Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Notandum 1. Theologiam Scholasticam sic appellari triplex ob motivum. Primo, quia haec maxime docetur et discitur in Scholis; Positiva autem proprio studio et sacrarum Scripturarum privata et assidua lectione ac sanctorum Patrum exercitatione comparatur. Secundo, quia more Academico et philosophico ex principiis divinae fidei immediate vel mediate cognitis, suas conclusiones per legitimum discursum elicit, ut fidei mysteria explicet evidentius, contra impugnantes animose tueatur, et solvendo omnes, quae adversus ea possent obici contradictiones et implicantias, facilius credenda suadeat. Tertio denique, ita dicitur per quandam analogiam cum Philosophia, quemadmodum enim Philosophia versatur in investigandis rebus naturalibus; ita Theologia Scholastica maxime detinetur et occupatur circa ius divinum naturale, id est circa veritates omnino immutabiles; quales sunt non solum Dei essentia, perfectiones, Trinitas personarum; sed etiam cultus ei secundum se debitus: imo et eius divina praecepta, ac media omnia quae ad Deum consequendum conducunt; non quidem ut sunt actu existentia; sic enim haec omnino libera sunt, et potius a Theologia Positiva, quam a Scholastica considerantur: sed ut sunt possibilia, et quatenus nullam contradictionem involvunt, nimirum ut Theologus aperiat nullam esse repugnantiam in Dei operibus; nec gratiam naturae officere, imo ipsam perficere; et omnia fidei mysteria non esse contra, licet non sint iuxta rationem naturalem.

Notandum 2. Certo certius Theologiam Positivam aut Scholasticam singulis fidelibus sigillatim spectatis, non esse absolute necessariam ad consecutionem salutis. Ratio est clara; rustici enim complures rerum theologicarum rudes penitus et ignari, utpote in agris fere semper et inter pecora degentes, fidei tamen Articulos firmissime credunt, sanctisque Ecclesiae sacramentis muniti, feliciter ex hac vita decedunt, et salutem aeternam consequuntur. Imo nec universo fidelium coetui seu toti Ecclesiae Theologia Scholastica videtur absolute necessaria; quippe ante Magistri Sententiarum tempora, qui circa annum millesimum centesimum quadragesimum Theologiam in academicam formam et methodum reduxit, Ecclesia diu pietate ac doctrina floruit, mediisque sufficientibus et ad suos de rebus fidei instruendos, ad haereticorum vim propulsandam erroremque eliminandum, instructa fuit.

Notandum 3. Theologiam Scholasticam singulis fidelibus, mediate saltem, toti vero Ecclesiae immediate necessariam esse necessitate morali, seu maximi commodi et summae utilitatis; singuli namque fideles opus habent Doctoribus, qui fidei Articulos ex se obscuros ac difficiles variis propositis rationibus credibiles faciant; dubiaque omnia, quae vel ex proprio cuiusque ingenio occurrere, vel arte daemonis suggeri, vel denique ex haereticorum perversitate proponi possunt, diluant atque dissolvant: rudes enim fideles tot periculis expositi, si huiusmodi Theologorum destituantur praesidio, aegre in fide subsistent. Ecclesia pariter tot haereticorum telis petita labefactaretur, si non adessent subtiles illi Theologiae proceres, qui haereticorum technas et fallacias retexere, offusasque hominum mentibus erroris tenebras dissipare possent. Quod utique fusius et efficacius demonstrabit

Conclusio unica. — Theologia Scholastica Ecclesiae Dei summe utilis est, et necessaria. Haec est omnium Sapientum contra haereticos, et nonnullos Pseudo-Catholicos.

Probatur primo quidem ex universali consensu totius Christianae reipublicae, quae hanc methodicam Theologiam venerata est, et amplexata statim atque in mundum prodiit, eique docendae et discendae scholas amplissimas erexit; ditavit pinguibus Professorum stipendiis, privilegiisque honorificis exornavit.

Secundo. Ex Conciliorum oraculis; Constantiense enim Theologiam Scholasticam satis superque probavit, dum Sessione 8 improbavit damnavitque omnes errores Wicleffi; eum maxime quo universitates, studia, collegia, et magisteria vana vanitate introducta esse pronuntiabat. Similiter Clemens V. in Concilio Viennensi, ubi statuisset baptismum tam adultis, quam parvulis esse necessarium ad salutem, subdit: Verum, quia quantum ad effectum baptismi reperiuntur Doctores quidam Theologi opiniones contrarias habuisse; quibusdam ex eis dicentibus per virtutem baptismi parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri: aliis e contra asserentibus, quod et culpa eisdem in baptismo remittitur, et virtutes, ac informans gratia infunduntur quoad habitum, etsi non pro illo tempore quoad usum; Nos autem attendentes generalem efficaciam mortis Christi, quia per baptisma applicatur pariter omnibus baptizatis, opinionem secundam quae dicit tam parvulis quam adultis conferri in baptismo informantem gratiam et virtutes, tamquam probabiliorem, et dictis Sanctorum ac Doctorum modernorum Theologiae magis consonam et concordem, sacro approbante Concilio duximus eligendam.

— Ex quo quantum auctoritati Theologorum Scholasticorum tribuat, non modo tantus Pontifex, sed et universalis Ecclesia, sane liquet; quippe cum in re tanti momenti velit decernatque haerendum esse probatae pluribus eorum opinioni; quid si omnes inter se constanti consensione conspirassent? Non iuvat referre quantum opis et dignitatis aliis in sequentibus Conciliis Ecumenicis Doctores Scholastici contulerint excutiendo difficillimas quasque quaestiones, et in utramque partem eas ventilando, ut facilius veritas appareret, et haereticorum falsa dogmata funditus ruerent, et evanescerent; haec enim solus ignorare potest qui eorum Conciliorum acta non legerit. Hinc Tridentinum pluribus decretis sancivit ubique locorum instituenda esse collegia, et omnibus gratiis et privilegiis Academias esse donandas.

Tertio. Idipsum patet ex decretis et sententia Summorum Pontificum: siquidem Innocentius IV. nostro Alexandro Alensi (qui propter summam eruditionem, Fons vitae, dum viveret, appellabatur) praecepit et Apostolica auctoritate mandarit, ut summam Theologiae conscriberet; quam demum et Alexander IV. Apostolico Diplomate approbavit. Et ut cetera Pontificum decreta missa faciam, unum aut alterum refero: Primum quidem Honorii III: hic enim capite, Super specula, de magistris, statuit:

Ad Theologiae professionis studium aliqui destinentur, qui cum ducti fuerint in Dei Ecclesia, velut splendor fulgeant firmamenti: et quibus postmodum copia possit haberi Doctorum, qui velut stellae in perpetuas aeternitates mansuri, ad iustitiam caleant plurimos erudire.

Hoc ipsum egregie commendat Gregorius IX. Epistola ad Academiae Parisiensis Magistros et Studiosos pro instauratione studiorum directa, et sub data Laterani eius Pontificatus anno 5. mense Aprili, ubi inter alia huius Academiae encomia haec habet:

Parens scientiarum Parisius, velut altera Cariath-Sepher, civitas litterarum clara claret: magna quidem, sed de se maiora facit optari docentibus, et discentibus gratiosa. In cruce utique, tamquam in officina sapientiae specialis, habet argentum venarum suarum principia, et auro locus est in quo rite conflatur: ex quibus prudentes, eloquii mystici murenulas aureas vermiculatas argento cudentes, et fabricantes monilia ornata lapidibus pretiosis, imo nulli pretio comparandis, Sponsam Christi decorant.

Quarto. Theologia Scholastica utilitas et necessitas apparet ex eius muneribus et officiis; quattuor enim sunt illius praecipua munera; nimirum declarativum, probativum, defensivum, et discursivum; quae colligere licet ex S. August. lib. 11. De Trinitate, cap. 1., ubi de Theologia loquens, quam scientiam appellat et sapientiam, ait: Huic scientiae illud tribuit quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur. Ex quibus fidei generatio et nutritio ad fidelium utilitatem; defensio vero et robur ad infidelium expugnationem confert. Subiungit enim sanctus Augustinus:

Qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum; aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae nonnisi aeterna est, aliud autem scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur.

Quod autem ad fidei generationem, nutritionem, defensionem, et robur per sua quattuor munia maxime Scholastica Theologia conferat facile suadetur. Declaratione namque fides gignitur; explicatione enim Scripturae sacrae, et propositione obiecti revelati, dispositive fides gignitur; siquidem fides ex auditu, auditus autem per verbum Dei. Rom. 10. Probatione fides roboratur; rationes enim, similitudines, motiva et exempla quibus Theologi Scholastici fidei articulos elucidant, et credibiles demonstrant, infirmam ac nutantem fidem imbecillium roborant, et fovent. Defensione fides veluti firmo clypeo munitur, in quo, ut loquitur sanctus Paulus, Ephes. 6., possit omnia tela nequissimi ignea extinguere; dum enim Scholastici Theologi fallaces haereticorum rationes, et male philosophantium technas et sophismata ratiocinationis face detegunt, et solvunt in fumos, fides tuta victrixque triumphat. Discursu fides nutritur; ubi enim per discursum theologicum apparet fidei articulos non esse contra, licet sint praeter, et supra rationem naturalem; imo plerumque demonstrantur conformes naturae principiis, certum est, intellectum magis ac magis inclinari ut eis firmiorem tenacioremque assensum praebeat, quo fit ut fides veluti nutriatur et adolescat.

Quinto denique, sicut nemo est qui Sanctorum Patrum Theologiam summis laudibus non excipiat, et eam Ecclesiae Dei maxime utilem esse et necessariam non existimet; ita nullus est, qui Theologiam Scholasticam inutilem et respuendam iudicare debeat: idem enim cum Theologia Sanctorum Patrum habet obiectum, eodem principio nititur, et eumdem in finem collimat, nimirum fidei ac mysteriorum explanationem, haeresum extirpationem, fidelium instructionem, etc. Nihilque haec ab illa discrepat, nisi quod meliori methodo et ordine, quae SS. Patres variis locis, prout ferebat occasio, tractarunt, haec in unum corpus redigit, et suis locis apte singula disponit. Unde sicut nemo rationis compos vituperandum existimet Aristotelem, quod Philosophiam, ante perturbatam, indigestam, dissipatamque ordinaverit, summa arte tradiderit, in partesque distribuerit, ad quas omnia ordinate revocarit, et multis eam locis auxerit; ita tantum abest ut convitiis digni sint Theologi Scholastici, imo potius summam laudem apud omnes merentur, quod eandem Theologiae operam navarint, et illam eo quo nunc est loco, eaque methodo ordinaverint, ac pluribus quaestionibus divinorum mysteriorum explicativis auxerint. Theologia namque Scholastica ita omnia fidei dogmata indagat, expendit, et excutit, ut nihil fere intactum, indiscussumque relinquat: varias enim difficultates quaestionesque ab antiquis Patribus omissas, aut certe breviter perstrictas, excogitavit subtilius, proposuit evidentius, uberius explicavit, atque ad fidei normam, vel ad accuratam rationis amussim exactas pensitavit. Unde non immerito Theologi Scholastici, sui temporis dici possunt Ecclesiae Doctores et Patres; vices nempe agunt veterum illorum nascentis Ecclesiae Doctorum, qui sua doctrina Dei dogmata illustrarunt, et ab haereticorum impugnationibus acerrime defensarunt. — Adde. Quod adversus huiusmodi Theologiam, qua omnibus piis et doctis perplacet, soli obloquuntur idiotae grammatici, et haeretici atque haereticarum partium homines; quorum primi non magis audiendi sunt, quam caeci iudicantes de coloribus; posteriores vero tanti faciendi sunt, quanti phrenetici qui medico et medicinae obluctantur, quibus merito quadrant haec verba Augustini, lib. 3. De peccatorum meritis et remissione, cap. 6: Quia non tales homines erant de quorum essem auctoritate sollicitus, facile hoc in transactis atque abolitis habui. — Haec omnia luculenter non minus quam sapienter confirmat noster Sixtus V. Ille enim Ecclesiae Dei summus Antistes, in litteris decretalibus quibus sanctum Bonaventuram eximiis Doctoribus et Patribus Ecclesiae annumerat, ubi dixisset Theologiam Scholasticam divino munere a viris sapientissimis inventam, subdit:

Huius quidem tam salutaris scientiae cognitio, quae ab uberrimis divinarum litterarum, Summorum Pontificum et Conciliorum fontibus dimanat, semper certe maximum Ecclesiae adiumentum afferre potuit, sive ad Patres securius et utilius perlegendos, sive ad varios errores et haereses detegendas et refellendas, etc.

Obiciunt haeretici: Theologia Scholastica longe abest a veterum Theologorum dicendi gravitate, et peritia: gravius siquidem divina mysteria tractabant Doctores et primi Ecclesiae Patres; nihil enim absque auctoritate Scripturae, aut priorum Patrum sententia et definitione Conciliorum diiudicabant; formulas autem istas syllogisticas imbecillium muscipulas, aut ignorabant, aut tamquam inutiles aversabantur et respuebant: Theologi vero huius temporis, omissis omnibus, quae fideles maxime decent, omnia ad rationis lancem et trutinam examinant: ergo haec abicienda est ut inutilis. — Nego antecedens. Siquidem ut dictum est supra, Theologia Scholastica a doctrina Sanctorum Patrum in hoc solum discrepat, quod quae illi fusius et stylo oratorio ad vulgi intelligentiam magis accommodato totis libris et voluminibus disputarunt; haec brevi et dialectico dicendi modo, una interdum aut altera ratiocinatione concludit. Quare si quod est, in quo a vetere recentior Theologia dissideat, ob id sane, quod plus utilitatis et commodi suis studiosis, et idcirco maiori commendatione et celebritate digna videri debet.

Urgent haeretici: Omnis novitas cavenda est, et ab Ecclesia procul abicienda: ergo haec scholastica doctrina, utpote novum posteriorum saeculorum commentum, longe est ableganda. — Distinguo antecedens. Novitas dogmatum metuenda est nec audienda, donec ab Ecclesia ventilata fuerit et reprobata, concedo: novitas methodi doctrinae tradendae, maxime si clarior sit et facilior, est abicienda, nego: imo Christus ipse Theologum laudans, Matth. 13., eum similem facit homini patri familias qui profert de thesauro suo nova et vetera. Non quod nova, et veteribus opposita dogmata docere debeat: sed quod vetera, nova methodo doceat et explicet, ut monet Vincentius Lirinensis, cap. 27.

Intelligatur, inquit, a te exponente illustrius, quam ante obscurius credebatur: per te posteritas intellectum gratuletur, quod vetustas non intellectum venerabatur: eadem quae didicisti ita doce, ut cum dicas nove, non dicas nova.

Haec imprimis adamussim exequitur Theologia Scholastica, non enim nova tradit dogmata, sed quae a veteribus, vel fusius et uberius, vel levius dicta sunt, pertingit acutius, et profundius scrutatur et explicat.

Obiciunt 2. Theologia Scholastica tota est in vanis quibusdam quaestionibus philosophicis discutiendis, quae ad salutem, et fidei dogmatum illustrationem, nihil quidquam conferunt: ergo ut inutilis est ableganda. — Respondeo 1. Antecedens esse omnino falsum, ipsa namque experientia constat Theologos Scholasticos res fidei accurate et exacte tractare ex ipsius fidei principiis, nempe, Scriptura Sacra, doctrina Sanctorum Patrum, Conciliorum sanctionibus, et aliis Catholicae veritatis Sanctuariis, ex quibus per legitimum discursum conclusiones elicit; quod maxime confert ad mysteriorum elucidationem, haeresum confutationem, et fidelium instructionem; nam ut diserte ait Melchior Canus loc. 8. cap. 1.: Rationem si a Theologia submoveras, et rem et nomen amittes; quia scientia nonnisi per syllogismum quaeritur... quid enim interest, ratione sublata, non modo inter rusticum et Theologum, sed inter Theologum et pecudem, aut saxum aut truncum? — Secundo, si respuenda foret Theologia Scholastica, eo quod rerum divinarum tractandarum gratia et occasione quaestiones aliquas Philosophicas discutiat quae ad salutem per se non conferunt, simili ratione abicienda foret sacra Scriptura, utpote quae ad salutem plura non conducentia referat: puta dum agit de historiis Patriarcharum, Iudicum, Regum, de animalibus in arcam Noe inductis, et ex ea deductis, de cane Tobiae cauda blandiente, et aliis innumeris, quorum cognitio per se nihil confert ad salutem. — Dico itaque quod omnes contentiones et rixae inutiles apud Theologos, non Theologiae adscribendae sint, sed Theologo volenti sapere plus quam oportet. Quid? Scriptura sacra in dies haeretici abutantur in fidei perniciem; ergone idcirco ableganda? An comburenda, et extirpanda seges, quod nonnumquam inter tritici spicas, avenae et lolium adolescant? minime quidem, sed herbae inutiles evellendae, seges intacta relinquenda. Praescindendae sunt, fateor, omnes illae quaestiones vanae: sed servandae sunt et discutiendae, quae rebus Theologicis explicandis et illustrandis deserviunt.

Obiciunt 3. Haeretici, perpetua inter Theologos ardere dissidia, eorumque scripta rixis, et contentionibus penitus esse referta; nec ullum inter eos esse altercandi modum: nihil proinde certum, nihil stabile reperiri apud illos posse. — Respondeo. Theologos invicem non dissidere in his quae ad fidem spectant, sed summe esse inter se concordes; quod vero in aliis discrepent, nihil incommodi: imo res variae plurimum inde illustrantur; et veritas magis in dies elucescit: dum enim quisque suas partes tuetur, et conquisitis undequaque rationibus suam sententiam firmare, omnique eruditionis genere excolere nititur, infiniti scientiarum thesauri in Ecclesiae decus et ornamentum paulatim congeruntur, disciplinaeque omnes suis numeris redduntur absolutae. — Respondeo 2. Immerito haereticos Theologorum culpare dissensionem: innocens enim sit oportet qui alteri crimen obicit, ne quam in alio reprehendit, se reum culpae constituat. Quis autem nescit quantis rixis quamque infensis contentionibus invicem haeretici pugnent? vix enim nata est Lutheranorum secta, quin statim in tres alias classes dissecta fuit, et in Anabaptistas, Confessionistas, et Sacramentarios, velut in tria capita divisa, atque in ipsa prope infantia, triceps effecta: mox autem ubi adolevit (ut est foecunda monstrorum parens haeresis) alia et alia ex se capita protrusit, exiguoque temporis spatio in triginta quattuor sectas excrevit: nunc vero centum propemodum diversissimae Religiones numerantur ab uno Luthero prognatae. Nec in levioribus tantum, sed etiam in praecipuis fidei Articulis invicem dissident, sibique haeretici nomen et notam inurunt. Sic Lutherus, lib. Contra Sacramentarios, eos, et Zuinglianos, haereticos appellat: et alibi ait: Beatus vir qui non abiit in Consilio Sacramentariorum, nec stetit in via Zuinglianorum, nec sedit in cathedra Tigurinorum: neque his contentus eos etiam perdiabolatos, superdiabolatos, et transdiabolatos appellat. Illi autem ut vicem ei rependant Lutheri os diabolis plenum esse aiunt, etc. — Quodque inconstanti caput est, una eademque secta adeo fidei articulis dissidet, ut prioribus relictis, alia et alia in dies dogmata procudat credendaque omnibus proponat. Hinc Georgius Saxonicus Dux a Catholicis, quid ibidem Lutherani crederent rogatus, Quid nunc credant scio, inquit, quid sequenti anno credituri sint, penitus ignoro: ita nimirum de fide in fidem, de religione in religionem transferuntur. Quare appositissime ad rem praesentem S. Hilarius, lib. ad Constantium, et Constantem Imperatores:

Periculosum, inquiebat, nobis atque etiam mirabile est, tot nunc fides existere quot voluntates: tot nobis doctrinas quot mores, dum aut ita fides scribitur ut volumus: aut ita ut colimus intelligitur, sic plurimae creperent esse fides ne ulla sit, imo vero annuae, menstruaeque de Deo fides decernuntur, etc.

Obiciunt 4. Theologia Scholastica fidei meritum evacuat et extinguit; ergo tantum abest ut aliquatenus fidei prosit, imo plurimum obest. Probant antecedens ex S. Gregorio, hom. 26. in Evang.: Fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum: sed per discursum theologicum ratio naturalis fidei praebet experimentum; per eum enim intellectus movetur ut assensum praebeat obiecto proposito: ergo haec fidei meritum evacuat. — Distinguo antecedens. Fidei meritum evacuat si propositioni revelatae solum credatur propter rationis evidentiam, concedo. Si credatur maxime propter auctoritatem Dei revelantis, nego. Discursus autem theologicus non demonstrat evidenter propositionem revelatam; implicat enim aliquid esse revelatum et esse per se evidens quatenus revelatum est; sed solum demonstrat eam propositionem contineri, vel in Scriptura, vel in Conciliis, vel in universali Ecclesiae traditione et praxi. Unde non inducit intellectum ut ei assentiatur propter evidentiam rationis: sed tantum propter certam, et infallibilem auctoritatem revelantis.

Instant. Theologia Scholastica maxime nititur philosophicis et dialecticis argutiis: sed hae plurimum obsunt Fidei et Christianae veritati: ergo, etc. Probant Minorem ex Apostolis et sanctis Patribus, qui Philosophiam fidei inimicam et adversariam esse fatentur; nam sanctus Paulus ad Colossenses, 2. cap. monebat: Videte ne quis vos decipiat per Philosophiam, et inanem fallaciam: et Tertullianus, lib. De Anima, cap. 3., Philosophos appellat animalia gloriae et Patriarchas Haereticorum, et cap. 18 argumentationes philosophicas dicit esse tormenta cruciandae simplicitatis, et suspendendae veritatis, et ibidem appellat Platonem condimentarium Haereticorum. Inde, lib. De praescriptionibus ait: Stulta mundi in confusionem Philosophiae ipsius elegit; ea est enim materia sapientiae secularis et temeraria interpres divinae naturae, et dispositionis: denique haereses a Philosophia subornantur. Quid ergo Athenis et Hierosolymis? quid Academicae et Ecclesiae? quid Haereticis et Christianis? Nobis curiositate opus non est post Christum, nec inquisitione post Evangelium, cum credimus nihil desideramus ultra credere.

Unde S. Gregorius Nazianzenus, oratione 26., dolet in Ecclesiam irrepsisse captiones Sophisticas ac pravum artificium aristotelicae artis, et huius generis alia, velut Aegyptiacas quasdam plagas. Similiter Gregorius Nyssenus, lib. 2. contra Eunomium, illam sophisticam astutiam exprobrat: Ingenue ac sine rubore fatemur, inquit, nos neque orationem aliquam rhetorico elaboratam artificio aut certamen comparasse; neque Dialecticae subtilitatis argutiam ad auxilium contra adversarios praetendere, quae et veritatem in mendacii suspicionem apud imperitos traducit. Ambrosius quoque, lib. 1. De Fide, cap. 3. de Arianis loquens ait:

Omnem vim venenorum suorum in dialectica disputatione constituunt, quae Philosophorum sententia definitur non adstruendi vim habere, sed studium destruendi: sed non in Dialectica complacuit Deo salvum facere populum suum; regnum enim Dei in simplicitate fidei est, non in contentione sermonis.

Et in Psal. 118.: Nihil nobis cum Philosophia, ne fidem nostram per elementa mundi huius traducat a vero: ne quis assertionem nostram per Philosophiam depraedetur. Sic enim Arianos in perfidiam ruisse cognovimus, dum Christi generationem putant usu huius saeculi colligendam. Reliquerunt Apostolum, sequuntur Aristotelem, reliquerunt sapientiam, quae apud Deum est; elegerunt disputationis tendiculas, et aucupia verborum secundum Dialecticae disciplinam: ergo Theologia Scholastica a sanctis Patribus proscribitur, adeoque a nobis est explodenda. — Distinguo maiorem. Nititur philosophicis argutiis ad haereticorum sophismata detegenda et strophas eliminandas, concedo: ad simplicitatem fidei circumveniendam et veritates catholicas offuscandas, nego. Ad minorem dico, Philosophiam fidei adversari non per se, sed perversae philosophantium malitiae, qui ut loquitur sanctus Iudas, vers. 1: Quaecumque quippe ignorant, blasphemant, quaecumque autem naturaliter tamquam muta animalia norunt, in his corrumpuntur. — Hanc autem et non aliam esse sanctorum Patrum sententiam, inde liquet, quod ipsi Dialecticam pluribus encomiis illustrent, et eam ad Fidem tuendam necessariam esse fateantur: nam S. Clemens Alexandrinus, lib. 2. Stromatum ait: Dialectica manuducit ad veram aeternamque sapientiam, et ad cognitionem supremae veritatis. S. Hieronymus, in cap. 25. Ezechielis, Vere, inquit, quidquid perversorum dogmatum praestatur esse robustum in terrena sapientia, hac Dialectica arte subvertitur, et ad instar incendii in cinerem favillasque dissolvitur. S. Augustinus idem pluribus inculcat, sed maxime in libris contra Cresconium, qui Augustinum irrisorie Dialecticum appellabat: Sed etiam Apostoli, scilicet Paulus, dialecticus erat, respondit Augustinus lib. 2., et ultro conferre cum Stoicis non timebat, quia non solum acute, sicut illi, sed etiam veraciter, quod non illi. Subdit: Cave ne cuidam Dialecticam pro crimine obiceras, qua usos Apostolos confiteris. Imo ostendit etiam Christum Dominum Dialectica usum fuisse: Si autem Christum dixeris Dialecticum, laudabis Dialecticam quam mihi pro crimine obiceras: ergo non inutilis, nec importuna censeri debet earum philosophicarum rerum tractatio et methodus, quae rebus fidei melius explicandis, vel accuratius defendendis usui esse potest. — Adde. Quod haeretici ipsi in causa sunt cur Scholastici Theologi philosophicas quasdam quaestiones discutiant; solent enim argumentari ex Philosophia adversus Catholicos, v. g. non posse idem corpus esse simul in diversis locis, ut realem praesentiam Corporis Christi in Eucharistia impugnent. Ita olim Ariani philosophicis argumentis, seu potius sophismatibus utebantur adversus Trinitatis mysterium, ut Catholicos deciperent; habebantque (ait S. Epiphanius) trecenta argumenta ex ratione naturali, quibus Filii divinitatem impugnarent. Inde necessum fuit Catholicis, iisdem Dialecticae armis quibus oppugnabantur, repugnare, et Haereticis cogentibus, Philosophiam in fidei tutelam usurpare, ut ipsius ope veritates Evangelicas diligentius indagarent et explicarent evidentius. Ut enim ait S. Augustinus, lib. 16. De Civit. Dei, cap. 2.: Multa ad fidem Catholicam pertinentia, dum Haereticorum callida impugnatione cogitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius et instantius praedicantur: et ab adversario mota quaestio discendi existit occasio. Et ut ait Gregorius Magnus, lib. 14. Moral., cap. 12., Cum graviora prodiere hostium certamina, tunc sunt profecto sublimiora sensuum spicula requisita; tunc argumentorum novacula, tunc perplexior indago verborum. Merito itaque ad refellendas fallaces haereticorum, et Philosophorum Gentilium argutias Theologi Dialecticam usurpaverunt, quam S. Basilius, in secundum Caput Isaiae, non dubitavit dicere, Muri instar esse sacris dogmatibus, quod eam non sinit facile diripi et quorumlibet incursioni patere. Et Clemens Alexand. lib. 6. Stromat. eamdem esse dicit vineae Christi sepimentum, ne a Sophistis Catholica veritas proculcetur.

Obiciunt 5. Theologiae Scholasticae criminatores, incultum illius stylum, et duriora ac barbara verba, quibus sensa sua exprimit, quae certe viros sapientes dedecent et fidei augusta mysteria deprimunt et offuscant. — Verum si hac ratione Theologia Scholastica ipsis non arrideat; oportet etiam ipsis displiceat sacrarum Litterarum simplicitas, et incultus dicendi modus. Nesciunt forte sub rudi pallio eruditum saepe Philosophum latere, et montes magis asperos et incultos locupletissimas interdum auri venas occultare? Nullis verborum lenociniis veritas indiget ut fulgeat: satius est eam exprimere sermone facili et vulgari, quam affectata elegantia eam offuscare; ampliorem sermonis ambitum et ornatum ferre non potest succincta illa brevitas, qua utuntur Theologi, ne rerum copia et multitudine iam gravati, etiam verborum inutili sarcina opprimantur. Quod autem quaedam sibi propria et alias inaudita et inusitata vocabula usurpet, mirum videri non debet; cum quaelibet disciplina suos habeat terminos aliis incognitos, et pro docentium arbitratu excogitatos. Quid Theologia scientiarum reginae non licebit, quod illius ancillae ultro usurpant?

Quaeres. Cur his solum posterioribus saeculis sacri Theologiae Doctores Scholasticam usurpaverint, cum ab ipsius Ecclesiae primordiis Positiva maxime fuerit frequentata?

Respondeo 1. Id factum esse plurimis gravissimisque de causis. Primo quidem, quia positiva Theologia Platonicum docendi modum magis redol et, quippe quae allegoriis et syllogismis oratoriis ac rhetoricis, Platonis instar, plurimum utatur; Scholastica vero Aristotelicam docendi methodum per analysim et pressiores syllogismos imitetur: voluit, autem

Deus iustis de causis ut nascentis Ecclesiae filiis Platonica Philosophia deserviret. Tum quia hic philosophandi et ratiocinandi modus, frequentior erat apud Iudaeos et Gentiles, quorum errores impugnandi erant et expugnandi iisdem armis, quibus propugnabantur. Tum quia Platonica Philosophia minus pertinax erat et magis docilis, quam dogmatica; idemque aptior ad insinuandas fidei veritates et suadenda divina mysteria. Tum denique quia cum parabolis et allegoriis plurimum vigeret et illustraretur, his involucris divinae veritatis radios temperabat et ad infirmiorem adhuc fidelium captum veluti lac infantibus proponebat. Orientis enim Ecclesiae filii erant adhuc velut infirmi parvuli, de quibus S. Paulus ad Hebraeos 5.: Facti estis quibus lacte opus sit non solido cibo; omnis enim qui lactis est particeps, expers est sermonis iustitiae, parvulus enim est: perfectorum autem est solidus cibus, eorum qui pro consuetudine exercitatos habent sensus, ad discretionem boni et mali. — Oportuit ergo Ecclesiae filios adhuc parvulos allegoriis et parabolis attemperatas Evangelicas veritates prius excipere et eis veluti lacte enutriri, quam grandiores effecti et pluribus saeculis in hac caelesti doctrina exercitati, boni et mali discretionem haberent, et prava haereticorum dogmata per analysim a Catholicis veritatibus secernerent.

Secundo: Indecens erat, ut evulgato Evangelio Christianae veritates in summas theologicas redigerentur et variae de eis formarentur quaestiones, quae et fidelium nutantem fidem turbassent, et infidelibus abdita mysteria revelassent. Necessum fuit ergo, ut Allegoria Analysim praecederet, et ut nova semper accedente veritatum revelatione, temporis decursu Catholicae doctrinae corpus veluti compaginaretur, antequam per resolutiones et disceptationes Theologiae Scholasticae et per dissectiones Analysis, quasi anatomice scinderetur et distribueretur.

Ubi autem omnibus suis partibus solide constitit Evangelicae doctrinae corpus; tum ad faciliorem veritatum intelligentiam oportuit eas certum ac methodicum in ordinem redigere, et contractiorem ac breviorem, sed urgentiorem Aristotelicum philosophandi modum usurpare; tum ut nitidius Evangelicae veritates elucescerent; tum ut haereticorum technae et sophismata facilius solverentur ac scinderentur. — Adde. Quod cum Plato circa divina contemplanda totus sit, et plurimas fidei veritates et nonnulla mysteria ab Hebraeis in Aegypto didicerit, easque suis in scriptis exaraverit; longe aptior videbatur eius Philosophia ad eas veritates, Philosophis et Doctoribus Paganis suadendas, quam Aristotelica, quae circa naturalia tota detinetur, et vix res divinas scrutatur ac investigat. Ubi autem hae divinae veritates satis superque fuerunt evulgatae, et in sanctorum Patrum scriptis disseminata et oratorio sermone ac rhetoricis syllogismis exaratae, et comprobatae; tum opus fuit ut Theologi Aristotelicam analysim usurparent, et eas in unum corpus colligerent, ac Anatomistarum instar, eas variis quaestionibus et resolutionibus, quasi tot dissectionibus scinderent, quo singulae aptius ordinarentur, et evidentius apparerent.

Non est ergo cur adversus hanc Theologicae Methodi immutationem tantopere obloquantur haeretici, et usurpatam a sanctis Patribus Positivam ac Oratoriam Theologiam iterum frequentari exoptent, quam, inquiunt, non criminarentur, imo summis laudibus exciperent. Verum eis merito reponere possum quod Scribis et Pharisaeis reposuit adorandus Salvator, Matth. 23.:

Vae vobis Scribae et Pharisaei, qui aedificatis sepulchra Prophetarum, et ornatis monumenta iustorum, et dicitis: si fuissemus in diebus Patrum, non essemus socii eorum in sanguine Prophetarum; itaque testimonium estis vobismetipsis, qui filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Quid enim aliud haeretici huius temporis, quam filii eorum haereticorum, qui sanctos Patres insectati sunt, et eorum doctrinam criminati? Nec aliud exequuntur dum moderniores Theologos verbis et scriptis lacessunt, quam quod veteres haeretici in sacris Ecclesia Doctores moliebantur. Hi nempe Arii, Nestorii, Manichaei haeredes, dum Theologos insectantur, mensuram suorum Patrum implent, et eadem faciunt quae in aliis culpant.