Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

I. Comparat secundo loco Sanctus Thomas bonitatem divinam ad alia bona quantum ad excellentiam¹, ostenditque quod Deus est summum bonum.

1. Probatur primo. Divina bonitas comparatur ad omnia bona sicut bonum universale ad particulare: cum sit omnis boni bonum. Ergo praeeminet omni bono particulari. — Patet consequentia. Quia bonum universale praeeminet bono particulari, sicut bonum gentis est melius quam bonum unius: eo quod perfectio totius praeeminet perfectioni partis, simpliciter et absolute loquendo.

II. Secundo. Quod per essentiam dicitur, verius dicitur quam quod dicitur per participationem. Deus per essentiam dicitur bonus, et alia per participationem. Ergo etc.

Circa illam propositionem, Quod per essentiam dicitur, verius dicitur quam quod dicitur per participationem, dubium occurrit. Quia albedo quae dicitur per essentiam, non verius dicitur alba quam id quod albedine participat. — Immo alba non dicitur.

Pro intelligentia huius considerandum quod id quod dicitur per essentiam potest comparari et ad id quod est tale per similitudinem quae est causa eius; et ad id quod est tale per participationem. Si primo modo, cum ly verius, ut habetur Verit. q. IV, a. 6, possit designare aut veritatem rei aut veritatem praedicationis, si veritatem rei designet, tunc non est necessarium ut verius sit aliquid ubi est per essentiam. Potest enim verius esse ubi est per similitudinem quae est causa rei, quam ubi est per essentiam: sicut res naturales verius sunt in mente divina, ubi sunt per similitudinem aliqualem, quam in seipsis, ubi sunt per essentiam. Per verius autem hoc modo intelligo idem quod perfectius: ex parte enim rei veritas in esse fundatur; et ideo dicere rem esse verius in Deo veritate rei, est dicere ipsam in ipso habere perfectius esse quam in seipsa; quia illud est divinum, istud vero est creatum. — Si autem veritatem praedicationis significet, sic verius est unumquodque ubi est per essentiam, quam ubi est per similitudinem. Quia veritas praedicationis attenditur secundum quod aliquid secundum suum formale significatum de aliquo dicitur. Non potest autem magis alicui convenire formaliter quam si per essentiam illi conveniat.

Si secundo modo, tunc, quomodocumque sumatur ly verius, vera est propositio Sancti Thomae. Quod enim per essentiam alicui convenit, perfectius esse in illo habet quam in eo cui convenit per participationem. Et maiorem identitatem formalem cum ipso habet: ex quo sequitur ut verius etiam praedicetur.

Ad instantiam dicitur quod intelligitur propositio Sancti Thomae ubi illud formaliter praedicetur de utroque, et ubi ipsa essentia per se subsistat. Tunc enim verius dicitur quod est ipsa quidditas, quam id quod habet quidditatem. Et quia Deus ipsa bonitas est, alia vero habent bonitatem; et dicitur formaliter bonus, sicut et alia dicuntur bona: ideo et verius et perfectius dicitur bonus. Albedo autem non recipit praedicationem sui concreti, ut proprie dicatur alba: nec etiam per se est, licet per se significetur. Ideo non est simile.

III. Tertio. Ex Deo omnia boni rationem habent. Ergo etc. — Probatur consequentia. Quia quod est causa aliorum in uno genere, est maximum in illo.

Adverte quoniam hic sumitur genus pro omni communi secundum eandem rationem aut simpliciter aut secundum proportionem, ut superius² est ostensum.

Quarto. In Deo malum nec actu nec potentia est. Ergo est summum bonum. — Probatur consequentia. Quia melius est quod est malo impermixtius.

Confirmatur auctoritate I Regum II.