Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Certum est, iamque sufficienter fidei lumine constat, divinam visionem intuitivam esse nedum possibilem, sed et de facto a Beatis obtineri, ut pluribus Scripturae sacrae oraculis, Conciliorum decretis, et sanctorum Patrum auctoritatibus in praecedenti Quaestione probatum est. Superest examinandum, an etiam aliqua ratione naturali ita evidenti, et efficaci demonstrari queat huius divinae visionis possibilitas, ut nullus nisi protervus, ipsam esse possibilem possit negare: quod ut fiat evidentius

Notandum 1. Cum Doctore in 1. dist. 49. q. 10. n. 2., duplicem in homine distingui posse appetitum, innatum unum, elicitum alterum. Prior est naturae propensio in id, quod sui perfectivum, et sibi conveniens est. Posterior est actus voluntatis, aut appetitus animalis, quo desiderat, vel inclinatur ad aliquod bonum verum, vel praesumptum. Hi autem duo appetitus invicem distinguuntur; potest enim, inquit Doctor in 1. dist. 19. q. 10. n. 2., aliquis appetitu naturali refugere mortem, quia nolumus expoliari secundum Apostolum: et actu libere elicito eligere mortem, sicut martyres. Dixi priorem esse inclinationem ad bonum, ut sibi conveniens; tam videlicet agenti, quam patienti, aut recipienti; minus enim ipsum appetitum extendunt, qui affirmant illum esse potentiam agendi, aut patiendi universaliter, id est respectu cuiuscumque, quod potest efficere, et a quo potest pati: exinde enim sequeretur, intellectum creatum appetere posse errorem, et Angelum sui annihilationem, accidens separationem a subiecto, et alia huiusmodi, quae pati possunt; quod tamen absurdum est.

Notandum 2. Cum eodem Doctore ibid. num. 18., appetitum elicitum iterum esse duplicem: unum efficacem, et absolutum, qui scilicet importat applicationem mediorum ad assecutionem boni concupiti; alium inefficacem, seu inconditionatum, qui praefatam mediorum applicationem non exigit. Prior est actus positivus voluntatis, quo absolute tendit in finem, et vult illum consequi, significaturque per verbum volo. Posterior est simplex complacentia, seu infirma quaedam volitio, qua voluntas desiderat quidem finem assequi, sed non vult applicare media ad illum assequendum, idcirco potius dicitur velleitas significata per verbum vellem, quam absoluta volitio. Prior, inquit Doctor n. 13., versatur tantum circa possibile; posterior etiam circa impossibile tendere potest.

Notandum 3. Intuitivam Dei visionem non posse probari naturaliter impossibilem: tum quia non potest probari falsum evidenti ratione: tum quia argumenta, quae contra hanc possibilitatem formari possunt, solubilia sunt; et urgentiora, quae proferri possunt, fuerunt supra a nobis proposita, et soluta. An autem illius possibilitas nullo praevio lumine fidei possit naturaliter probari, anve supposita revelatione sint aliquae naturales rationes, hanc possibilitatem suadentes, hic erit resolvendum.

Conclusio prima. — Possibilitas divinae visionis intuitivae demonstrari non potest lumine naturali, nec evidenter cognosci, absque ulla revelatione.

Probatur 1. Si aliqua demonstratione illa intuitiva Dei visio naturaliter posset innotescere, maxime, vel a priori, vel a posteriori; scilicet vel per effectum contentum in causa, vel per causam connexam cum effectu: sed neutrum dici potest. Non quidem a posteriori, cum illa beata visio nullum effectum naturalem producat, ex cuius intuitu ipsa possit detegi. Non etiam a priori; omnis enim demonstratio a priori fieri debet per causam proxime continentem effectum: sed beatitudo non est effectus, qui necessariam habeat connexionem cum aliqua causa naturali evidenter cognita, et deductiva in cognitionem ipsius beatitudinis: ergo non est a priori, nec a posteriori demonstrabilis. — Deinde, quod est ordinis supernaturalis, non habet necessariam connexionem, vel cum effectibus, vel cum causis ordinis naturae: sed illa divina visio est ordinis supernaturalis, ut fide constat: ergo non habet connexionem necessariam cum aliqua causa, vel aliquo effectu naturali, per quem possit demonstrari. — Denique, quae demonstrantur lumine naturali, innotescunt vel per ingenita principia, vel per effectus sensibiles: sed nulla sunt ingenita principia, nullique sensibiles effectus, quibus supernaturalis visio beatifica possit evidenter cognosci: ergo non potest demonstrari. Minor, in qua solum est difficultas, patet: supernaturalia enim, qualis est visio intuitiva, in tantum supernaturalia dicuntur, in quantum universum excedunt naturae ordinem; non transcenderent autem totum naturae ordinem, si connexionem necessariam haberent cum effectibus, aut principiis naturalibus: ergo etc.

Probatur 2. Demonstrari non potest possibilitas finis, nisi cognoscatur possibilitas mediorum necessario conducentium ad finem consequendum: cum enim finis non possit acquiri, nisi per media ad ipsum ordinata, non potest etiam cognosci possibilis, nisi cognoscantur media, quibus acquisibilis est: sed possibilitas mediorum ad intuitivam visionem conducentium, nimirum gratia, fides, spes, charitas, solo lumine naturali cognosci nequit, cum enim haec media sint supernaturalia, captum luminis naturalis transcendunt, ut fusius probavimus, agendo de necessitate Theologiae. Ergo nec visionis beatificae possibilitas potest naturaliter innotescere.

Probatur denique. Si possibilitas beatitudinis supernaturalis esset evidenter cognoscibilis ex solis naturae principiis, ipsam haud dubie aliquis ex tot praestantissimis veteribus Philosophis novisset: sed ex S. Augustino, lib. 13. De Trinit. cap. 8. et 9., Philosophi beatitudinem supernaturalem prorsus ignorarunt, ibi enim de hac beatitudine sermonem faciens, inquit:

Si fides adsit, nulla quaestio est; humanis quippe argumentationibus haec invenire conantes, vix pauci magno praediti ingenio, abundantes otio, doctrinisque subtilissimis eruditi, ad indagandam solius animae immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram. Ergo signum est, eam solo lumine naturae non esse cognoscibilem.

Conclusio secunda. — Rationes naturales, quibus ThoMistae suadere nituntur divinae visionis intuitivae possibilitatem, nullatenus sunt efficaces.

Probatur. Thomistae aliqui duplici, ut dictum est, ratione nituntur probare possibilitatem illius divinae visionis: sed neutra ab illis assignata ratio hanc possibilitatem astruit. Non quidem prima, quam sic formant: omni homini naturalis inest appetitus ad beatitudinem, ut inter alios frequenter docet Augustinus, lib. 13. De Trinit. cap. 8.: Omnes, inquit, beatos esse velle veritas clamat, natura compellit, cui summe bonus, et immutabiliter beatus hoc indidit. Et lib. 1. Confess. 1.: Fecisti nos Domine ad te, et inquietum est cor nostrum, donec requiescat in te: sed beatitudo nostra est clara Dei visio: ergo ipsam claram Dei visionem naturaliter homines appetunt. Atqui natura nihil frustra et inutiliter indidit, multo vero minus desiderium naturale accendit, respectu finis inassequibilis: ergo cum omnes homines appetitum habeant ad beatitudinem, quae est intuitiva Dei visio, constat naturaliter ipsam esse possibilem. —

Nego hanc ultimam consequentiam. Et ad argumentum unde illa eruitur respondemus cum Doctore in 1. dist. 19. q. 8. n. 2., illud in pluribus peccare: Primo quidem supponit desiderium solum esse respectu rei possibilis, quod tamen falsum est; certum est enim res impossibiles desiderari posse, saltem desiderio inefficaci, et per modum simplicis complacentiae; multi enim oblectantur in desiderio honorum, divitiarum, et similium, quae sciunt se non posse assequi: sic etiam Lucifer dicitur desiderasse fieri se similem Altissimo, quod tamen impossibile iudicabat: ergo cum tam impossibilia, quam possibilia possint appeti, ex appetitu rei alicuius non recte infertur illius possibilitas. Secundo, licet hominibus ingenitum sit desiderium beatitudinis, exinde non sequitur, quod illud desiderium feratur naturaliter in intuitivam Dei visionem. Cum enim duplex sit distinguenda hominis beatitudo, altera naturalis, consistens in perfecta Dei cognitione ex creaturis, et in amore subsequenti talem cognitionem; altera supernaturalis consistens in visione Dei immediata, et intuitiva; desiderium homini connaturale fertur determinate, et distincte ad solam beatitudinem naturalem; ad visionem vero Dei immediatam non fertur homo tali desiderio, nisi quatenus ipsa innotescit per lumen supernaturale fidei. Unde S. Augustinus, cum dixisset lib. 1. contra Iulianum: Omnes homines naturali instinctu immortales, et beati esse non vellemus, nisi esse possemus; ibidem declarat se sermonem facere de homine elevato ad beatitudinem supernaturalem, non vero de beatitudine naturali, ut apparet inter alia ex his eius verbis: Si ergo, inquit, ad consequendam veram beatitudinem, quam nobis immortalem fides, quae in Christo est vera, promittit; nihil prosunt homini virtutes, nullo modo verae possunt esse virtutes. Quibus vera beatitudo, veraque virtus opponitur illi beatitudini, aliisque virtutibus, quae dicuntur tantum beatitudo et virtutes secundum quid per comparationem ad veram beatitudinem, quae est intuitiva Dei visio, et ad veras virtutes quae ad eius consecutionem conducunt. — Non etiam magis urget posterior eorum ratio, quam sic formant: cuilibet substantiae intellectuali inest naturaliter et necessario appetitus videndi causam, viso effectu, neque potest intellectus humanus quiescere perfecte videndo mirabiles effectus Dei in hoc universo, quin desideret videre Deum illorum effectorem: ergo cum solis naturae viribus homines videant effectus Dei, cognoscantque illum esse ipsorum causam, ut docet Apostolus Romanorum 1., ita possunt iisdem viribus elicere desiderium videndi Deum tam mirabilium effectorem. — Verum haec ratio facile solvitur hac distinctione: appetitus humanus non potest quiescere viso effectu mirabili, quousque assequatur visionem illius causae, si putat illam esse possibilem respectu sui, concedo: si putet illam esse impossibilem, aut dubitet de eius impossibilitate, nego; quiescit enim cum eo pervenit, quo se posse tantum pervenire iudicat; homini autem non constat naturaliter ulla certitudine visionem Dei intuitivam esse possibilem: ergo non potest naturaliter torqueri propter defectum visionis Dei quam non novit naturaliter esse sibi possibilem.

Conclusio tertia. — Supposito quod quis per revelationem divinam, vel humanam noverit possibilitatem, aut futuritionem divinae visionis intuitivae, illam suadere poterit rationibus Doctoris Subtilis in 4. dist. 49. q. 8., quarum prima sic formatur: evidens est lumine naturali, intellectum creatum posse cognoscere quidquid continetur intra eius obiectum adaequatum: sed Deus clare visus continetur sub obiecto adaequato intellectus creati: ergo lumine naturali constat Deum posse ab intellectu creato videri, ut in se est. Maior constat; non enim intellectus deterioris est conditionis, quam sensus: ergo quemadmodum visus v. g. quia versatur circa obiectum visibile in communi, versari potest etiam circa quodlibet visibile in particulari, sic pariter intellectus attingens obiectum intelligibile in communi, poterit etiam attingere quodlibet obiectum intelligibile particulare sub illo communi comprehensum. Minorem probat Doctor: intelligibile in communi est ens ut sic, quatenus praescindit ab ente materiali et spirituali, substantiali et accidentali, naturali et supernaturali; nam illud dicitur intelligibile commune, et universale, quo latius et universalius aliud dari nequit; posset autem dari aliquod obiectum universalius intelligibile, si non esset ens ut sic praescindens, ut constat. Quod autem Deus clare visus contineatur sub hoc obiecto adaequato visibili, probat Doctor: tum quia Deus clare visus est perfecte intelligibilis: ergo maxime spectat ad obiectum intelligibile in communi; tum quia potentia intelligens non censetur perfectissimo modo obiectum intelligere, nisi perfectiori intelligentia attingat praestantissimum intelligibile: ergo cum Deus sit praestantissimum obiectum intelligibile, cumque praestantissima intelligentia, et cognitio fiat per intuitivam visionem, sequitur Deum clare visum esse obiectum perfectissimum intelligibile sub obiecto adaequato intellectus creati comprehensum; adeoque intellectum creatum ad Deum videndum naturaliter ordinari, tamquam ad obiectum particulare sub obiecto suo adaequato, et consequenter ipsius intuitivam visionem esse possibilem.

Dices. Verum non videri quod asseritur, intellectum humanum non posse quietari nisi in visione intuitiva obiecti perfectissime intelligibilis; posset enim, inquies, eius desiderium expleri et quietari in cognitione abstractiva et praecisiva ipsius. Deinde si requireretur ad eius desiderii satietatem perfectissima cognitio obiecti summe intelligibilis, sequeretur non posse satiari intellectum creatum, nisi comprehensione summi intelligibilis; haec enim sola est cognitio perfectissima et adaequata.

Respondeo. Verum esse intellectum humanum non quietari in cognitione summi intelligibilis, nisi illud attingat perfectissimo genere cognitionis, non implicantis contradictionem, qualis est cognitio intuitiva, non autem abstractiva: tum quia non constat apud omnes dari hanc cognitionem abstractivam, et praecisivam: tum quia cum haec sit obscura et inevidens, certum est in ipsa non quietari intellectum, sed ultro tendere ad intuitivam obiecti cognitionem, quae longe priori perfectior est. Quamvis autem comprehensiva cognitio summi intelligibilis sit etiam longe perfectior simplici intuitiva, tamen quia contradictionem implicat intellectum finitum adaequare posse, et comprehendere finita sua cognitione obiectum infinitum, idcirco ad hanc comprehensivam cognitionem non tendit intellectus creatus, sed in intuitiva quiescit.

Posterior ratio Doctoris sic formatur: Lumine naturali evidens est perfectionem convenientem potentiae inferiori posse competere superiori, si ambae illae facultates ad idem genus operationis pertineant: sed visio intuitiva obiecti competit sensui, videlicet oculo corporis, qui inferior est intellectu: ergo pariter visio intuitiva obiecti praestantissimi, qualis est Deus, competere debet intellectui.

Confirmatur. Sicut enim visus non perfecte quietatur, nisi in attingentia obiecti visibilis pulcherrimi, sic nec quietari poterit intellectus creatus, nisi attingat intuitive obiectum praestantissimum intelligibile, qualis est Deus.

Replicatur. Q. 1. disp. 20. cap. 2. n. 4. Maiorem propositionem assumptam a Doctore Subtili, nimirum quod perfectio conveniens superiori conveniat et inferiori, esse tantum veram, quando obiectum quod cognoscitur est proportionatum naturaliter potentiae naturali; etenim si sit supernaturalis ordinis, sufficiet quod apprehendatur per alienas species, cognoscaturque cognitione abstractiva.

Respondeo. Rationem Doctoris revera supponere, quod ens increatum sit obiectum proportionatum potentiae naturali, saltem inchoatae, quatenus nimirum continetur sub obiecto universalissimo intelligibili; proindeque merito concludere, ex priori scilicet ratiocinio, quod intellectus quietari non possit in cognitione obiecti praestantissimi comprehensi sub obiecto communi, nisi illud intuitive videat.

Replicant alii Thomistae negando Maiorem. Multa enim, inquiunt, perfectiones competunt inferiori alicuius generis, quae superiori competere nequeunt: nam coelo convenit incorruptibilitas, quae tamen homini, qui coelo est superior, non competit: scientiae naturali convenit evidentia: fidei tamen, quae superior est, non convenit. Et ratio, inquiunt, est in promptu, licet enim talis perfectio superiori non conveniat, potest tamen illi convenire alia maior perfectio, per quam alia eiusdem generis inferiora excedat; et sic contingit in proposito; nam posse Deum abstractive attingere, sicut et omnia obiecta sensuum, longe maius est, et quid praestantius, quam ad obiecta sensibilia intuitive attingenda tantum alligari: primum autem convenit intellectui: secundum sensibus.

Respondeo. Hanc utramque instantiam esse falsam, nec est ad propositum. Primam quidem; hic enim agimus de perfectionibus competentibus potentiis operativis, non autem de perfectionibus convenientibus rebus non operativis. Deinde, falsum est coelos esse simpliciter incorruptibiles, sed tantum dicuntur incorruptibiles, quia minor corruptibilitas ipsis, quam corporibus mixtis competit. Denique, corpora mixta, quale est corpus humanum, dici possunt minus perfecta in ratione corporis, quantumvis ad animam, et vitam ordinentur, quam sint coeli, qui cum sint corpora simplicia, longe praestantiora dici possunt quibuscumque corporibus mixtis. Posterior pariter instantia falsa est: tum quia scientia nostra naturalis non est simpliciter et absolute clara et evidens; per illam enim non relucet, nec apprehenditur essentia et quidditas obiecti cuiuslibet per se, et ut in se est, sed tantum per effectus et species emendicatas; unde semper aliquid obscuritatis habet et inevidentiae: tum quia fides non censetur esse perfectior in ratione cognitionis, quam sit scientia praestantissima; haec enim ratione suae claritatis et commensurationis perfectae cum obiecto suo, dici potest praestantior fide, licet sit minus vera. Nec refert quod fides sit supernaturalis, et a solo Deo producibilis: non enim quaelibet forma supernaturalis absolute praestantior est forma quacumque naturali; forma enim substantialis quaelibet praestat accidentibus supernaturalibus, et vita equi ab alio equo, cum concursu Dei generali producta, perfectior est in ratione entis, accidente a solo Deo producibili; adeoque praefata instantia non solvit vim rationis Doctoris.

Replicat Suarez. Tract. 1. lib. 2. cap. 7. illationem hanc Doctoris Subtilis nullam esse, quia nimirum concludit: intellectus creatus est capax cognitionis intuitivae: ergo et capax est cognitionis intuitivae Dei. Haec, inquit, consequentia est nulla, tum quia obiectum cum sit praestantissimum et elevatissimum, potest excedere vires intellectus creati: tum quia visus corporeus licet possit intueri visibile, non sequitur quod possit videre quodcumque visibile; et oculus enim humanus attingit lucem Lunae, non autem Solis, nisi caecutiendo, et forte tam excellens lux produci potest, ut nullus oculus possit naturaliter illam intueri: tum quia ex visione corporali, non valet consequentia ad visionem intellectus circa quodcumque intelligibile; alioquin inferendum esset, quod sicut visus corporalis potest naturaliter in quodcumque visibile, ita intellectus creatus videre potest naturaliter quodcumque obiectum intelligibile, et consequenter poterit naturae viribus videre Deum; quae consequentia omnino falsa est.

Contra. Doctor Subtilis non intendit probare quod intellectus creatus viribus naturalibus possit obiectum increatum videre, sed tantum quod haec visio sit absolute possibilis quoquo modo fiat, sive naturae viribus, sive per inditas divinitus vires; unde non valent instantiae, quia sicut oculus versari potest circa quodlibet obiectum visibile, ita quod nullum etiam praestantissimum dari possit, quod attingere non valeat, vel propriis viribus, vel quatenus elevari potest; ita a simili recte concluditur, nullum esse praestantissimum intelligibile, et per intellectum visibile, quod ab ipso intellectu, vel naturaliter vel divinitus, non possit percipi; non enim de modo videndi Deum disputat Doctor, sed de eius possibilitate, quoquo modo tandem haec fieri possit.

Replicant denique nonnulli Thomistae cum eodem Suarez ibid. quod intellectus non concurrat virtute naturali, sed obedientiali ad visionem intuitivam; non potest autem probari naturaliter, quod sint actus supernaturales, et quod ad illos elevari possit intellectus creatus, quin illi actus et haec elevatio excedunt ordinem naturae; et proinde non possunt naturaliter detegi.

Respondeo. Quod licet ratio naturalis non percipiat quid sit intuitiva Dei visio, nec cognoscat, quod aliqui sint actus in entitate supernaturales, tamen percipere potest, quod visio obiecti praestantissime intelligibilis sit possibilis intellectui creato, qualicumque modo fieri possit haec visio, sive naturae viribus, sive per virtutem divinitus inditam; quod solum intendit probare Doctor, proindeque ipsius rationes sufficienter visionis beatificae possibilitatem demonstrant philosopho, qui hanc divinam visionem audivit esse, vel possibilem, vel futuram, vel iam existentem.

Quaeres 1. An visio intuitiva Dei possit appeti naturaliter, tam appetitu innato quam elicito.

Respondeo. Affirmative cum Doctore Subtili in 1. dist. 19. q. 10. n. 11. Et primo quidem illam appeti posse appetitu innato, sic probo: appetitus innatus nihil aliud est, quam naturae perfectibilitas seu inclinatio in id quod sui perfectivum est: sed nobis inest haec inclinatio ad visionem beatificam naturae humanae perfectivam. Probo: omnes homines naturalem habent propensionem ad beatitudinem, ut supra diximus ex mente S. Aug.: ergo et ad beatitudinem supernaturalem. Si quid obesset quominus inclinatio ad visionem beatificam diceretur naturalis, maxime quia beatitudo illa est supernaturalis: sed haec ratio non officit. Probo primo a simili ex Divo Augustino, lib. 1. De praedest. Sanctorum, cap. 1. Posse, inquit, habere fidem, sicut posse habere charitatem, natura est hominum: habere autem fidem, quemadmodum habere charitatem, est gratia fidelium. Ex quo sic argumentor: quod est natura hominum, est naturale: sed potentia ad habendam fidem, quae supernaturalis est, est natura hominum: ergo illa potentia est naturalis; adeoque supernaturalitas non officit quominus inclinatio aliqua dicatur naturalis ad id quod supernaturale est; et consequenter, licet visio beatifica sit supernaturalis, non minus inclinatio ad eam dici potest naturalis. Secundo: haec divina visio est maxima intellectus perfectio; adeoque intellectus est per ipsam perfectibilis: sed haec perfectibilitas est appetitus naturalis, non minus quam perfectibilitas materiae respectu formae substantialis, et oculi corporei respectu visionis obiecti colorati: est pariter appetitus ille innatus, quia haec inclinatio non praesupponit cognitionem, nec est aliquid distinctum ab intellectu, nec qui talem inclinationem habet, experitur se illam habere: ergo intellectus habet appetitum innatum ad visionem intuitivam Dei. Denique, inquit Doctor quaest. 11. n. 8.: quod ordinatur ad multas formas ordinatas, maxime ordinatur ad perfectissimam: sed voluntas ordinatur ad multas volitiones, et intellectus ad multas intellectiones: ergo maxime ad beatitudinem, cum sit perfectissima. Quod argumentum licet maxime urgeat pro appetitu elicito, nihilominus etiam naturalem comprobat, cum natura ex se ordinetur ad id quod sui maxime perfectivum est, qualis est visio beatifica. Unde merito concludit

Doctor, quaest. 10. num. 13., Quod in damnatis est appetitus naturalis respectu beatitudinis, quia appetitus naturalis non addit aliquam perfectionem super naturam absolutam, sed solum inclinationem ipsius naturae ad suam perfectionem: et ideo manente natura manet ille appetitus. Addit: Et si dicas quod tunc ille appetitus erit frustra: etiam dicas, quod damnati frustra sunt homines, et Angeli, cum appetitus naturalis non addat absolutum aliquid super naturam eorum.

Respondeo 2. Cum eodem, ibid. num. 12., homines etiam habere appetitum naturalem elicitum ad visionem beatificam. Constat enim, quod quilibet desiderare possit ipsam divinam beatitudinem absque ullo auxilio supernaturali, dum ipsi proponitur, sive per fidem, sive per opinionem, sive per scientiam, quod haec visio sit aut possibilis, aut futura, aut existens; certum est enim plures haereticos illam beatitudinem appetere, licet nullum habeant principium supernaturale concurrens cum eorum voluntate ad formandum tale desiderium: adde quod visio beatifica cognosci possit conceptu abstractivo naturali: ergo et potest naturaliter appeti per actum, qui sit naturalis, licet tendat in obiectum supernaturale.

Dices. Quod non est, non potest recipi: ergo quod non potest naturaliter esse, non potest naturaliter recipi: sed visio intuitiva Dei non potest esse naturaliter, cum sit in substantia supernaturalis: ergo non potest naturaliter recipi, et consequenter non datur ad ipsam inclinatio aut appetitus naturalis.

Nego primam consequentiam. Implicat enim, quod recipiatur illud quod omnino non est, alioquin esset, et non esset: esset quia recipitur, non esset autem, ut supponitur: non implicat autem, illud quod non est naturale, posse naturaliter recipi, videlicet secundum inclinationem et capacitatem rei naturalis, quae nimirum sese extendit ad id omne quod sui perfectivum est, qualitercumque illud assequi possit, sive naturae viribus, sive divino suffragante auxilio.

Instabis. Forma ideo dicitur supernaturalis, quia natura capacitatem transcendit: sed visio intuitiva non transcenderet animae capacitatem, si anima haberet capacitatem naturalem ad recipiendam ipsam: ergo vel illa non est supernaturalis, vel anima non habet ipsam inclinationem et capacitatem naturalem ad ipsam.

Distinguo maiorem. Quia transcendit capacitatem naturalem activam et productivam, concedo: receptivam et passivam, nego. Fateor equidem formam aliquam supernaturalem omnino transcendere vires cuiuslibet causae naturalis, nec ab ulla posse produci: non autem transcendit capacitatem naturalem, receptivam et passivam, quae scilicet sese extendit ad omnem omnino formam sui perfectivam. Nec minus propterea forma haec dicetur supernaturalis, tum quia non exigitur connaturaliter ab ulla creatura, tum quia produci non potest ab alio, quam a Deo.

Urges. Omni potentiae passivae ac receptivae correspondere debet aliqua potentia productiva naturalis: frustra enim esset potentia receptiva naturalis, quae non posset reduci naturaliter ad actum; non posset autem ad actum reduci, nisi daretur potentia activa ipsi naturaliter correspondens: sed non datur ulla potentia naturalis quae sit productiva visionis intuitivae Dei: ergo nec capacitas et potentia passiva naturalis ad ipsam.

Nego maiorem cum sua probatione. Non enim frustra est aliqua potentia, quae reducitur ad actum, qualitercumque fiat haec reductio, sive naturaliter, sive supernaturaliter.

Dices 2. Appetitus innatus est a Deo, ut auctore naturae, et infundente formam naturalem; sed appetitus visionis intuitivae Dei non potest esse ab auctore naturae: ergo nec dari potest appetitus innatus ad illam. Maior patet, Minor probatur: primo, appetitus a Deo ut auctore naturae inditus, solum tendit in Deum, ut est finis naturalis: sed Deus, ut clare visus, non est finis naturalis, sed supernaturalis: ergo appetitus visionis intuitivae Dei non potest esse a Deo, ut auctore naturae. Secundo, auctor naturae non dat appetitum, quem non possit explere: sed Deus, ut auctor naturae, non potest explere appetitum visionis beatificae, quia non potest illum appetitum explere, nisi dando media ad talis visionis consecutionem: sed Deus, ut auctor naturae, non tribuit media necessaria ad visionem beatificam; cum enim illa sint entitative supernaturalia, nimirum gratia, fides, spes, charitas, et lumen gloriae, non procedunt a Deo, nisi ut auctore gratiae et gloriae.

Nego minorem. Similiter et utramque illius probationem; auctor enim naturae generalem ipsi appetitum indidit, tum ad omnimodam sui possessionem, tum ad id omne quod illius naturae perfectivum est; sive interim illa Dei possessio et naturae perfectio acquiratur solis naturae viribus, aut divinitus indito auxilio: quod maxime firmatur trita illa S. Augustini sententia: Fecisti nos Domine ad te, et inquietum est cor nostrum donec requiescat in te.

Adde. Quod hic sermo sit tantum de appetitu inefficaci, non autem de efficaci, applicante scilicet media ad finis consecutionem; ideoque non urgent praefatae Minoris probationes, quae solum de appetitu efficaci sunt intelligendae; nos autem de inefficaci loquimur.