in infinitum tenderet, et sic esset infinitus: quod natura appetitus non admittit.

II. Quarto. Si beatitudo Dei non esset Deus, duo essent summe bona: quia beatitudo est summum bonum, cum sit ultimus finis; et etiam Deus. Hoc autem est impossibile: quia, si uni aliquid deest quod alterum habet, iam non est summum bonum. Ergo Deus est sua beatitudo.

Sed videtur ista ratio non concludere. Per hanc enim probaretur beatitudinem formalem creaturae esse Deum. Nam etiam beatitudo creaturae est summum bonum, eo quod sit ultimus finis. Et sic vera esset opinio dicentium Deum esse beatitudinem formalem creaturarum, et non tantum obiectivalem.

Respondetur, ex doctrina Sancti Thomae Prima, q. xxvi, a. 3, ad 1, quod beatitudo intellectus creati quantum ad obiectum est summum bonum simpliciter: quantum autem ad ipsum actum, est summum bonum in genere bonorum participabilium a creatura. Non est autem inconveniens esse duplex summum bonum, unum scilicet simpliciter, aliud vero in aliquo ordine: sed bene inconveniens est esse duplex summum bonum simpliciter. Et sic non oportet beatitudinem formalem creaturae esse ipsum Deum. Beatitudo autem Dei est summum bonum simpliciter: quia nihil convenit sibi participative. Ideo, cum non possit esse duplex bonum summum simpliciter, oportet ut beatitudo Dei sit ipse Deus. Et sic ratio Sancti Thomae concludit de beatitudine Dei, non autem de beatitudine creaturae. Immo, secundum quod posset concludere de beatitudine creaturae, eam solvit Sanctus Thomas loco praeallegato.