Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book I of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's treatment of God and the divine attributes. His commentary proceeds through the arguments of the Summa contra Gentiles chapter by chapter. The present edition follows the commentary printed with the Leonine text in volume XIII (1918) and includes Latin, English, and Spanish texts.
Caput I: Quod sit officium sapientis
Caput II: Quae sit in hoc opere auctoris intentio
Caput III: Quis modus sit possibilis divinae veritatis manifestandae
Caput IV: Quod veritas divinorum ad quam naturalis ratio pertingit convenienter hominibus credenda proponitur
Caput V: Quod ea quae ratione investigari non possunt convenienter fide tenenda hominibus proponuntur
Caput VI: Quod assentire his quae sunt fidei non est levitatis quamvis supra rationem sint
Caput VII: Quod veritati fidei Christianae non contrariatur veritas rationis
Caput VIII: Qualiter se habeat humana ratio ad veritatem fidei
Caput IX: De ordine et modo procedendi in hoc opere
Caput X: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit per se notum
Caput XI: Reprobatio praemissae opinionis et solutio rationum praemissarum
Caput XII: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest sed sola fide tenetur
Caput XIII: Rationes ad probandum Deum esse
Caput XIV: Quod ad cognitionem Dei oportet uti via remotionis
Caput XV: Quod Deus sit aeternus
Caput XVI: Quod in Deo non est potentia passiva
Caput XVII: Quod in Deo non est materia
Caput XVIII: Quod in Deo nulla est compositio
Caput XIX: Quod in Deo nihil est violentum neque praeter naturam
Caput XX: Quod Deus non est corpus
Caput XXI: Quod Deus est sua essentia
Caput XXII: Quod in Deo idem est esse et essentia
Caput XXIII: Quod in Deo non est accidens
Caput XXIV: Quod divinum esse non potest designari per additionem alicuius differentiae substantialis
Caput XXV: Quod Deus non est in aliquo genere
Caput XXVI: Quod Deus non est esse formale omnium
Caput XXVII: Quod Deus non sit forma alicuius corporis
Caput XXVIII: De perfectione divina
Caput XXIX: De similitudine creaturarum
Caput XXX: Quae nomina de Deo possint praedicari
Caput XXXI: Quod divina perfectio et pluralitas nominum divinorum divinae simplicitati non repugnant
Caput XXXII: Quod nihil de Deo et rebus aliis univoce praedicatur
Caput XXXIII: Quod non omnia nomina dicuntur de Deo et creaturis pure aequivoce
Caput XXXIV: Quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis dicuntur analogice
Caput XXXV: Quod plura nomina dicta de Deo non sunt synonyma
Caput XXXVI: Qualiter intellectus noster de Deo propositionem formet
Caput XXXVII: Quod Deus est bonus
Caput XXXVIII: Quod Deus est ipsa bonitas
Caput XXXIX: Quod in Deo non potest esse malum
Caput XL: Quod Deus est omnis boni bonum
Caput XLI: Quod Deus sit summum bonum
Caput XLII: Quod Deus est unus
Caput XLIII: Quod Deus est infinitus
Caput XLIV: Quod Deus est intelligens
Caput XLV: Quod intelligere Dei est sua essentia
Ostenso quod Deus sit intelligens, ostenditur ulterius quod sit suum intelligere1. Proponit autem conclusionem Sanctus Thomas dicens quod ex hoc quod Deus est intelligens, sequitur quod suum intelligere est sua essentia.
I. Et arguit primo sic. Quicquid est in Deo, est divina essentia. Sed intelligere Dei est in Deo: cum sit actio immanens, non autem transmutans ipsum intelligibile. Ergo est sua essentia. Divina autem essentia et divinum esse est ipse Deus. Ergo etc.
Advertendum, cum inquit Sanctus Thomas quoniam ex hoc quod Deus est intelligens, sequitur suum intelligere esse suam essentiam, quod hoc consequens non sequitur formaliter ex antecedente. Si enim sequeretur formaliter, Deus est intelligens, Ergo suum intelligere est sua essentia, tunc in omni intelligente intelligere esset eius essentia. Sed sequitur tantum gratia materiae, ex eo quod quicquid est in Deo est Deus. Unde ly sequitur magis dicit concomitantiam quam formalem dependentiam. Sensus enim est quod esse intelligentem in Deo concomitatur identitas actus intelligendi cum intelligente.
II. Secundo. Esse divinum est eius essentia. Ergo intelligere divinum est eius intellectus. Ergo est eius essentia. — Prima consequentia probatur. Quia ita comparatur intelligere ad intellectum sicut esse ad essentiam. — Secunda vero: quia intellectus eius est eius essentia; cum nullum accidens sit in Deo.
Notandum quod differentia est inter operationes transeuntes et immanentes, quia transeuntes non sunt perfectiones intrinsecae agentis, sed patientis; immanentes autem sunt perfectiones et actualitates agentis. Et ex hoc sumitur quod intelligere, quae est operatio immanens, comparatur ad intellectum sicut esse ad essentiam. Sicut enim esse dicit ultimam actualitatem et perfectionem intrinsecam per quam aliquid completive est in genere entium, ita intelligere est ultima perfectio intellectus intrinseca, per quam completive et actualiter est in genere intelligibilium. Intellectus enim consideratus ut informatus specie intelligibili tantum et non actualiter intelligens, assimilatur rei habenti formam in illo priori quo consideratur ut unita materiae et nondum dans illi esse sed constituens proprium susceptivum esse2. Ideo, sicut res habens formam in illo priori secundum intellectus considerationem nondum habet ultimam actualitatem et perfectionem entis, ita intellectus in illo priori ante intelligere consideratur ut nondum complete in actu in genere intelligibilium. Per ipsum autem intelligere completur in actu, et amplius, ut sic, in potentia non manet.
III. Tertio. Si non esset sic, aliquid esset Dei essentia perfectius et nobilius. Et sic Deus non esset primum et perfectissimum ens. — Probatur consequentia. Quia actus secundus est perfectior actu primo, sicut consideratio quam scientia: scilicet, ubi actus secundus realiter distinguitur a primo. Sed scientia et intellectus Dei est idem quod eius essentia. Ergo ille actus erit perfectior essentia divina.