Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book I of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's treatment of God and the divine attributes. His commentary proceeds through the arguments of the Summa contra Gentiles chapter by chapter. The present edition follows the commentary printed with the Leonine text in volume XIII (1918) and includes Latin, English, and Spanish texts.
Caput I: Quod sit officium sapientis
Caput II: Quae sit in hoc opere auctoris intentio
Caput III: Quis modus sit possibilis divinae veritatis manifestandae
Caput IV: Quod veritas divinorum ad quam naturalis ratio pertingit convenienter hominibus credenda proponitur
Caput V: Quod ea quae ratione investigari non possunt convenienter fide tenenda hominibus proponuntur
Caput VI: Quod assentire his quae sunt fidei non est levitatis quamvis supra rationem sint
Caput VII: Quod veritati fidei Christianae non contrariatur veritas rationis
Caput VIII: Qualiter se habeat humana ratio ad veritatem fidei
Caput IX: De ordine et modo procedendi in hoc opere
Caput X: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit per se notum
Praemisso prooemio, accedit Sanctus Thomas ad manifestationem divinarum rerum, de quibus in hoc opere pertractare intendit 1. Dividitur autem liber hic in duas partes principales, secundum quod duo sunt quae de Deo cognoscuntur: primo enim agit de iis quae humana ratione investigari possunt; secundo, de iis quae revelata sunt humanumque excedunt intellectum, et hoc in quarto libro.
Quantum ad primum tria facit, ut ipse in praecedenti capitulo ostendit. In primo enim libro de iis determinat quae Deo secundum seipsum conveniunt; in secundo, de processu creaturarum ab ipso; in tertio, de ordine creaturarum in ipsum sicut in finem.
Circa primum tria facit. Quia enim ad ea quae Deo secundum se conveniunt consideranda necesse est, veluti necessarium fundamentum, noscere quod sit, ideo primo eam considerationem praemittit qua demonstratur Deum esse. Secundo, de divina simplicitate tractat: per quod aliquo modo cognoscere possumus quid sit Deus, cap. XIV. Tertio, qualis sit Deus ostendit, cap. XXVIII.
Circa primum, quia duplici ex causa diversi arbitrantur vanam esse inquisitionem qua quaeritur an Deus sit, duo facit: primo, dictas causas removet; secundo, demonstrat intentum, cap. XIII. — Circa primum duo facit: primo, inquirit de prima causa; secundo, de secunda, cap. XII. — Circa primum duo facit: primo, ponit adversariorum rationes; secundo, eas solvit, cap. sequenti.
II. Quantum igitur ad primum, fuerunt quidam, inquit Sanctus Thomas, qui praedictam considerationem superfluam esse existimarunt, eo quod Deum esse sit per se notum, ita quod eius contrarium cogitari non possit: Idcirco demonstratione ad hanc rem opus non esse dixerunt. Videturque haec esse Anselmi opinio, ut tradit Sanctus Thomas Verit. q. X, a. 12. Hoc autem nonnullis rationibus confirmant.
Quarum prima est. Deum esse cognoscitur statim cognitis terminis. Ergo est per se notum. — Probatur antecedens. Quia nomine Dei intelligimus id quo maius cogitari non potest. Hoc autem non potest solum in intellectu esse: quia quod est in intellectu et in re, maius est eo quod in solo intellectu est.
Secunda est, quia tunc aliquid Deo maius cogitari posset, si ipse cogitari posset non esse: illud scilicet quod non potest cogitari non esse.
Tertia est, quia in Deo idem est esse et essentia. Propositiones autem illas oportet notissimas esse in quibus idem praedicatur de seipso.
Quarta est, quia Deum esse est naturaliter notum: cum in ipsum naturaliter desiderium hominis tendat. Ea autem quae sunt naturaliter nota, per se cognoscuntur.
Quinta est, quia Deus est quo omnia alia cognoscuntur: cum divina lux sit omnis intelligibilis cognitionis principium.