Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Ex praedictis rationibus deducit Sanctus Thomas duo corollaria¹. Quorum primum est: Voluntas Dei non potest esse eorum quae secundum se sunt impossibilia. Pro qua advertendum quod, sicut necessarium est duplex, scilicet ex se et absolute, et ratione alterius sive ex suppositione, ita duplex est impossibile. Impossibile ex se, sive simpliciter et absolute, dicitur cum praedicatum repugnat subiecto secundum suam naturam considerato: sicut hominem esse irrationalem est impossibile, et asinum esse rationalem. Impossibile ratione alterius est quod secundum se quidem possibile est, sed ratione alicuius adiuncti est impossibile, quia videlicet praedicatum repugnat alicui conditioni adiunctae subiecto: sicut Sortem non sedere est quidem absolute possibile, sed, posito quod sedeat, impossibile pro tunc est ut non sedeat. Loquitur ergo hic Sanctus Thomas de illis impossibilibus in quibus praedicatum absolute repugnat subiecto. Ideo dixit quod voluntas divina non est impossibilium secundum se: idest, non est eorum quae ex sua ratione sunt impossibilia.

Probatur ergo primo sic. Deus necessario vult ea quae requiruntur ad hoc quod supponitur velle. Ergo non potest velle ea quae eis repugnant. Ergo non potest velle impossibilia simpliciter. — Probatur prima consequentia. Quia quod repugnat alicui excludit aliquid eorum quae ad ipsum requiruntur: sicut esse asinum excludit hominis rationem. — Secunda patet. Quia impossibilia simpliciter sunt quae in seipsis repugnantiam habent.

Secundo. Deus non potest velle quod repugnat rationi entis inquantum huiusmodi. Ergo non potest velle quod affirmatio et negatio sint simul vera. Ergo etc. — Antecedens probatur. Quia Deus, volendo suum esse, vult omnia alia inquantum habent similitudinem eius. Secundum hoc autem [quod] repugnat aliquid rationi entis inquantum talis, in eo similitudo divini esse servari non potest. Ergo etc. — Prima etiam consequentia probatur. Quia rationi entis repugnat quod aliquid sit simul ens et non ens: sicut rationi hominis, inquantum est homo, repugnat quod sit irrationale. — Ultima quoque consequentia patet. Quia in omni per se impossibili includitur affirmationem et negationem esse simul vera.

Circa antecedens huius rationis, considerandum quod aliquid potest repugnare rationi entis uno modo, alio vero modo non repugnare: sicut caecitas, inquantum negatio visus, repugnat enti; ratione vero substrati, non repugnat enti, immo dicit ens, scilicet oculum aut animal. Repugnans ergo enti non potest cadere sub voluntate ex ea parte qua enti repugnat: quia tale non participat rationem obiecti voluntatis, quae est ratio boni fundata in esse. Ratione vero esse alicuius adiuncti potest cadere sub voluntate, ut dictum est supra² de non esse: potest enim aliquis negationem velle inquantum vult aliquod ens quod negatio comitatur. Addidit itaque Sanctus Thomas in antecedente, inquantum huiusmodi, ut praeservaret se a non ente inquantum coniungitur enti, quia sic potest sub voluntate cadere.

Tertio. Quae sunt secundum se impossibilia non cadunt in intellectu, cum sibi ipsis repugnent: nisi forte per errorem non intelligentis rerum proprietatem; quod de Deo dici non potest. Ergo etc. — Patet consequentia. Quia bonum intellectum est voluntatis obiectum.

Advertendum hic quod, sicut bonum est obiectum per se voluntatis, et non potest malum sub voluntate cadere nisi sub ratione boni, inquantum videlicet apparet bonum; ita verum est per se obiectum intellectus, falsum vero in intellectu cadere non potest nisi verum appareat. Quod enim intellectus concipit de re, ipsi rei attribuit, inquantum apprehendit illud tanquam aliquid rei, et illi conformem se esse iudicat illud de re intelligendo. Unde accidit ipsi ut falsum apprehendat inquantum iudicat rei convenire et conforme esse quod rei aut repugnat aut non convenit. Propter hoc bene inquit Sanctus Thomas impossibilia secundum se intellectu capi non posse nisi per errorem ignorantis rerum proprietates: quia videlicet ex tali ignorantia provenire potest ut iudicet verum esse quod est falsum. Quae ignorantia si removeatur, non potest intellectus rei attribuere quod sibi repugnat: et sic non potest apprehendere impossibile.

Quarto. Impossibilia non possunt esse bona: cum non possint esse; unumquodque autem, sicut se habet ad esse, ita se habet ad bonitatem. Ergo nec volita. — Patet consequentia. Quia non vult nisi ea quae sunt vel possunt esse bona.