Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber II

Quantum ad secundum, ponitur haec conclusio: Solus Deus animam humanam in esse produxit ¹.

1. Probatur autem primo sic. Anima incipit esse cum corpore, ut ostensum est superius. Et non quia per se generetur: cum non sit composita ex materia et forma. Nec quia generetur per accidens per corporis generationem virtute seminis: ut etiam est ostensum. Ergo per creationem. Ergo a solo Deo, cuius solius est creare, in esse producitur.

2. Secundo. Anima humana habet causam sui esse activam: cum non sit suum esse. Et habet hoc proprium inter alias formas, quod est in suo esse subsistens. Ergo habet per se suum fieri, praeter modum aliarum formarum, quae per accidens fiunt factis compositis. Ergo aut fit ex aliquo sicut ex materia: aut ex nihilo per creationem. Non ex materia: quia non habet materiam partem sui. Ergo per creationem fit. Ergo a solo Deo immediate creatur.

Attendendum quod, cum materia sit id ex quo aliquid fit inexistens, ut patet V Metaph. ², oportet ut id quod non solum fit in aliqua materia, sed etiam per se fit ex materia, habeat materiam partem sui, et sit compositum. Ideo optime probat Sanctus Thomas animam non fieri ex materia, quia non habet materiam partem sui. Aliae autem formae non per se fiunt, sicut nec per se habent esse, sed fiunt tantum alio facto, scilicet composito, ut hic dicitur. Ideo, licet non habeant materiam partem sui, possunt tamen aliquo modo dici, improprie tamen, fieri ex materia, inquantum de potentia materiae educuntur.

3. Tertio. Anima est de genere substantiarum intellectualium, quae non possunt intelligi prodire in esse nisi per viam creationis. Ergo etc. — Patet consequentia. Quia eorum quae sunt unius generis, idest unius ordinis rerum, est idem modus prodeundi in esse.

Attendendum quod per eundem modum prodeundi in esse intelligit Sanctus Thomas idem genus productionis quo attingitur res producta immediate: non autem intelligit accidentia illa generis productionis. Quod dico, quia aliae substantiae spirituales non producuntur in materia, neque praesupponunt aliquam materialem dispositionem per agens naturale, sicut anima introducitur in materiam per agens naturale dispositam. Hoc enim accidit productioni animae, quae est creatio, inquantum anima, licet sit substantia intellectualis, est tamen corporis forma.

4. Quarto. Anima non potest sic produci in esse quod sibi acquiratur aliquod principium essendi, sicut accidit in rebus compositis: cum sit substantia simplex. Ergo producitur in esse ab agente per hoc quod consequitur ab ipso esse absolute. Ergo a primo et universali agente, qui est Deus, producitur: quia ipsum esse est proprius effectus primi et universalis agentis.

Adverte hic quod Sanctus Thomas ponit unum modum quo esse dicitur proprius effectus Dei. Alia enim agentia, licet dent esse, illud tamen non dant nisi per hoc quod imprimunt similitudines suarum formarum in rebus factis, quae similitudo est rei factae principium essendi. Deus autem dat esse, non solum dando formale principium essendi, sed etiam rei dando esse absolute, absque hoc quod illi det aliud principium formale essendi. Ex quo patet quod esse absolute et secundum se consideratum, non autem ut effectus formalis formae introductae in re producta, a solo Deo producitur. Et sic absolute et secundum se esse est effectus proprius Dei: aliorum autem est effectus ut coniungitur formae in altero productae.

5. Quinto. Finis animae humanae, et eius perfectio, est ut per cognitionem et amorem transcendat totum ordinem creaturarum et pertingat ad primum principium, qui est Deus. Ergo a Deo propriae habet suae originis principium: finis enim rei respondet eius principio.

Adverte, ne erres, quod non ideo dicit Sanctus Thomas finem animae esse in amore et cognitione Dei, quasi utrumque ad beatitudinem essentialiter pertineat: sed quia cognitio est essentialiter beatitudo, amor autem ipsam inseparabiliter concomitatur.

Confirmatur ultimo, quia hoc insinuatur Gen. I, ubi Scriptura, animalium aliorum animas aliis causis adscribens, puta dicendo: Producant aquae reptile animae viventis, et similiter de aliis, de anima hominis inquit ³: Inspiravit in faciem eius spiraculum vitae, Deo videlicet animae humanae creationem adscribens.

Per hoc autem, inquit Sanctus Thomas, excluditur error ponentium animas ab angelis esse creatas.

Adverte quod Sanctus Thomas, Prima, q. cxviii ⁴, et Potentia, q. 3, a. 9, tenet non solum falsum esse quod anima cum semine traducatur, sed etiam hoc esse haereticum: quia ex hoc sequitur animam subsistentem non esse, et ex consequenti esse corruptibilem cum corpore.