Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber II
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book II of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's account of creation, the distinction of creatures, and the human soul. The commentary accompanies the Leonine text in volume XIII (1918). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.
Caput I: Continuatio sequentium ad praecedentia
Caput II: Quod consideratio creaturarum utilis est ad fidei instructionem
Caput III: Quod cognoscere naturam creaturarum valet ad destruendum errores qui sunt circa Deum
Secunda conclusio est 1: Cognoscere naturas creaturarum, modo scilicet exposito in praecedenti capite 2, valet ad destruendum errores qui circa Deum sunt.
Probatur. Errores qui circa creaturam sunt interdum a fidei veritate abducunt, secundum quod verae Dei cognitioni repugnant. Ergo ipsius creaturae cognitio utilis est ad errores circa Deum destruendos. — Consequentia ex se patet. — Antecedens autem probatur per enumerationem errorum provenientium ex ignorantia naturae creaturarum.
Primus est eorum qui, nihil supra corporalem creaturam existimantes, dixerunt creaturam aliquam primam causam esse et Deum: sicut ponentes quodcumque corpus esse Deum. De quibus fit mentio Sap. xiii, Qui aut ignem etc.
Secundus est eorum qui ea quae solius Dei sunt, ut creare, futura cognoscere, miracula operari, et similia, attribuunt creaturis. Quod ex creaturae ignorantia manifestum est provenire: quia quod natura alicuius non patitur, ei non attribuitur nisi quia eius natura ignoratur; quod autem solius Dei est natura creaturae non patitur. Contra hunc errorem est Sap. xiv, Incommunicabile nomen etc.
Tertius est eorum qui divinae virtuti in creaturas operanti aliquid detrahunt: sicut qui duo rerum principia faciunt; et res a Deo ex necessitate naturae provenire asserunt; similiter qui divinam providentiam, et Deum praeter solitum cursum naturae agere posse, negant. Contra quos est Iob xxii, Quasi nihil etc; et Sap. xii, Virtutem etc.
Quartus est eorum qui, ex ignorantia gradus sui ordinis in universo, putant hominem subiici iis quibus superior est: ut sunt qui voluntates hominum astris supponunt, contra quos est Ierem. x, A signis caeli etc.; et qui angelos animarum creatores faciunt; aut ipsas animas mortales ponunt; et si qua alia derogant hominis dignitati. Hic autem error a Deo abducit. Cum enim fides hominem ducat in Deum sicut in ultimum finem et primam causam, hic error amovet hominem ab ipso ultimo fine, quasi non ipse se movere ad Deum ut ad finem possit, sed aliis causis sit de necessitate suppositus.
Ex hoc eliditur error dicentium nihil interesse ad fidei veritatem quid de creaturis sentiatur, dummodo circa Deum rectus sit sensus: ut Augustinus narrat, in libro de Origine Animae. Error enim circa creaturas redundat in falsam de Deo cognitionem. Unde et errantibus circa creaturas poenas Scriptura sicut infidelibus comminatur, in Psalmo et Sapientiae ii.
Circa istos errores erit inferius particularis consideratio. Ideo circa eos nunc immorari non oportet.