Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Ostenso quod divinae voluntatis aliquam rationem assignare possumus, ostendit quoniam propter hoc non oportet eius aliquam causam ponere ¹.

Ubi advertendum quod aliud est dicere aliquid esse rationem divinae voluntatis; et aliud, ipsius esse aliquam causam. Cum enim dicimus eius esse aliquam rationem, intelligitur ex parte voliti esse aliquam causam quae respondet ad interrogationem qua quaeritur quare hoc est volitum, et quae est ipsius voliti causa ex qua habet quod ad divinam voluntatem ordinem habeat: ratio enim volendi ex parte voliti se tenet. Cum autem dicimus ipsius esse aliquam causam, ponitur ipsum actum voluntatis ab aliqua causa dependere: sicut, cum dicimus cognitionis conclusionis in nobis causam esse cognitionem principiorum, intelligimus ipsum actum quo cognoscimus conclusiones, esse causatum ab actu quo cognoscimus principia. Hoc autem impossibile est in Deo. Ideo concedit quidem Sanctus Thomas esse divinae voluntatis aliquam rationem: aliquam autem esse eius causam negat.

I. Probatque hac ratione. Voluntati causa volendi est finis. Sed finis divinae voluntatis est sua bonitas, non autem aliquid aliorum. Ergo ipsa est Deo causa volendi, non autem aliquid aliorum. Sed ipsa bonitas est etiam ipsum suum velle. Supple: Ergo neque ipsa bonitas est realiter causa ipsius actus volendi: cum nihil sit sui ipsius causa.

Subiungit autem duo. Primum est quod unum aliorum a Deo est alteri causa ut ordinem habeat ad divinam voluntatem. Et sic intelligitur Deus propter unum eorum aliud velle.

Secundum est quod ex his patet non oportere in divina voluntate discursum aliquem ponere, idest, successionem aliquam cum causalitate unius actus super alium. Quia Deus uno actu vult suam bonitatem et omnia alia, cum sua actio sit sua essentia: ubi autem est unus actus, non consideratur discursus.

II. Advertendum quod divina bonitas est quidem, secundum nostrum modum intelligendi, causa divinae voluntatis: eo quod sit finis; finis autem, apud nos, movet voluntatem ad ea quae sunt ad finem. Secundum tamen rem non est eius causa: cum non sit realiter distincta ab actu volendi. Ideo, cum dixisset quod bonitas est causa volendi, subiunxit statim, quae est etiam ipsum suum velle, quasi diceret: Cum dico ipsam esse causam, non intelligo secundum realem causalitatem, cum sit idem cum ipso velle, sed tantum secundum nostrum modum intelligendi.

Notandum etiam quod mens Sancti Thomae est probare nihil aliud a Deo esse causam divinae voluntatis etiam secundum modum nostrum intelligendi, cum nihil aliud a Deo sit divinae voluntatis finis, licet unum creatum alterius rei creatae finis sit: non autem absolute non esse ipsius aliquam causam, saltem secundum modum considerandi. Ideo, admisso quod bonitas divina aliquo modo sit causa, sufficit sibi ostendere quod alia volita non sint eius causa.

Considerandum ulterius quod etiam in nobis volitio finis tunc tantum est causa volitionis eorum quae sunt ad finem, quando alio actu volumus finem absolute, et alio actu ea quae sunt ad finem. Quando enim utrumque eodem actu volumus, tunc volitio finis non est causa volitionis eorum quae sunt ad finem: quia idem non est causa sui ipsius. Finis tamen volitus est ratio volendi id quod est ad finem. Propter hoc, quia Deus unico actu et se et alia vult, volitio sui non potest esse causa volitionis aliorum.

III. Ex his excluditur error dicentium quod nullius eorum quae Deus vult oportet reddere rationem, nisi quia Deus vult.

Qui etiam error in Scriptura Sacra removetur, perhibente omnia Deum secundum ordinem suae sapientiae fecisse, ut in Psalmo et Ecclesiastici primo.

Advertendum quod primi effectus Dei ex sola divina voluntate dependent, ut dicitur Prima Parte, q. xix, a. 5 ²; alii autem ex aliis causis. Ideo illorum non potest primorum effectuum assignari aliqua ratio creata: sicut productionis universi nulla est ratio nisi quia Deus voluit bonitatem suam manifestare et communicare, quod totum ad divinam voluntatem pertinet. Aliorum autem potest ratio creata assignari. Voluit enim Deus hominem habere manus ut deservirent intellectui operando diversa opera. Ideo falsum est quod omnia dependeant ex simplici voluntate Dei, nulliusque sit ratio nisi quia Deus voluit. Immo potius dicendum est quod divina sapientia est regula divinae voluntatis; et quod ideo Deus sic voluit quia per sapientiam suam est hoc ordinatum ad illud et ordinatum ut hoc sit; iuxta ea quae dicuntur Verit., q. xxiii, articulo 6.