Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Notandum 1. Obiectum Primarium beatae visionis illud appellari, quod primo, et per se, et non ratione alterius percipitur a Beatis, illorumque visionem terminat; Secundarium autem illud dicitur, quod videtur mediante altero, in quo continetur vel eminenter vel virtualiter. Differunt autem haec duo obiecta, quod Primarium sit simul obiectum materiale et formale, idest, id quod videtur, et ratio videndi seu veluti medium, quo cetera percipiuntur; obiectum vero Secundarium non sit nisi obiectum materiale, quia videtur tantum mediante primo, quod prius debet cognosci quam secundum videatur.

Notandum 2. Ea quae in Deo sunt, alia in eo contineri formaliter, ut essentia, attributa, et relationes; alia solum eminenter et virtualiter, ut creaturae omnes tam existentes, futura, et praeterita, quam possibiles. Rursus, ea quae sunt in Deo formaliter, aliqua sunt necessaria, ut attributa et relationes; alia vero libera, ut decreta voluntatis divinae. Denique, necessaria, alia sunt absoluta nullumque dicunt ordinem ad creaturas, ut quaedam divina attributa, ac omnes modi intrinseci; alia vero dicunt quemdam respectum saltem rationis ad Creaturas, ut Omnipotentia, Scientia, Ideae, etc.

Notandum 3. Circa obiectum primarium et ea quae formaliter sunt in Deo, duplicem inter Theologos agitari controversiam: Primam quidem, utrum de facto omnes Beati videant ea omnia, quae formaliter sunt in Deo, sive necessaria sint sive absoluta sive relativa. Secundam vero, utrum videri possit saltem per extraordinariam Dei potentiam unum attributum, aut una Persona divina sine aliis Personis et attributis.

Conclusio prima. — Beati videntes Deum vident formaliter et distincte ipsam Dei essentiam, personarum Trinitatem, attributa omnia, secundum proprias eorum rationes.

Haec videtur esse de Fide definita in Concilio Florentino in Litteris unionis, ubi dicitur: Deus unus, et trinus videtur a Beatis; et colligitur ex variis Scripturae locis.

Primo quidem Ioannis, 17: Haec est vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, quem textum sic expendit sanctus Augustinus, libro primo De Trinitate, cap. 8. Hoc fiet, inquit, cum venerit Dominus, et illuminaverit occulta tenebrarum; hoc erit mane nostrum de quo in Psalmo dicitur, Mane adstabo tibi, et videbo, idest cum perduxerit iustos, in quibus nunc ex fide viventibus regnat, mediator Dei, et hominum homo Christus Iesus ad contemplationem Dei, et Patris. Secundo Ioannis, 4: Qui videt me, videt et Patrem; quem locum expendens idem Augustinus in Ps. 48. Forte, inquit, videndo Patrem, et non Filium, erimus beati; ipsum audi Christum; Qui videt me, videt et Patrem. Cum enim unus Deus videtur, Trinitas videtur, etc. Tertio ex prima Ioannis, cap. 3: Cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti est; sed Deus est in se Unus, et Trinus, Iustus, Sapiens, etc. Ergo ut talis videtur a Beatis.

Secundo. Idipsum distincte affirmant sancti Patres; maxime Nazianzenus, Oratione 11, ubi sic ait: Supremae Trinitatis purior erit illa illuminatio, non iam vinctam mentem, et per sensus diffusam suffugientis, sed totam se toti menti contemplandam, ac tenendam praebentis, totoque Divinitatis lumine nostris animis affulgentis. Et Oratione 15. Illos, inquit, lux omni luce clarior excipiet, et sanctae regiaeque Trinitatis prius iam, et clarius illuminantis, totamque se cum tota mente miscentis contemplatio. Item Aug. lib. De Catechizandis rudibus cap. 25. Omnes, inquit, deliciae Deus erit, et societas sancta Civitatis in illo, et de illo sapienter, et beate viventis: efficiemur enim, sicut ab illo promissum speramus, et expectamus, aequales Angelis eius; et cum eis pariter illa Trinitate perfruemur.

Tertio denique. Idipsum ratio theologica suadet. Visio beata est quidditativa et intuitiva: ergo se extendit ad ea omnia, quae spectant Dei quidditatem et entitatem, ac proinde ad essentiam, attributa, relationes, etc. quae ipsi essentiae realiter identificantur. Deinde, visio beata est merces fidei nostrae; Nam, inquit Augustinus libro De Diligendo Deo, cap. 18, quod hic crediderunt, ibi videbunt; iuxta illud Psalmi: Sicut audivimus, nempe per fidem, quia fides ex auditu, sic vidimus in Civitate Domini virtutum, adeoque clare cognoscitur in patria, quod hic in via obscure per fidem revelatur: sed per fidem nobis obscure revelantur ea, quae spectant ad divinam Naturam, attributa, et Personas: ergo illa per speciem, et claram visionem manifestantur in patria. Denique, si videretur essentia sine Personis, visio illa nec esset connaturalis, nec omnimode completa et quietativa. Non quidem quietativa et completa, quia superesset beato aliquid optandum et videndum. Non etiam connaturalis, quia visio intuitiva et quietativa exigit naturaliter, ut visa essentia etiam videatur modus, quo illa subsistit, videanturque omnes illius perfectiones: sed talis non foret visio, nisi cum essentia simul perciperentur ea omnia quae formaliter illa complectitur: ergo ut completa, et omnimode perfecta sit beatorum visio, necessum est ut, visa essentia, videantur pariter omnia, quae in illa formaliter continentur.

Dices 1. Si Beati viderent ea omnia, quae sunt in Deo formaliter, viderent illa vel confuse, vel distincte. Neutrum dici potest. Non primum, quia visio confusa pugnat cum visione intuitiva et beatifica. Non etiam secundum, quia si illa videantur distincte, maxime vel quia sunt distincta, vel quia per actus distinctos videntur: seu illa distinctio se tenet vel ex parte obiecti, vel ex parte actus: sed quae sunt in Deo formaliter, non possunt videri distincta, propter summam eorum identitatem et simplicitatem; neque etiam videri possunt per actus distinctos, quia in visione beatifica non est actuum variatio et multiplicatio: ergo illa, quae in Deo sunt formaliter, non videntur neque confuse, neque distincte, adeoque non videntur.

Respondeo. Visionem beatificam esse distinctam, non quod fiat per actus distinctos, vel feratur in distincta obiecta, sed quod confusionem et obscuritatem nullam admixtam habeat, tam respectu actus, quam respectu obiecti, quod evidenter, clare, et distincte percipitur. Unde in forma: visio illa est distincta, quatenus distinctio opponitur obscuritati et inevidentiae, concedo: quatenus opponitur identitati et simplicitati, nego: sicque ruunt Minoris probationes.

Dices 2. Attributa quae dicunt respectum aliquem ad creaturas, qualia sunt omnipotentia, scientia, idea, etc. non possunt intuitive et connotative videri, nisi pariter omnes creaturae possibiles et existentes videantur: sed omnes creaturae possibiles et existentes videri nequeunt a beatis: tum quia illae sunt infinitae, et proinde attingi non possunt ab intellectu creato, qui est finitae virtutis et activitatis: tum quia si illae omnes videntur, comprehenderetur omnipotentia divina, quod implicat, ut infra patebit agendo de Incomprehensibilitate Dei.

Distinguo maiorem. Non possunt videri secundum rationem suam primariam, et quatenus talia sunt attributa Essentiae divinae, nego: non possunt videri secundum rationem secundariam, idest secundum extensionem ad obiecta, ad quae terminantur, vel terminari possunt, concedo; sic enim, visa omnipotentia, videri deberent omnia possibilia. Non autem necesse est ad visionem beatificam attributorum, quod videantur secundum rationes secundarias, et habitudines, quas habent ad creaturas, alioquin earum visio deberet esse comprehensiva, quod implicat. Quantum autem ad ideas in mente divina existentes, dico quod etsi beati illas omnes non videant, quia non vident omnes creaturas ideatas, et possibiles, sufficit, quod videant in Deo attributum illud, ratione cuius divina Essentia dicitur exemplar omnium creaturarum existentium, aut possibilium, sicque vident illas omnes ideas saltem in communi; vident autem aliquas in particulari, plures aut pauciores juxta proportionem luminis gloriae, et diversam manifestationem.

Dices 3. Si Beati videant Personas et attributa divina, vel illa videntur tamquam obiectum primarium, vel tamquam secundarium: sed neutrum dici potest. Non primum, quia essentia est obiectum primarium: non etiam secundum, alioquin non viderentur in seipsis: ergo nullatenus videntur.

Respondeo. Personas, et attributa videri tamquam obiectum primarium, non quidem motivum, sed terminativum; Essentia enim divina primo movet ad sui visionem, et eorum quae in ea sunt formaliter, nihilominus visio nedum ad ipsam, sed ad ea omnia quae ipsi formaliter insunt terminatur primario et immediate, adeoque illa videntur primario, si non motive, saltem terminative.

Dices 4. Decreta Dei libera sunt in eo formaliter: sed illa non videntur a beatis: ergo quicquid in Deo est formaliter non videtur a Beatis. Maior constabit ex dicendis de libertate Dei. Minor vero probatur: illa decreta videri non possunt, quin pariter videantur omnia obiecta, quae determinantur futura, aut tacta per talia decreta: sed omnia illa non videntur a beatis: ergo nec ea omnia decreta, quae sunt in Deo formaliter.

Nego minorem. Cum enim illa decreta sint actus intrinseci formaliter in Deo existentes, tam recte videri possunt eodem actu quo videtur Deus, quam videntur aliae divinae perfectiones ipsi inexistentes. Ad probationem, nego minorem, nihil enim obest, quominus beati videndo decreta libera, etiam videant ea omnia, quae decernuntur, maxime vero ea, quae aliquo modo eos concernunt, ut in sequenti Quaestione aperiemus.

Conclusio secunda. — Per potentiam Dei extraordinariam potest videri Essentia divina sine attributis, et Personis: et unum attributum sine alio: ac una Persona sine altera sibi non correlativa. Haec est Doctoris in 1. distinctione 1. q. 2. cum suis omnibus, et aliis melioris notae Theologis contra Thomistas.

Probatur primo. Illud fieri potest per extraordinariam Dei potentiam, quod nullam involvit contradictionem: sed nulla est contradictio, quod essentia videatur sine attributis, etc. Probo: si talis visio repugnaret et aliquam contradictionem involveret, maxime vel quia est visio intuitiva, vel quia est quidditativa, vel quia est beatificativa: sed ex neutro capite potest repeti talis contradictio et repugnantia.

— Non quidem quia visio intuitiva est: etenim de ratione visionis intuitivae non est, quod sit adaequata, seu quod per eam obiectum percipiatur secundum omnes formalitates sibi realiter identificatas: oculus namque intuitive videt albedinem absque eo quod videat in illa rationem qualitatis, inhaerentiae, et dependentiae tum a subiecto, cum a Deo, quae tamen ipsi albedini realiter identificantur. Similiter dum conspicimus a longe venientem, et nescimus an homo sit, an brutum; videmus eum sub ratione viventis, et animalis, licet non videamus sub ratione animalis rationalis: ergo obiectum videri potest intuitive sub una formalitate, et ratione, absque eo quod videatur sub alia.

Nec valet reponere cum recentioribus Thomistis, id quidem verum esse de cognitione imperfecta, qualis est cognitio sensuum, et intellectus coniuncti cum corpore; non autem de visione intuitiva praestantissima, qualis est visio beatifica. Unde triplicem proferunt rationem disparitatis. Prima, inquiunt, se tenet ex limitatione potentiae sensitivae, quae versatur tantum circa determinatam aliquam formalitatem, verbi gratia, oculus circa visibilitatem coloris, non autem circa alias formalitates quae non habent rationem lucidi et colorati, nec proinde rationem visibilis; intellectus vero creatus habet pro obiecto adaequato ens sub ratione veri, sub quo continentur omnia praedicata tam constitutiva, quam modificativa rei, quae cognoscitur. Unde si cognitio sit perfecta et clara et intuitiva, qualis est visio beatifica, necessario se extendit ad id omne quod pertinet ad naturam et quidditatem et modum obiecti, quod cognoscitur. Secundam rationem disparitatis hanc proferunt; quod visio sensitiva sit per aliquod medium, per quod species emittuntur, videlicet per aerem; cum autem medium illud interdum sit obscurum, inde fit quod imperfecta sit visio; secus est autem de visione beatifica, quae non fit per aliquam speciem, vel imaginem, vel medium creatum, sed per unionem immediatam cum Deo ipso, adeoque non potest obscurari vel dimidiari haec visio, ita quod una formalitas obiecti videatur et non alia. Tertiam denique rationem disparitatis repetunt ex parte obiecti visi: haec enim, inquiunt, est differentia inter Deum visum et creaturas, quod creaturae sunt compositae ex partibus, quarum quaelibet non est ipsum totum; ideoque fieri potest, quod in illis videatur una pars non visa altera; secus autem est de Deo, qui cum sit simplicissimus, et actus purus, nihil in ipso est, quod non sit ipse: et consequenter, repugnat aliquid Dei videri, et non videri totum quod in Deo est.

— Verum haec replica non infringit vim argumenti; Primo namque certum est visionem intuitivam, ex ratione sua formali non exigere quod adaequate terminetur ad omnes obiecti formalitates invicem identificatas realiter, cum una percipi possit ab oculo corporeo non percepta altera. Secundo, si potest oculus naturaliter videre unam obiecti sui formalitatem non visa altera, quidni intellectus, saltem supernaturaliter, etiam poterit videre unam obiecti sui formalitatem non visa altera ipsi identificata? Imo de facto Angelus intuitive suam videt essentiam naturaliter, et tamen non videt potentiam obedientialem, qua posset uniri hypostatice alicui personalitati divinae; nec videt pariter potentiam quam habet ad videndum Deum trinum, alias naturaliter cognosceret possibilitatem Incarnationis et mysterium Trinitatis; haec tamen utraque potentia identificatur realiter ipsius essentiae: ergo ex formalitatibus identificatis una potest videri intuitive absque eo quod videantur aliae, etiam naturaliter, adeoque multo magis per potentiam extraordinariam. Denique, Beatus qui videt scientiam Dei, ut est repraesentativa aliquorum possibilium, non videt eamdem ut repraesentat alia possibilia, et tamen illa scientia secundum eamdem rationem realem repraesentat omnia possibilia; ergo tam intellectus, quam oculus corporeus videre potest unam formalitatem non visa altera, proindeque prima ratio disparitatis ab adversariis illata, est nulla.

— Non etiam magis urgent aliae; quia claritas medii, vel immediata et evidens manifestatio obiecti, non impedit quin apprehendi possit una eius formalitas non percepta altera, quando diversimode sunt visibiles, quales sunt essentia, perfectiones, et relationes divinae, quae licet veram non efficiant compositionem, quia tamen ab invicem formaliter distinguuntur, una videri potest non visa altera; adeoque non repugnat ex parte visionis intuitivae, quin videatur essentia, non visis attributis et personalitatibus.

Non etiam repugnat ex eo quod haec visio sit quidditativa. Tum quia non est necesse, quod visio intuitiva sit quidditativa, ut patet in visione oculi corporei. Tum quia visio, etiam quidditativa, potest esse inadaequata; cognitio enim Angeli, qua suam cognoscit substantiam et entitatem, est quidditativa, et nihilominus est inadaequata; non enim percipit omnes respectus, quos habet ad creaturas sive possibiles sive existentes; neque cognoscit potentiam obedientialem, quam habet ad visionem mysterii Trinitatis, ut dictum est, licet haec potentia sit identificata realiter ipsius essentiae; adeoque cognitio quidditativa, et essentialis potest esse inadaequata; tum denique quia, nec attributa, nec personalitates sunt de formali conceptu Essentiae divinae: imo ab ipsa formaliter distinguuntur; ergo non exigunt videri visione quidditativa, nec visio beata quatenus ad illa terminatur, rite quidditativa appellatur, sed solum intuitiva.

Denique non repugnat ex eo quod haec visio sit beatifica. Tum quia non visis Personis Deus adhuc remanet summum bonum, et finis ultimus infinite perfectus, ac proinde est sufficienter obiectum beatificans, adeoque non est necesse ad visionem beatificam, quod Personae videantur. Patet antecedens: Deus enim non habet a relationibus, quod sit summum bonum et finis ultimus; sed id habet ex eo quod sit ens increatum, infinite perfectum, et actus purus, quod totum provenit ab essentia absoluta. Et consequenter seclusis Personis, adhuc remanet in Deo tota ratio summi boni, et finis ultimi. Tum quia si per impossibile Deus non esset trinus, nec haberet rationes personales, ipsius visio non minus foret beatifica; esset enim possessio boni infiniti: ergo relationes personales per se non conferunt ad rationem visionis beatificae; adeoque visio non minus foret beatifica, si terminaretur ad essentiam, non vero ad personas. Tum denique, quia, ut probabitur in tractatu De Trinitate, Pater aeternus in illo priori signo, quo intelligitur generare suum Filium, concipitur etiam ut beatus; beatitudo enim ipsi essentialiter convenit: sed pro illo signo nondum intelligitur Filius genitus, cum accipiat esse divinum per talem cognitionem vel dictionem, nec consequenter Spiritus Sanctus, qui a Patre Filioque procedit: ergo vera est cognitio beatifica in Patre antecedenter ad productionem Filii, et Spiritus Sancti; et sic ad beatitudinem creatam quae est participatio beatitudinis increatae, non est absolute necessaria cognitio Personarum.

— Nec valet reponere cum Vasquesio, disp. 18. n. 18. et nonnullis Thomistis, quod Pater aeternus in illo signo, quo intelligitur generare Filium, non concipiatur beatus: sed tantum ut Deus: hoc enim evidenter falsum est, tum quia in illo signo intelliguntur convenire Patri omnia essentialia et absoluta: sed beatitudo est aliquid essentiale et absolutum: ergo pro illo signo illa intelligitur convenire Patri, alioquin essentialia et absoluta non haberet a se. Tum etiam quia pro illo signo notionali Pater intelligitur habere totum quod communicat Filio; sed communicat illi beatitudinem increatam: ergo intelligitur eam habere. Tum denique, quia beatitudo est possessio Essentiae divinae per amorem et cognitionem; sed in illo signo Pater aeternus Deitatem ita possidet, adeoque vere dicendus est Beatus. Adde quod si per impossibile esset tantum unica Persona in divinis, ut credunt Iudaei et Mahumetani, illa vere censeretur beata: ergo Trinitas Personarum non requiritur formaliter ad rationem obiecti beatifici; sicque visio potest esse beatifica, etsi tres Personae non videantur.

Nec etiam valet replicare cum aliis Thomistis, in illo signo Patrem aeternum non videre suam essentiam nisi visa Persona Filii, et Spiritus Sancti, quia, inquiunt, haec non est prioritas in quo sit cognitio et status beatitudinis, sed solum prioritas a quo seu originis; adeoque ita concipi potest, sed revera ita non est, cum nullum sit instans in quo sit Pater, et non sit Filius, et Spiritus Sanctus.

Respondeo enim: quod etsi signum illud non sit instans reale, nihilominus est verum instans cognitionis et originis, quod sufficit ut revera concipi possit Pater aeternus esse beatus, sicut revera concipitur generans ac producens Filium, et Spiritum Sanctum: hoc autem sufficit ad suadendum visionem beatificam concipi posse absque eo quod terminetur ad Personas, adeoque potest esse beatifica licet non sit adaequata.

Probatur 2., et simul evertitur praecipuum adversariorum fundamentum. Si quid obsit quominus essentia videri possit sine attributis, et personalitatibus, maxime earum identitas, et summa simplicitas: sed haec non officiunt, quin essentia videri possit sine illis. Probo: Non obstante tali simplicitate et identitate, Essentia divina communicatur, non autem Persona: Item una Persona realiter unitur immediate, et non alia; Pater enim aeternus communicat Filio divinam Naturam, non vero Paternitatem; et in Incarnatione, Persona Verbi unitur humanitati, non vero Persona Patris: ergo multo magis poterit communicari, et uniri intentionaliter per cognitionem natura sine Personis, et una Persona sine alia. Patet antecedens: consequentia etiam est evidens, cum enim visio sit magis extrinseca, quam ipsa communicatio naturae ad intra, vel quam unio humanitatis cum Persona, sequitur illam magis posse praescindere, quam hanc, adeoque facilius sine se invicem videri: ergo sicut non obstante summa identitate naturae cum Persona, communicatur a Patre Essentia divina, et non Paternitas; et Persona Verbi unitur immediate humanitati, non autem persona Patris; ita non obstante illa identitate, videri poterit essentia sine Personis, et una Persona sine alia.

Ad haec reponunt Thomistae: disparitatem esse, quod persona non sit communicabilis sicut essentia: at vero tam essentia, quam persona sunt aliquid visibile; atque ita una visa videri debet altera necessario.

Contra. Non obstante summa identitate essentiae et personae, essentia est communicabilis, non autem persona: ergo etiam non obstante eadem identitate, essentia erit visibilis, non visa persona; vel illa repugnantia non oritur ex simplicitate et identitate. Adde quod si distinctio virtualis, in sententia Thomistarum, sufficiat ad salvandam contradictionem unius, quidni pariter sufficiet ad salvandam contradictionem alterius? Denique: licet tam persona, quam essentia sint visibiles, illa visibilitas non impedit quominus sint quid distinctum saltem virtualiter: ergo nec impediet quominus una percipi possit, non percepta altera. Denique, si, visa Essentia divina visisque attributis, necessario videri deberent omnia visibilia ipsis identificata; sequeretur etiam, quod viso Deo viderentur necessario omnes Creaturae possibiles in particulari. Consequens non admittunt adversarii: ergo nec admittere debent ex summa identitate et visibilitate eorum, quae sunt in Deo, unum videri non posse sine alio. Probatur maior: implicat videri formaliter, et distincte scientiam Dei de Petro, v. g. in particulari, quin videatur Petrus in particulari: idem dicendum de caeteris omnibus creaturis possibilibus: sed qui videt Deum, necessario videt formaliter et distincte scientiam Dei, quatenus est repraesentativa Petri in particulari, et singulorum possibilium; ergo si viso uno visibili necesse sit videri a Beatis quodcumque aliud visibile ipsi visibili identificatum, sequitur Beatum videre necessario possibilia omnia in particulari. Maior patet; implicat enim cognosci distincte imaginem ut repraesentativam rei alicuius in particulari, quin cognoscatur illa res in particulari; sed scientia de Petro in particulari est imago repraesentativa ipsius in particulari; ergo implicat cognosci scientiam ut repraesentativam Petri in particulari, quin cognoscatur Petrus in particulari. Minor etiam est evidens. Concedunt enim adversarii omnia, quae sunt in Deo formaliter, necessario et distincte videri a Beatis: sed scientia quatenus repraesentativa Petri in particulari, est in Deo formaliter; ergo necessario videtur in particulari, si verum sit, quod unum visibile videri nequeat a Beatis, quin pariter videatur illud omne visibile ipsi realiter identificatum.

Dices 1. Christus Dominus, Ioannis 11. probat, quod viso Filio videtur Pater, quia Pater est in Filio, et Filius in Patre; hoc est propter unitatem naturae, dicens: Philippe qui videt me, videt Patrem: sed si videri posset una Persona sine alia, non sequeretur ex unitate naturae, quod viso Filio videretur Pater: unde recte Nazianzenus, Oratione 49. Merito, inquit, qui videt Filium videt et Patrem, quia unitate substantiae, et maiestate Divinitatis unum sunt: et August. 1. De Trinit. cap. 8. Sive ergo audiamus, Ostende nobis Filium: sive audiamus, Ostende nobis Patrem, tantumdem valet, quia neuter sine altero potest ostendi: ergo videri nequit una Persona sine alia.

Respondeo 1. cum S. Chrysostomo, Homil. 73. in Ioannem, et Cyrillo, lib. 9. in eumdem cap. 37. et sequentibus, et Tertulliano, lib. contra Praxean, cap. 24. sensum illius loci hunc esse, qui videt me per fidem, et verbis meis atque operibus credit, necesse est ut videndo me, idest Divinitatem meam per fidem, videat etiam Patrem, quia Pater in me manens ipse facit opera miraculosa, quae ego facio, et per ea testatur se Patrem esse meum, et me ipsius esse Filium unigenitum: quae expositio colligitur ex sequentibus verbis: Quomodo tu dicis, Ostende nobis Patrem? non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor, Pater enim in me manens ipse facit opera.

Respondeo 2. Argumentum Christi esse optimum; nimirum, quod ex unitate naturae Patris, et Filii, recte colligatur, quod viso Filio videatur Pater; non quod haec illatio sit necessaria; sed quia est connaturalis, et fit secundum potentiam ordinariam.

Dices 2. Visio beatifica est intuitiva, qua Deus videtur ut in se est: sed Deus ut in se est, habet essentiam, personas, et attributa simul identificata: ergo si videtur ut Deus in se est, illa omnia videri debent. Deinde, implicat videri identificationem essentiae et attributorum ac personarum, quin videatur essentia, et ea quae ipsi identificantur: sed implicat videri Deum ut est in se, quin identificatio illa videatur: ergo implicat videri Deum ut est in se, quin videantur essentia et attributa. Denique, res ut est in se videri non potest, quin videatur existens et subsistens: sed videri non potest subsistens et existens, quin videatur existentia et subsistentia, adeoque personalitates, quae sunt modi subsistendi: ergo qui videt Deum, necessario videt personalitates.

Distinguo maiorem. Cognitio intuitiva fertur in rem ut in se est, vel adaequate, vel inadaequate, concedo; adaequate tantum, nego. Ad minorem dico, quod cum Deus videtur adaequate, videntur omnia cum quibus identificatur, concedo: si non videatur adaequate, illa omnia videri debent, nego: itaque fateor modum, quo Deus existit adaequate et in concreto, esse tres Personas; non vero si consideretur inadaequate, quia ut sic cognosci potest existere in unica persona. Idem dicendum de attributis. Non implicat autem cognitionem intuitivam esse inadaequatam, et ferri in rem consideratam in abstracto, illamque concipere sine subsistentia; Daemones enim intuitive cognoscebant Christum, cuius tamen personalitatem ignorabant.

Instabis. Visio intuitiva, quae terminatur ad obiectum omnino simplex et indivisibile, illud percipit secundum omne, quod est; alioquin aut visio non esset intuitiva, aut obiectum non esset indivisibile: sed Dei essentia cum Personis et attributis, est aliquid simpliciter unum et indivisibile: ergo videri non potest essentia Dei nisi videatur cum attributis et Personis.

Distinguo maiorem. Si illud sit indivisibile, et simplex tam realiter, quam formaliter, concedo: si sit tantum indivisibile realiter, non vero formaliter, nego: Deus autem est indivisibilis solum realiter; essentia namque eius, attributa, et Personae distinguuntur formaliter, ut probatum est.

Dices 3. Essentia divina non potest videri, quin videatur ut summum bonum, et ut radix ac fundamentum Omniscientiae et Omnipotentiae, caeterorumque attributorum, et ut est radix fecunditatis ad intra, hoc est productivitatis per intellectum ac voluntatem: sed ut sic nequit videri, quin videantur attributa ac relationes: ergo, etc. Probatur maior, quia quicumque conceptus, qui haberetur de Essentia divina absque eo quod illi modi conciperentur, esset imperfectus, et nullo modo posset competere ipsi ratio summi boni.

Distinguo maiorem. Si radix et fundamentum attributorum et fecunditatis consideretur formaliter, nego; essentia enim ut essentia, consideratur absolute, et sine ullo ordine ad attributa et ea quae ab ipsa profluunt: si consideretur realiter, et secundum omnem habitudinem et virtutem quam habet, concedo maiorem, et similiter distincta minore, nego consequentiam. Eodem modo distinguenda est maioris probatio. Itaque Essentia divina considerari potest dupliciter, nimirum vel formaliter secundum solum conceptum essentiae, et sic videri posset sine personis et attributis: vel realiter, et quatenus involvit attributa et personas, quae ab ea profluunt et ipsi identificantur, et sic videri nequit sine personis et attributis. Ut autem omnes aliae formandae obiectiones facilius solvantur, advertendum est me dixisse posse quidem videri unam personam sine alia sibi non correlativa: fateor enim Patrem sub ratione Patris, non posse videri, quin videatur Filius; saltem ut est terminus Paternitatis; licet videri posset ut est suppositum divinum. Idem dicendum de caeteris.