Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Tritum est apud Philosophos, omnem omnino cognitionem ab obiecto et potentia nasci; potentia namque ad illius formationem per se et immediate concurrit; obiectum autem, vel per se, vel per vicariam sui speciem, maxime quando non est praesens, et proportionatum potentiae cognoscenti: cum enim necesse sit, inquit Philosophus 3. De anima, cap. 3., res ipsas, aut earum formas in anima esse: certumque pariter sit, res ipsas secundum se non recipi in facultate cognoscente: quis enim dixerit lapidem cognitum esse substantialiter in intellectu? necessum est, ut in eo sint per vicarias sui species impressas: an autem talis de Deo species detur, maxime in visione beatifica, ut evidentius resolvatur

Notandum 1. Duplicem solito distingui speciem obiecti repraesentativam: alia enim dicitur impressa, alia vero expressa. Prior est virtualis similitudo alicuius obiecti, seu qualitas quaedam intentionalis, effective concurrens cum intellectu ad producendam cognitionem, complendo nimirum ipsam potentiam, et illam determinando ex obiecto ad hanc cognitionem producendam. Dicitur similitudo, quia repraesentat obiectum, illudque potentia cognoscenti praesens exhibet. Dicitur virtualis, non enim repraesentat obiectum formaliter, sed virtualiter, quia vice obiecti concurrit ad cognitionem formandam. Cum enim cognitio omnis ex potentia, et obiecto nascatur, potentia quidem per seipsam semper concurrit ad formandam cognitionem, obiectum vero interdum per vicariam sui speciem, ut iam dictum est. Dicitur qualitas intentionalis, quia ordinatur ad cognitionem, et intellectum, cuius operatio interdum intentio appellatur. Posterior species, nimirum expressa, est terminus internus cognitionis, qui in intellectu dicitur Verbum mentis, in imaginatione phantasma, estque ipsa ab intellectu et obiecto concurrente formata ut ipsius obiecti imago, et expressio.

Notandum 2. Triplex distingui munus speciei impressae: primum est unire obiectum potentiae, et ipsam efficere intentionaliter similem obiecto. Secundum est determinare potentiam indifferentem ad varias cognitiones, ita ut cognoscat potius unum obiectum, quam aliud. Tertium est complere potentiam ex parte obiecti. Cognitio namque duas habet formalitates, est enim actus vitalis, et repraesentatio formalis rei cognitae: ad utrumque autem efficienter concurrit tam species, quam potentia; sed potentia praecipue videtur concurrere ad cognitionem, ut actus vitalis est; obiectum autem, et ipsius vicaria species, maxime concurrunt ad cognitionem, quatenus est imago et similitudo ipsius obiecti: ita quod species ideo dicatur effective concurrere ad cognitionem, quia totum id praestat, quod praestaret obiectum ipsum, si per se immediate ad formandam talem cognitionem concurreret.

Notandum 3. Triplicem distingui posse similitudinem in potentia intellectiva respectu obiecti: Prima est quaedam virtus, et efficacia talis intellectus ad eliciendam cognitionem circa tale obiectum, exprimendo scilicet in seipso illius obiecti similitudinem et imaginem, qua velut informetur et illustretur ipsemet intellectus: unde tritum illud philosophicum: intellectus intelligendo fit omnia. Secunda ex parte ipsius obiecti, impressa tamen potentia, et in ipsa recepta; estque ipsa species impressa vice agens obiecti, illud exhibendo praesens potentiae, et cum ipsa concurrendo ad formandam expressam ipsius obiecti imaginem. Tertia denique est ex parte medii, estque res illa, quae cognita ducit ad cognitionem alterius; sic imago alicuius cognita, in illius, quem repraesentat, cognitionem deducit.

His praenotatis, celebris est inter Theologos controversia, an scilicet Deus per seipsum concurrat in ratione obiecti, aut per aliquam vicariam sui speciem, ad cognitionem beatificam: quae ut resolvantur, tria hic sunt discutienda: Primo determinandum est, an sit possibilis species impressa Dei, qua illius vice concurrat ad visionem beatificam. Secundo, an illa species de facto detur in Beatis. Tertio, quomodo Deus per seipsum concurrere dicatur cum intellectu beatifico ad sui visionem formandam.

Conclusio prima. — Species impressa divinae essentiae non est impossibilis. Haec est contra Thomistas.

Probatur. Illud non debet censeri impossibile, quod non implicat contradictionem: sed speciem impressam divinae essentiae existere, non implicat contradictionem. Probo. repugnaret, et contradictionem involveret talis speciei existentia, maxime vel quia est Dei similitudo virtualis, vel quia potentiam determinat, vel quia cum ipsa concurrit effective ad formandam visionem divinae essentiae; haec enim tria sunt munia speciei impressae, ut dictum est in secundo Notabili: sed ex neutro capite repugnat illius existentia. Non quidem quia est Dei similitudo, quippe, cum ipsi Thomistae admittant speciem expressam, concedantque intuitivam Dei visionem esse similitudinem expressam divinae essentiae: ergo non repugnat species impressa, quatenus est divinae essentiae similitudo. Non etiam quia est potentiae determinativa, nam aliquam qualitatem produci ad determinandam potentiam ex se indifferentem, ut circa obiectum aliquod feratur et operetur, nullam, ut apparet, contradictionem involvit; quippe cum habitus et species naturales impressae id continuo praestent. Non etiam ex tertio capite, siquidem lumen gloriae concurrit cum intellectu efficienter ad formandam visionem beatificam: quidni ergo produci posset species impressa, quae cum eodem intellectu concurrat ad Deum videndum?

Confirmatur. Nullo argumento probari potest impossibilitas speciei impressae, quo pariter non probetur speciem expressam esse impossibilem: sed secundum non admittunt Thomistae: ergo nec primum debent admittere. Probatur Maior. rationes potissimae, quae probare videntur impossibilitatem speciei impressae, petuntur, vel ex improportione obiecti, vel ex munere ipsius speciei, vel ex aliis rationibus, quae hanc implicantiam suadere possent: sed eadem rationes etiam suadent implicare speciem expressam. Probo. Prima ratio, quam sanctus Thomas quest. 12. art. 2. profert adversus possibilitatem speciei impressae, est, quia res superioris ordinis non potest per speciem inferioris ordinis repraesentari; ac proinde species aliqua creata et finita non potest repraesentare Deum. Verum haec ratio pariter ostendit Deum non posse repraesentari per speciem expressam: quia tam repraesentatio formalis, qua fit per speciem expressam est creata et finita, quam repraesentatio virtualis, qua fieret per speciem impressam: ergo, etc.

Secunda ratio est: cum Deus solus sit suum esse, nulla res creata potest esse similitudo Dei, ut est in se; alioquin haec similitudo pariter esset suum esse. Verum hoc magis pugnat in speciem expressam, quam in impressam; illa quippe nobilius et expressius Deum repraesentat, cum sit formalis illius similitudo, quam haec, quae tantum est similitudo virtualis Dei, quatenus nimirum concurrit effective cum intellectu ad formandam illam speciem expressam.

Replicant moderni Thomistae. Hoc discrimen inter utramque speciem esse, quod impressa sit perfectio obiecti, expressa vero sit perfectio et complementum subiecti perfectibilis. Confirmant. si enim, inquiunt, intellectus esset sua intellectio, non posset recipere speciem expressam, neque per illam perfici. Contra. idcirco species impressa dicitur perfectio obiecti, quia extrinsece illud repraesentat virtualiter, quatenus nimirum loco et vice illius concurrit cum intellectu ad formandam speciem expressam: sed etiam illa species expressa est similitudo extrinseca obiecti, illudque repraesentat formaliter, et concurrit vice illius, per modum formae: ergo tam est extrinseca perfectio obiecti, quam species expressa. Patet Minor: si Deus enim posset esse formalis sui repraesentatio, seu habere rationem formae, seipsum repraesentans formaliter intellectui creato, certe non desideraretur in eius visione ulla species expressa, ut patet; et consequenter haec concurrit vice Dei in ratione obiecti ad ipsum formaliter repraesentandum. Ad confirmationem. concedo, quod si intellectus creatus esset sua intellectio, non desideraret speciem expressam, per quam perficeretur, sicut Deus illam non requirit, quia est sua intellectio: sed cum sit indifferens, ut intelligat, vel per seipsum intrinsece immediate, vel per visionem superadditam ab extrinseco, potest perfici per speciem, tam impressam, quam expressam.

Replicant 2. Disparitatem inter utramque speciem esse, quod Deus intrinsece habeat in se rationem speciei impressae, respectu cuiuscumque intellectus creati, quatenus est per se visibilis, non autem habeat ex se rationem speciei expressae, quia ex se non est visus, sed per actum potentiae videntis; atque adeo haec dari possit extra Deum, non autem illa. Contra. si propterea repugnat species impressa, quia Deus suppleri potest per seipsum illius munus, sequeretur etiam repugnare lumen gloriae, necnon et omnes causas creatas, quarum munus Deus supplere potest. Unde si idcirco non sit possibilis species impressa, quia non censetur necessaria ad visionem Dei, etiam sequitur repugnare ipsum lumen gloriae, cum Deus illius munus supplere possit: sed consequens non concedunt Thomistae: ergo nec admittere debent antecedens.

Alii discrimen assignant, quod species impressa, si daretur, repraesentare deberet Deum comprehensive, quod expressae non convenit: sed nulla species creata potest Deum comprehensive repraesentare, ut patet: ergo nec talis dari potest. Probant Maiorem. quia species naturaliter et necessario ab obiecto procedit, tamquam naturalis ipsius imago: ergo repraesentat illud quantum repraesentabile est, adeoque comprehensive: species autem expressa cum procedat a potentia limitata, et lumine gloriae finito, non debet esse comprehensiva, et infinita in repraesentando. Contra. Quando obiectum libere movet, species ab eo procedens non naturaliter, sed libere emittitur; adeoque procedit magis minusve perfecta pro illius arbitrio: sed Deus, ut est obiectum beatificum, libere movet creaturam ad sui visionem: ergo species ab eo emissa repraesentat in quantum vult repraesentari, et sic non est comprehensiva. Adde. quod licet ab eo procederet naturaliter, non propterea deberet esse infinita et comprehensiva, quia ipsius limitatio repeteretur ex parte suae naturae, quae finita est. Quemadmodum si Deus ageret naturaliter ad extra, effectus ab eo procedentes non essent necessario infiniti; eo quod infinitas essentialis creaturae repugnet, sed solum essent perfectissimi in quantum esse possunt. Idem dicendum a simili de specie impressa.

Obiiciunt 1. Thomistae: Ille, qui est actus purus et simpliciter infinitus, non potest repraesentari per aliquid creatum et finitum: sed Deus est actus purus et simpliciter infinitus: ergo repraesentari nequit per speciem impressam. Respondeo. primo hoc argumentum aeque pugnare, imo magis, contra speciem expressam, quam contra impressam, eo quod, ut diximus, species expressa sit vividior, et perfectior obiecti similitudo. Secundo distinguo maiorem. Non potest repraesentari substantialiter, ita quod detur substantia aeque perfecta ipsum repraesentans, concedo; non potest repraesentari intentionaliter, et per modum similitudinis, nego: ad repraesentandum enim intentionaliter aliquod ens, quod est actus purus, non est necesse, ut repraesentans sit pariter actus purus; notiones enim nostrae vere repraesentant id, cuius sunt notiones, licet non sint eiusdem naturae.

Urgebis. Species obiectum repraesentans debet esse magis, aut saltem aeque immaterialis ac ipsum obiectum quod repraesentat: sed nulla species potest esse eiusdem, et proinde multo minus maioris immaterialitatis cum Deo: ergo nec dari potest species impressa Dei repraesentativa. Ut maiorem, et minorem probent, distinguunt cum Gonet quatuor ordines vel gradus immaterialitatis rebus cognoscibilibus convenientes: Primus est rerum sensibilium, ut sunt in materia individuali, quarum immaterialitas consistit in quadam actualitate quam habent, sufficienti ad immutandum sensum. Secundus est quidditatum rerum materialium, quae licet in re habeant esse in materia individuali, per intellectum tamen ab ea abstrahuntur. Tertius est rerum spiritualium, quae habent esse omnino separatum a materia, non tamen a potentialitate, quales sunt Angeli. Quartus est eius entis, quod non solum separatum est a materia, sed etiam a potentialitate, cuiusmodi est solus Deus, qui est actus purus. His respondent quatuor alii gradus, vel ordines immaterialitatis specierum: Primus est specierum sensibilium, singularia materialia repraesentantium. Secundus specierum a phantasmatibus abstractarum, repraesentantium quidditates et naturas materiales a singularibus abstractas. Tertius specierum intelligibilium, quae nullo modo sunt a phantasmatibus abstractae, non tamen sunt actus puri, sed admixtam habent potentialitatem, quales sunt species, quibus Angeli cognoscunt. Quartus eius speciei, quae omnino separata est a materia et potentialitate, estque actus purus, qualis est divina Essentia respectu intellectus divini. Cum ergo dicimus, inquiunt, speciem debere convenire cum obiecto in gradu immaterialitatis, hoc ita intelligendum est, ut si obiectum habeat immaterialitatem primi ordinis, etiam species primi ordinis immaterialitatem debeat habere, et sic de secundo, tertio, et quarto gradu: unde cum nulla species creata, vel creabilis possit ad quartum immaterialitatis gradum pervenire, alioquin esset actus purus, et suum esse per essentiam sicut Deus, nulla potest dari species creata, quae Deum quidditative repraesentet. Confirmant. Quaelibet species creata, vel creabilis, magis distat a Deo, quam species sensibilis a quidditate rei materialis, et quam species a phantasmatibus abstracta a quidditate et substantia Angeli: sed repugnat per speciem sensibilem cognosci essentiam, et quidditatem rei materialis, et per speciem a phantasmatibus abstractam, quidditative videri Angelum; ergo a fortiori repugnat per aliquam speciem creatam, Deum quidditative videri.

Respondeo 1. hoc argumentum in ipsosmet Thomistas retorqueri posse, non enim magis species impressa debet esse eiusdem immaterialitatis cum Deo, quam expressa, quam tamen ipsi adstruunt cum S. Thoma q. 27. art. 1. et lib. 3. Contra gentes, cap. 11., ubi docet verbum formari ab omni intellectu creato, eo ipso quo intelligens est; adeoque verbum, seu species expressa formatur a beatis, ut fusius infra probabimus contra moderniores Thomistas, qui huius rationis pondere pressi negant speciem expressam fieri in visione beatifica: sed haec, utpote creata et finita, non est eiusdem immaterialitatis cum Deo: ergo nec impressa talis debet esse. Adde. quod species, qua Angelus inferior quidditative superiorem cognoscit, et qua anima separata Angelorum naturam intelligit, non est eiusdem immaterialitatis cum Angelo superiori, nec cum substantia Angelica, et consequenter non est necessum, ut species sit eiusdem immaterialitatis cum obiecto, quod repraesentat. Fateor equidem speciem intelligibilem obiecti materialis esse ipso immaterialiorem, quia intentionalis est; at non ita res se habet in caeteris speciebus, maxime in iis, quae res omnino spirituales repraesentant. Ad confirmationem dico, quamlibet speciem creatam distare magis a Deo, quam speciem materialem a substantia Angeli, secundum entitatem, concedo: secundum repraesentationem, nego: magis enim convenit cum Deo species intentionalis ipsius repraesentativa, quam sensibilis cum natura spirituali.

Obiiciunt 2. Species impressa ordinatur essentialiter ad supplendas vices obiecti, quando illud vel est absens, vel improportionatum potentiae cognoscenti: sed Deus nec est absens, nec improportionatum obiectum intellectui elevato per lumen gloriae: ergo non est possibilis species illius repraesentativa. Nego maiorem. Non enim species impressa tantum ordinatur ad supplendas vices obiecti absentis et improportionati, sed etiam ad supplendas vices obiecti non agentis per se nec concurrentis immediate ad sui visionem; sicut enim Angelus, v. g. licet seipsum per substantiam suam intelligat, potest tamen intermittere hunc modum se cognoscendi, et suspendere concursum suae substantiae ad cognitionem sui, ut seipsum, per speciem impressam, et sibi a Deo inditam cognoscat; ita Deus suspendere potest concursum essentiae suae concurrentis per modum obiecti ad visionem beatificam, et substituere sibi speciem impressam, qua vices illius agat.

Obiiciunt 3. Nullum obiectum, quod est per suam essentiam proxime intelligibile, repraesentari potest per speciem impressam: sed Deus per suam essentiam est proxime intelligibilis: ergo non potest repraesentari per speciem. Probatur Maior. quando aliquid essentialiter convenit alicui obiecto, non potest illi tribui per formam superadditam: ergo si obiectum habet ex se proximam intelligibilitatem, implicat ut illam recipiat a specie. Antecedens probant variis exemplis, non enim, inquiunt, possent accidentia ordinari ad efficiendam substantiam, et potentiam capacem operationis, si illa per se summam in operando facilitatem et virtutem haberet. Item quia lux seipsa visibilis est ratio videndi alia obiecta, tamen non potest fieri visibilis per aliud. Similiter Deus, quia seipso est infinitus et immensus, non potest esse talis per formam superadditam: ergo cum aeque sit intelligibilis, ac est immensus, non poterit esse talis per speciem expressam. Confirmatur. Non potest haec species concurrere loco obiecti, si Deus etiam posita tali specie non possit non concurrere immediate per modum obiecti ad visionem beatificam: sed ita est; sicut enim non potest se spoliare concursu effectivo, sic neque obiectivo. Distinguo maiorem. Obiectum per seipsum essentialiter intelligibile non potest fieri intelligibile per aliud, si non possit suspendere concursum suae intelligibilitatis immediate, concedo: si possit nego: Deus autem suspendere potest concursum essentiae suae agentis per modum obiecti sui. Ad probationem dico, intelligibilitatem in actu primo convenire quidem Deo essentialiter, non vero intelligibilitatem in actu secundo, haec enim subiacet eius libertati; adeoque potest illi convenire per formam superadditam. Nec contrarium evincunt allata exempla. Si enim substantia haberet ex se quod esset operativa sine accidente, et potentia sine habitu, non posset vim operandi recipere ab habitu, et accidentibus, quia suam activitatem non posset suspendere. Idem dicendum de luce. Similiter Deus fieri non potest immensus et infinitus per aliquid superadditum, quia tam in actu primo, quam in actu secundo est immensus et infinitus. Ad confirmationem dico, quod si Deus concurreret ad visionem beatificam media specie impressa, non concurreret immediate obiective, sed tantum mediate; concurreret autem immediate solum effective. Ratio disparitatis est quia nullus est actus creatus, ad quem Deus non debeat concurrere effective per modum causae universalis, potest autem aliquis esse actus, ad quem non concurrat immediate in ratione obiecti, ut dictum est; cum enim Deus intellectum creatum libere moveat ad sui visionem, potest non movere per se, et speciem impressam sibi substituere.

Obiiciunt 4. Visio intuitiva Dei postulat fieri connaturaliter a Deo, tum ut a causa propria et particulari, tum ut ab obiecto proxime motivo: ergo fieri nequit per speciem impressam. Probatur consequentia inductione aliarum actionum, quae ex natura sua ita postulant a Deo fieri, ut a nullo alio fieri possint, quales sunt creatio, transubstantiatio, etc., quae constat fieri non posse, nisi immediate a Deo. Nego consequentiam. ad cuius probationem dico, negari posse praefatas actiones ita debere a Deo oriri immediate, ut ab alio proficisci nequeant. Cur enim Deus non posset concedere alicui creaturae virtutem sustentandi quantitatem sine subiecto, maxime in sententia Thomistarum, qui censent creaturam elevari posse ad producendum effectum supernaturalem efficaciter, nec non ad creandum? etc.

Obiiciunt denique: Si possibilis esset species impressa divinae naturae, Angelus posset actu speciem naturaliter videre, et consequenter videre posset naturalibus viribus divinam Essentiam, per talem speciem repraesentatam: sed absurdum consequens: ergo et antecedens. Maior patet quantum ad priorem partem; quia cum talis species sit ens finitum et creatum, poterit cognosci ab intellectu Angelico, qui videre potest quodcumque ens finitum actu existens, et sibi sufficienter praesentatum; quia oculus corporalis videns speciem visibilem refractam in speculo, videt obiectum tali specie repraesentatum, ut censet S. Augustinus lib. 15. De Trinit. cap. 8. Ergo similiter oculus mentis videns speciem divinae Naturae, videbit ipsam divinam Naturam tali specie repraesentatam. Nego maiorem quoad utramque partem. Et quidem quantum ad primam, cum enim illa species esset ordinis supernaturalis, non posset naturalibus viribus percipi ab Angelo, qui naturaliter supernaturalia cognoscere nequit, ut etiam fatentur Thomistae. Nego pariter quantum ad secundam cum Doctore, quaest. 14. Quodlibetica, n. 26.; illa namque species, inquit Doctor, esset medium quo, non autem medium quod visionis beatificae: hoc autem discrimen est inter utrumque medium, quod medium quo non debeat cognosci, nec formaliter aut eminenter continere repraesentatum: medium autem quod debet obiectum repraesentatum formaliter vel eminenter continere. Dixi eminenter, vel formaliter repraesentative, licet enim statua Caesaris v. g. non contineat Caesarem eminenter, cum sit imperfectior homine vero; nec etiam formaliter, quia non est verus homo; continet tamen formaliter repraesentative, nempe secundum rationem talis figurae et coloris. ideoque cognosci debet prius, quod sit imago Caesaris, quam cognoscatur Caesarem repraesentare. Non enim sufficit absolute cognoscere imaginem ad cognoscendum prototypum, sed ultra requiritur, quod haec imago cognoscatur sub ratione formali talis imaginis, ut de imagine divinae Trinitatis impressa homini scribit sanctus Augustinus, lib. 15. cap. 24.

Qui ergo, inquit, vident suam mentem, quomodo videri potest, et in ea Trinitatem istam, de qua multis modis, ut potui, disputavi, nec tamen eam credunt vel intelligunt esse imaginem Dei: speculum quidem vident. sed usque adeo non vident per speculum eum, qui est per speculum videndus: ut nec ipsum speculum quod vident, sciant esse speculum, idest imaginem.

Itaque ut species impressa, et quaevis alia imago deducere possit in cognitionem alterius, tria desiderantur: primo quod haec obiectum repraesentatum contineat vel formaliter, vel eminenter: Secundo quod cognoscatur sub ratione imaginis, et talis repraesentationis: Tertio quod haec cognitio terminetur ad obiectum praesens ut sit intuitiva, vel ad absens si sit abstractiva. Cum ergo species impressa non debeat sic cognosci, nec Deum ita contineat, non sequitur quod ex eius cognitione, divina Essentia videatur. Nec refert quod intellectus, qui habet talem speciem impressam, per eam possit attingere essentiam divinam; exinde enim non sequitur, quod quivis alius intellectus, qui talem speciem videret, per ipsam etiam percipere posset illam divinam Essentiam: quia, inquit Doctor, cognitio intuitiva terminatur ad obiectum, ut praesens est in se, vel in alio, in quo formaliter vel eminenter continetur: quando autem videtur species, seu imago obiecti, neque obiectum continetur formaliter vel eminenter in specie; fieri enim posset, ut obiectum non esset praesens: ergo visa specie impressa, non propterea videtur obiectum per ipsam repraesentatum: sed ultra requiritur, ut ad hanc visionem obiectum moveat sub ratione praesentis, saltem mediate.

Conclusio secunda. — Probabilius est de facto non dari speciem impressam in intellectu Beatorum, quae ipsum determinet ad visionem beatificam, aut cum ipso concurrat effective ad illam visionem formandam. Haec est communis, et

Probatur primo. Quoties obiectum est debite praesens et applicatum potentiae, sufficienterque proportionatum, nullo modo requiritur species impressa: sed ita est in visione Dei; Essentia enim divina est debite praesens et proportionata intellectui beatifico; ergo in eo non requiritur species impressa. Maior patet: Quoties enim causa principalis agere potest per seipsam, non est necesse, ut virtus eius instrumentaliter operetur: sed quoties obiectum est praesens et proportionatum, aeque connaturaliter potest agere, ac species: ergo tunc species nullo modo exigitur; species enim non sunt necessariae, nisi ad supplendam absentiam, et improportionem obiectorum; et consequenter frustra desiderantur, ubi obiectum est praesens, et proportionatum. Minor etiam est certa; siquidem Essentia divina est intime praesens intellectui beatifico, qui Deum videt facie ad faciem, et sicuti est: est etiam ipsi proportionata, quippe cum elevetur per lumen gloriae ad ordinem supernaturalem, et quasi divinum.

Secundo: Ibi non requiritur species impressa, ubi obiectum totum id praestat, quod ipsa eius vicaria species praestare posset: sed Essentia divina totum id praestat, quod praestaret eius vicaria species impressa respectu visionis divinae: ergo talis species non requiritur. Minor constat; species enim impressa ideo desideratur, ut suppleat munus et vices obiecti. Maior probatur: species ut vicaria est obiecti, non habet nisi tria munera: Primum, quod compleat activitatem potentiae illamque constituat in actu primo ad operandum: Secundum, quod determinet eius indifferentiam ad actionem: Tertium, quod illam assimilet intentionaliter obiecto, seu, quod sit virtualis imago obiecti: sed Deus seipso praesens est, et proportionatus, potestque complere activitatem potentiae in actu primo, et determinare illius indifferentiam, ac cum illa concurrere ad exprimendam sui imaginem per verbum mentis, seu per speciem: ergo totum id praestare potest, quod praestaret species obiecti vicaria; proindeque illa non est necessaria.

Dices 1. Quando Deus potest absque ulla repugnantia aliquid efficere per causas secundas, id naturalius efficit per illas, quam cum solo suo concursu particulari: sed si daretur species impressa determinativa intellectus ad visionem, et cum ea concurrens effective ad formandam Dei similitudinem, illa similitudo seu species expressa fieret per causas secundas cum concursu universali Dei: ergo connaturaliori modo visio fieret per speciem impressam, quam a Deo immediate. Distinguo maiorem. Quando talis actio ex se non postulat a Deo fieri immediate, concedo: secus, nego: Visio autem beatifica, cum sit intuitiva, et maxime evidens, ac praestantissima, postulat a Deo fieri modo praestantissimo; adeoque exigit ab eo fieri immediate; quod enim immediate a Deo producitur, sive per modum causae efficientis, sive per modum obiecti motivi, nobilius est ac perfectius, quam id quod ab eo mediante tantum causa secunda oritur.

Instabis. Essentia divina non supplet debite concursum speciei, si visio fieri possit connaturalius mediante specie, quam sine specie: sed ita fieret connaturalius. Probo. intellectus connaturaliori modo completur et constituitur in actu primo potens ad agendum per aliquid intrinsecum, quam per aliquid omnino extrinsecum: sed essentia Dei solum extrinsece constitueret intellectum in actu primo, species autem id praestaret intrinsece: ergo connaturalius intellectus completur ad visionem beatificam per speciem impressam, quam per essentiam divinam, immediate concurrentem in ratione obiecti. Nego minorem. et illius probationis maiorem distinguo: intellectus connaturalius constituitur in actu primo per aliquid intrinsecum, quam per aliquid extrinsecum, si illud per quod constituitur se teneat ex parte potentiae, concedo: si se teneat ex parte obiecti, nego: species autem impressa se tenet ex parte obiecti, adeoque potentia sine illa potest connaturaliter operari, quia non est necesse, ut sit intrinsece completa ex parte obiecti. Advertendum est enim actum vitalem debere quidem procedere a principiis intrinsecis, quatenus est praecise vitalis, non autem quatenus est repraesentatio obiecti.

Dices 2. Ibi necessaria est species impressa, ubi obiectum praestare nequit, quod ipsa praestare potest: sed essentia Dei non potest id praestare, quod praestaret species impressa. Probo. Essentia Dei non potest supplere speciem impressam, nisi constituat prius intellectum in actu primo potentem ad operandum, adeoque nisi intellectum informet: sed non potest intellectum informare: ergo nec vicem speciei supplere. Deinde, supplere nequit defectum speciei, si reddere nequeat intellectum similem obiecto: sed Essentia divina non potest reddere intellectum similem sibi, fieri enim nequit haec similitudo, nisi per informationem; essentia autem non potest intellectum informare. Denique, species unit intelligibiliter obiectum potentiae cognoscenti: sed haec unio non fit sine informatione: ergo cum essentia divina intellectum informare nequeat, etiam nec supplere potest vices speciei. Distinguo maiorem. Essentia divina non potest supplere vices speciei, ut est accidens, nisi informet intellectum, concedo; non potest supplere speciem, prout est vicaria obiecti, nego: ad hoc enim sufficit extrinseca assistentia divinae essentiae cum determinata Dei voluntate, qua Deus vult libere videri a creatura. Ad probationem, nego intellectum non posse constitui potentem in actu primo, nisi per informationem alicuius intrinseci, ad id enim solum sufficit extrinseca divinae Essentiae assistentia, siquidem etiam sine ullo lumine gloriae, sed cum solo uberiori Dei concursu, fieri potest visio beatifica, ut infra probabimus. Ad posteriorem probationem dico, non aliam absolute requiri assimilationem, et unionem intellectus cum obiecto, quam praesentiam, et proportionem obiecti; sed haec praesentia, et proportio fit independenter a specie impressa, et per solam divinam assistentiam extrinsecam: ergo ad divinam visionem non absolute desideratur species impressa.

Conclusio tertia. — Concursus, quem Deus praestat per modum obiecti ad visionem beatificam, non est ab essentia divina praecise, et formaliter; sed a voluntate Dei, seu omnipotentia. Haec est communis et

Probatur primo. Actiones omnes Dei ad extra sunt liberae: ergo fiunt dependenter a voluntate, et omnipotentia. Antecedens patet; consequentia probatur: si essentia concurreret, ille concursus esset necessarius: sed Deus non necessario concurrit ad visionem beatificam, sed tantum libere: ergo talis concursus non est ab essentia, ac proinde est a voluntate. Deinde: Per illud Essentia divina concurrit loco et vice speciei impressae, per quod continet ipsam speciem: sed per omnipotentiam continet ipsam speciem impressam, si enim illam produceret, non produceret, nisi per omnipotentiam: ergo non supplet eius concursum, nisi per omnipotentiam. Denique: Si Essentia divina immediate concurreret ad visionem beatificam, quatenus entitas est, ille concursus per se non esset liber; sed tantum ex eo, quod esset coniunctus cum generali concursu omnipotentiae divinae elevantis intellectum creatum, et libere conservantis lumen gloriae: sed absurdum videtur asserere concursum Dei non esse per se immediate liberum: ergo pariter absurdum est essentiam divinam concurrere ad visionem beatificam quatenus est entitas, non autem prout est voluntas, aut omnipotentia realiter.

Dices 1. Essentia divina est per seipsam immediate intelligibilis, etiam quatenus praescindit ab omnipotentia divina, illamque praecedit in ratione obiecti: ergo immediate concurrit cum intellectu creato ad sui cognitionem. Deinde, Essentia divina immediate terminat visionem: ergo etiam immediate movet intellectum ad visionem formandam, alioquin esset obiectum dumtaxat terminativum, non autem motivum. Denique, ipsa Essentia respectu divinae intellectionis fungitur munere speciei impressae: ergo etiam respectu intellectionis creatae. Distinguo primam maiorem. est immediate intelligibilis proxime, et formaliter, nego: remote, et radicaliter tantum, concedo: non enim Essentia divina dici potest proxime intelligibilis, nisi quatenus proportionatur intellectui; non proportionatur autem, nisi quatenus intellectus elevatur; nec elevatur, nisi per omnipotentiam; et consequenter Essentia divina non est proxime, et formaliter intelligibilis, nisi per omnipotentiam. Ad secundum, dico Essentiam divinam esse verum obiectum motivum simul, et terminativum, licet non eodem modo terminet, quo movet, terminat enim immediate, movet autem solum mediante omnipotentia divina. Ad tertium, dico non esse parem rationem de visione beatifica increata, et creata, quia visio divina non est libera, sed naturalis, proindeque Essentia divina intellectum Dei determinat per se proxime, et immediate ad sui visionem, et idcirco non potest habere rationem, nec vices gerere speciei respectu illius; secus est autem de cognitione creata, quae cum libere producatur, etiam requirit, ut Deus ad ipsius productionem libere concurrat, quod fieri nequit, nisi per voluntatem seu omnipotentiam divinam.

Dices 2. Essentia, ut essentia, est obiectum beatificum, non autem essentia, ut voluntas, seu ut volens est: igitur movere ad actum beatificum convenit essentiae divinae quatenus essentia est, non autem quatenus est omnipotens. Confirmatur. si per impossibile Deus non esset omnipotens, et volens, nihilominus essentia eius movere posset intellectum creatum ad sui visionem: ergo ad ipsam visionem praecise non movet quatenus est omnipotens: sed quatenus est essentia. Distinguit antecedens. Doctor, q. 14. Quodl.: Essentia est obiectum beatificum immediatum in ratione terminantis, concedit; in ratione moventis, negat: movet enim, inquit, tantum remote, et mediante actu voluntatis elevantis talem intellectum ad sui visionem. Ad confirmationem dicit, quod illa essentia volens, et omnipotens, nihil omnino posset causare ad extra, proindeque non posset elevare intellectum ad sui visionem, ideoque nec posset videri.

Quaeres primo: An visio Beatifica, quae fieret mediante specie impressa, esset intuitiva? Affirmo. illa enim visio censetur intuitiva quae terminatur ad obiectum praesens, et movens per suam praesentiam, saltem mediate ad sui intuitum: sed ita esset, si visio beatifica fieret per speciem; essentia namque divina moveret intellectum beatificum ad sui visionem mediante tali specie impressa, et consequenter illa visio esset intuitiva. Dices. Visio non censetur intuitiva, quae non terminatur ad obiectum praesens, et movens immediate: sed si daretur species impressa, essentia divina non moveret, nec terminaret immediate intellectus beatifici operationem: ergo non esset intuitiva. Distinguo maiorem. movens immediate tamquam obiectum quod, concedo; tamquam obiectum quo, nego. Itaque Essentia divina moveret intellectum beatificum, illiusque operationem terminaret tamquam obiectum quod, et adaequatum; species vero moveret tantum tamquam obiectum quo, adeoque visio non minus foret intuitiva.

Quaeres secundo: An saltem divina virtute fieri possit visio intuitiva alicuius obiecti, minime influentis, nec moventis per se immediate, vel mediate, et ipso etiam obiecto absente? Affirmo cum Aureolo nostro quaestione 2. Prologi, art. 3. Et ratio est, quia visio intuitiva est qualitas absoluta pendens ab obiecto in genere causae efficientis: sed Deus supplere potest efficacitatem causae efficientis, et effectum conservare independenter ab eius concursu: ergo etiam poterit absente obiecto conservare visionem illius intuitivam, adeoque esse poterit intuitiva visio obiecti etiam absentis. Dices. Visio intuitiva non solum pendet ab obiecto praesente realiter in genere moventis seu causantis, sed etiam in ratione terminantis: at Deus non potest supplere terminationem, quia reducitur ad genus causae formalis, ab ea enim actus specificatur, tamquam a forma: ergo non poterit absentiam obiecti supplere in visione intuitiva. Distinguo maiorem. concurrit in ratione terminantis per se, vel per aliud sibi simile, concedo; per se solum, nego; quando enim obiectum apparet in speculo per emissam a se speciem, licet obiectum istud realiter non sit speculo praesens, sed tantum intentionaliter et per sui speciem et imaginem, tamen dicitur visionem terminare, non quidem per se, sed per aliud sui similitudinem gerens.

Dices 2. Haec responsio directe pugnat in Doctorem Subtilem; etenim pluribus locis videtur aperte docere intuitivam notitiam absolute causari non posse absque immediato concursu obiecti, et sine ulla specie impressa vel ab obiecto emissa, vel a Deo infusa: ita docet in 2. dist. 3. q. 11. et dist. 9. q. 2. et dist. 14. q. 3. et alibi, quibus in locis videtur Doctor ad visionem immediati obiecti concursum requirere. Respondeo. Doctorem hac in re nobis non adversari, quia primo, ut notat Smisingus Dist. 6. q. 1. n. 12. Doctor admittit ubique cognitionem sensuum esse intuitivam, quae tamen fit per species, ut ipsemet docet in primum dist. 3. q. 6. et in 2. dist. 9. q. 2. Secundo affirmat intellectum nostrum formare cognitionem intuitivam de obiecto repraesentato in phantasmate, ut constat ex 2. dist. 3. q. 9. Huiusmodi autem cognitio intellectus fit per speciem productam ab intellectu agente, et phantasmate: ergo censet speciem impressam non officere visioni intuitivae.

Ut autem evidentius pateat eius mens, faciliusque solvantur omnes ipsius sententiae, quibus plerumque negare videtur, cognitionem posse dici intuitivam, quando fit per speciem, sciendum est, ipsum duplicem distinguere speciem impressam: Unam quidem, quae procedat ab obiecto movente saltem mediate, et praesente, quaeque habeat tantum rationem obiecti quo, seu medii, quo obiectum movet ad sui visionem. Aliam autem, quae nata sit manere, et movere intellectum ad obiecti cognitionem, etiam absente ipso obiecto, et consequenter, quae habeat rationem obiecti quod. Censet autem Doctor priorem speciem concurrere posse naturaliter ad visionem intuitivam, quippe cum non excludat, sed importet praesentiam obiecti, saltem mediate moventis; an autem alia species possit etiam divinitus concurrere ad visionem intuitivam, anceps est Doctor. Dicendumque convenientius ad eius mentem illam speciem absente obiecto non posse concurrere ad efficiendam visionem intuitivam, in absentia eiusdem obiecti, licet concurrere possit saltem divinitus ad conservandam visionem intuitivam, quae producta fuerat in praesentia obiecti.