Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book I of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's treatment of God and the divine attributes. His commentary proceeds through the arguments of the Summa contra Gentiles chapter by chapter. The present edition follows the commentary printed with the Leonine text in volume XIII (1918) and includes Latin, English, and Spanish texts.
Caput I: Quod sit officium sapientis
Caput II: Quae sit in hoc opere auctoris intentio
Caput III: Quis modus sit possibilis divinae veritatis manifestandae
Caput IV: Quod veritas divinorum ad quam naturalis ratio pertingit convenienter hominibus credenda proponitur
Caput V: Quod ea quae ratione investigari non possunt convenienter fide tenenda hominibus proponuntur
Caput VI: Quod assentire his quae sunt fidei non est levitatis quamvis supra rationem sint
Caput VII: Quod veritati fidei Christianae non contrariatur veritas rationis
Caput VIII: Qualiter se habeat humana ratio ad veritatem fidei
Caput IX: De ordine et modo procedendi in hoc opere
Caput X: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit per se notum
Caput XI: Reprobatio praemissae opinionis et solutio rationum praemissarum
Caput XII: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest sed sola fide tenetur
Caput XIII: Rationes ad probandum Deum esse
Caput XIV: Quod ad cognitionem Dei oportet uti via remotionis
Caput XV: Quod Deus sit aeternus
Caput XVI: Quod in Deo non est potentia passiva
Caput XVII: Quod in Deo non est materia
Caput XVIII: Quod in Deo nulla est compositio
Caput XIX: Quod in Deo nihil est violentum neque praeter naturam
Caput XX: Quod Deus non est corpus
Caput XXI: Quod Deus est sua essentia
Caput XXII: Quod in Deo idem est esse et essentia
Caput XXIII: Quod in Deo non est accidens
Caput XXIV: Quod divinum esse non potest designari per additionem alicuius differentiae substantialis
Caput XXV: Quod Deus non est in aliquo genere
Caput XXVI: Quod Deus non est esse formale omnium
Caput XXVII: Quod Deus non sit forma alicuius corporis
Caput XXVIII: De perfectione divina
Caput XXIX: De similitudine creaturarum
Caput XXX: Quae nomina de Deo possint praedicari
Caput XXXI: Quod divina perfectio et pluralitas nominum divinorum divinae simplicitati non repugnant
Caput XXXII: Quod nihil de Deo et rebus aliis univoce praedicatur
Caput XXXIII: Quod non omnia nomina dicuntur de Deo et creaturis pure aequivoce
Caput XXXIV: Quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis dicuntur analogice
Caput XXXV: Quod plura nomina dicta de Deo non sunt synonyma
Caput XXXVI: Qualiter intellectus noster de Deo propositionem formet
Caput XXXVII: Quod Deus est bonus
Caput XXXVIII: Quod Deus est ipsa bonitas
Caput XXXIX: Quod in Deo non potest esse malum
Caput XL: Quod Deus est omnis boni bonum
Caput XLI: Quod Deus sit summum bonum
Caput XLII: Quod Deus est unus
Caput XLIII: Quod Deus est infinitus
Caput XLIV: Quod Deus est intelligens
Caput XLV: Quod intelligere Dei est sua essentia
Caput XLVI: Quod Deus per nihil aliud intelligit quam per suam essentiam
Caput XLVII: Quod Deus intelligit perfecte seipsum
Caput XLVIII: Quod Deus primo et per se solum seipsum cognoscit
Caput XLIX: Quod Deus cognoscit alia a se
Caput L: Quod Deus habet propriam cognitionem de omnibus rebus
Caput LI: Rationes ad inquirendum qualiter multitudo intellectorum sit in intellectu divino
Caput LII: Solutio praemissae dubitationis
Caput LIII: Qualiter divina essentia una et simplex sit propria similitudo omnium intelligibilium
Caput LIV: Quod Deus omnia simul intelligit
Caput LV: Quod cognitio Dei non est habitualis
Caput LVI: Quod cognitio Dei non est discursiva
Caput LVII: Quod Deus non intelligit componendo et dividendo
Caput LVIII: Quod a Deo non excluditur veritas enuntiabilium
Caput LIX: Quod Deus est veritas
Caput LX: Quod Deus est purissima veritas
Caput LXI: Quod divina veritas est prima et summa veritas
Caput LXII: Rationes volentium subtrahere Deo cognitionem singularium
Caput LXIII: Ordo dicendorum circa divinam cognitionem
Caput LXIV: Quod Deus singularia cognoscat
Caput LXV: Quod Deus cognoscit ea quae non sunt
Caput LXVI: Quod Deus cognoscit singularia contingentia futura
Caput LXVII: Quod Deus cognoscit motus voluntatis
Caput LXVIII: Quod Deus cognoscit infinita
Caput LXIX: Quod Deus vilia cognoscit
Caput LXX: Quod Deus cognoscit mala
Caput LXXI: Quod Deus est volens
Caput LXXII: Quod voluntas Dei est eius essentia
Caput LXXIII: Quod principale volitum Dei est divina essentia
Caput LXXIV: Quod Deus, volendo se, vult etiam alia
Caput LXXV: Quod Deus uno actu voluntatis se et alia velit
Caput LXXVI: Quod volitorum multitudo divinae simplicitati non repugnat
Caput LXXVII: Quod divina voluntas ad singula bonorum se extendit
Secundo loco determinat Sanctus Thomas de modo ex parte voliti se tenente 1.
Et ponit hanc conclusionem: Deus vult alia bona non tantum in quadam universalitate, inquantum vult se esse principium bonorum quae ab ipso possunt effluere, sed etiam in particulari: nec hoc eius simplicitati repugnat.
Probatur primo. Velle est secundum comparationem volentis ad rem volitam. Sed divina simplicitas non prohibet quin etiam ad multa singularia comparari possit: cum dicatur optimum et primum etiam respectu singularium. Ergo etc.
Secundo. Non solum universitas bonorum, sed etiam singulum bonorum a bonitate divina bonitatem sortitur, sicut et esse. Ergo etc. — Patet consequentia. Quia voluntas divina ad alia comparatur inquantum participant divina bonitate.
Tertio. Deus vult bonum ordinis totius universi in ipsum, et bonum ordinis universi secundum partes suas ad invicem. Ergo etc. — Patet consequentia. Quia bonum ordinis consistit in singulis bonis. — Antecedens vero probatur. Quia Deus, ex hoc quod vult se ut est finis, vult alia quae ordinantur in ipsum ut in finem: quod pertinet ad primum ordinem universi. Et per consequens vult etiam secundum ordinem: quia ille secundus est propter primum, ut habetur XII Metaph., text. 52.
Adverte quod inquit Sanctus Thomas Deum, ex hoc quod vult se ut est finis, velle alia quae ordinantur in ipsum: quia causalitas finis, ut supra 2 dictum est, consistit in hoc ut propter ipsum alia desiderentur. Unde, si Deus vellet se absolute, non autem ut causam finalem, non vellet alia propter seipsum. Quia autem vult se sub ratione causae finalis, ideo et alia propter seipsum vult.
Quarto. Si Deus non vult singula bona ex quibus constat universum, bonum ordinis universi erit a casu. Hoc autem est impossibile: quia multo magis alia posteriora essent a casu. — Probatur consequentia. Non est possibile ut aliqua pars universi omnia particularia bona componat in ordinem universi. Ergo, si neque causa universalis, quae per voluntatem agit, ea componat, erit ordo ille a casu.
Quinto. Deus intelligit etiam particularia bona: intellectu scilicet practico. Ergo etc. — Patet consequentia. Quia bonum intellectum, inquantum huiusmodi, est volitum.
Confirmatur autem Genesis primo capite, ubi ad singula opera complacentia divinae voluntatis ostenditur cum dicitur, Vidit Deus lucem quod esset bona, et sic de aliis operibus; et postea de omnibus simul, Vidit Deus cuncta.