Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Expositis iam principiis concurrentibus ad formandam visionem beatificam ex parte potentiae et obiecti, iam de obiecto ipso agendum est, in quo plura sese offerunt discutienda, cum enim duplex solito distinguatur obiectum beatificum, primarium videlicet et secundarium, de utroque hac in Sectione agendum est sequentibus in Quaestionibus.

Notandum 1. Obiectum Primarium beatae visionis illud appellari, quod primo, et per se, et non ratione alterius percipitur a Beatis, illorumque visionem terminat; Secundarium autem illud dicitur, quod videtur mediante altero, in quo continetur vel eminenter vel virtualiter. Differunt autem haec duo obiecta, quod Primarium sit simul obiectum materiale et formale, idest, id quod videtur, et ratio videndi seu veluti medium, quo cetera percipiuntur; obiectum vero Secundarium non sit nisi obiectum materiale, quia videtur tantum mediante primo, quod prius debet cognosci quam secundum videatur.

Notandum 2. Ea quae in Deo sunt, alia in eo contineri formaliter, ut essentia, attributa, et relationes; alia solum eminenter et virtualiter, ut creaturae omnes tam existentes, futura, et praeterita, quam possibiles. Rursus, ea quae sunt in Deo formaliter, aliqua sunt necessaria, ut attributa et relationes; alia vero libera, ut decreta voluntatis divinae. Denique, necessaria, alia sunt absoluta nullumque dicunt ordinem ad creaturas, ut quaedam divina attributa, ac omnes modi intrinseci; alia vero dicunt quemdam respectum saltem rationis ad Creaturas, ut Omnipotentia, Scientia, Ideae, etc.

Notandum 3. Circa obiectum primarium et ea quae formaliter sunt in Deo, duplicem inter Theologos agitari controversiam: Primam quidem, utrum de facto omnes Beati videant ea omnia, quae formaliter sunt in Deo, sive necessaria sint sive absoluta sive relativa. Secundam vero, utrum videri possit saltem per extraordinariam Dei potentiam unum attributum, aut una Persona divina sine aliis Personis et attributis.

Conclusio prima. — Beati videntes Deum vident formaliter et distincte ipsam Dei essentiam, personarum Trinitatem, attributa omnia, secundum proprias eorum rationes.

Haec videtur esse de Fide definita in Concilio Florentino in Litteris unionis, ubi dicitur: Deus unus, et trinus videtur a Beatis; et colligitur ex variis Scripturae locis.

Primo quidem Ioannis, 17: Haec est vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, quem textum sic expendit sanctus Augustinus, libro primo De Trinitate, cap. 8. Hoc fiet, inquit, cum venerit Dominus, et illuminaverit occulta tenebrarum; hoc erit mane nostrum de quo in Psalmo dicitur, Mane adstabo tibi, et videbo, idest cum perduxerit iustos, in quibus nunc ex fide viventibus regnat, mediator Dei, et hominum homo Christus Iesus ad contemplationem Dei, et Patris. Secundo Ioannis, 4: Qui videt me, videt et Patrem; quem locum expendens idem Augustinus in Ps. 48. Forte, inquit, videndo Patrem, et non Filium, erimus beati; ipsum audi Christum; Qui videt me, videt et Patrem. Cum enim unus Deus videtur, Trinitas videtur, etc. Tertio ex prima Ioannis, cap. 3: Cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti est; sed Deus est in se Unus, et Trinus, Iustus, Sapiens, etc. Ergo ut talis videtur a Beatis.

Secundo. Idipsum distincte affirmant sancti Patres; maxime Nazianzenus, Oratione 11, ubi sic ait: Supremae Trinitatis purior erit illa illuminatio, non iam vinctam mentem, et per sensus diffusam suffugientis, sed totam se toti menti contemplandam, ac tenendam praebentis, totoque Divinitatis lumine nostris animis affulgentis. Et Oratione 15. Illos, inquit, lux omni luce clarior excipiet, et sanctae regiaeque Trinitatis prius iam, et clarius illuminantis, totamque se cum tota mente miscentis contemplatio. Item Aug. lib. De Catechizandis rudibus cap. 25. Omnes, inquit, deliciae Deus erit, et societas sancta Civitatis in illo, et de illo sapienter, et beate viventis: efficiemur enim, sicut ab illo promissum speramus, et expectamus, aequales Angelis eius; et cum eis pariter illa Trinitate perfruemur.

Tertio denique. Idipsum ratio theologica suadet. Visio beata est quidditativa et intuitiva: ergo se extendit ad ea omnia, quae spectant Dei quidditatem et entitatem, ac proinde ad essentiam, attributa, relationes, etc. quae ipsi essentiae realiter identificantur. Deinde, visio beata est merces fidei nostrae; Nam, inquit Augustinus libro De Diligendo Deo, cap. 18, quod hic crediderunt, ibi videbunt; iuxta illud Psalmi: Sicut audivimus, nempe per fidem, quia fides ex auditu, sic vidimus in Civitate Domini virtutum, adeoque clare cognoscitur in patria, quod hic in via obscure per fidem revelatur: sed per fidem nobis obscure revelantur ea, quae spectant ad divinam Naturam, attributa, et Personas: ergo illa per speciem, et claram visionem manifestantur in patria. Denique, si videretur essentia sine Personis, visio illa nec esset connaturalis, nec omnimode completa et quietativa. Non quidem quietativa et completa, quia superesset beato aliquid optandum et videndum. Non etiam connaturalis, quia visio intuitiva et quietativa exigit naturaliter, ut visa essentia etiam videatur modus, quo illa subsistit, videanturque omnes illius perfectiones: sed talis non foret visio, nisi cum essentia simul perciperentur ea omnia quae formaliter illa complectitur: ergo ut completa, et omnimode perfecta sit beatorum visio, necessum est ut, visa essentia, videantur pariter omnia, quae in illa formaliter continentur.

Dices 1. Si Beati viderent ea omnia, quae sunt in Deo formaliter, viderent illa vel confuse, vel distincte. Neutrum dici potest. Non primum, quia visio confusa pugnat cum visione intuitiva et beatifica. Non etiam secundum, quia si illa videantur distincte, maxime vel quia sunt distincta, vel quia per actus distinctos videntur: seu illa distinctio se tenet vel ex parte obiecti, vel ex parte actus: sed quae sunt in Deo formaliter, non possunt videri distincta, propter summam eorum identitatem et simplicitatem; neque etiam videri possunt per actus distinctos, quia in visione beatifica non est actuum variatio et multiplicatio: ergo illa, quae in Deo sunt formaliter, non videntur neque confuse, neque distincte, adeoque non videntur.

Respondeo. Visionem beatificam esse distinctam, non quod fiat per actus distinctos, vel feratur in distincta obiecta, sed quod confusionem et obscuritatem nullam admixtam habeat, tam respectu actus, quam respectu obiecti, quod evidenter, clare, et distincte percipitur. Unde in forma: visio illa est distincta, quatenus distinctio opponitur obscuritati et inevidentiae, concedo: quatenus opponitur identitati et simplicitati, nego: sicque ruunt Minoris probationes.

Dices 2. Attributa quae dicunt respectum aliquem ad creaturas, qualia sunt omnipotentia, scientia, idea, etc. non possunt intuitive et connotative videri, nisi pariter omnes creaturae possibiles et existentes videantur: sed omnes creaturae possibiles et existentes videri nequeunt a beatis: tum quia illae sunt infinitae, et proinde attingi non possunt ab intellectu creato, qui est finitae virtutis et activitatis: tum quia si illae omnes videntur, comprehenderetur omnipotentia divina, quod implicat, ut infra patebit agendo de Incomprehensibilitate Dei.

Distinguo maiorem. Non possunt videri secundum rationem suam primariam, et quatenus talia sunt attributa Essentiae divinae, nego: non possunt videri secundum rationem secundariam, idest secundum extensionem ad obiecta, ad quae terminantur, vel terminari possunt, concedo; sic enim, visa omnipotentia, videri deberent omnia possibilia. Non autem necesse est ad visionem beatificam attributorum, quod videantur secundum rationes secundarias, et habitudines, quas habent ad creaturas, alioquin earum visio deberet esse comprehensiva, quod implicat. Quantum autem ad ideas in mente divina existentes, dico quod etsi beati illas omnes non videant, quia non vident omnes creaturas ideatas, et possibiles, sufficit, quod videant in Deo attributum illud, ratione cuius divina Essentia dicitur exemplar omnium creaturarum existentium, aut possibilium, sicque vident illas omnes ideas saltem in communi; vident autem aliquas in particulari, plures aut pauciores juxta proportionem luminis gloriae, et diversam manifestationem.

Dices 3. Si Beati videant Personas et attributa divina, vel illa videntur tamquam obiectum primarium, vel tamquam secundarium: sed neutrum dici potest. Non primum, quia essentia est obiectum primarium: non etiam secundum, alioquin non viderentur in seipsis: ergo nullatenus videntur.

Respondeo. Personas, et attributa videri tamquam obiectum primarium, non quidem motivum, sed terminativum; Essentia enim divina primo movet ad sui visionem, et eorum quae in ea sunt formaliter, nihilominus visio nedum ad ipsam, sed ad ea omnia quae ipsi formaliter insunt terminatur primario et immediate, adeoque illa videntur primario, si non motive, saltem terminative.

Dices 4. Decreta Dei libera sunt in eo formaliter: sed illa non videntur a beatis: ergo quicquid in Deo est formaliter non videtur a Beatis. Maior constabit ex dicendis de libertate Dei. Minor vero probatur: illa decreta videri non possunt, quin pariter videantur omnia obiecta, quae determinantur futura, aut tacta per talia decreta: sed omnia illa non videntur a beatis: ergo nec ea omnia decreta, quae sunt in Deo formaliter.

Nego minorem. Cum enim illa decreta sint actus intrinseci formaliter in Deo existentes, tam recte videri possunt eodem actu quo videtur Deus, quam videntur aliae divinae perfectiones ipsi inexistentes. Ad probationem, nego minorem, nihil enim obest, quominus beati videndo decreta libera, etiam videant ea omnia, quae decernuntur, maxime vero ea, quae aliquo modo eos concernunt, ut in sequenti Quaestione aperiemus.

Conclusio secunda. — Per potentiam Dei extraordinariam potest videri Essentia divina sine attributis, et Personis: et unum attributum sine alio: ac una Persona sine altera sibi non correlativa. Haec est Doctoris in 1. distinctione 1. q. 2. cum suis omnibus, et aliis melioris notae Theologis contra Thomistas.

Probatur primo. Illud fieri potest per extraordinariam Dei potentiam, quod nullam involvit contradictionem: sed nulla est contradictio, quod essentia videatur sine attributis, etc. Probo: si talis visio repugnaret et aliquam contradictionem involveret, maxime vel quia est visio intuitiva, vel quia est quidditativa, vel quia est beatificativa: sed ex neutro capite potest repeti talis contradictio et repugnantia.

— Non quidem quia visio intuitiva est: etenim de ratione visionis intuitivae non est, quod sit adaequata, seu quod per eam obiectum percipiatur secundum omnes formalitates sibi realiter identificatas: oculus namque intuitive videt albedinem absque eo quod videat in illa rationem qualitatis, inhaerentiae, et dependentiae tum a subiecto, cum a Deo, quae tamen ipsi albedini realiter identificantur. Similiter dum conspicimus a longe venientem, et nescimus an homo sit, an brutum; videmus eum sub ratione viventis, et animalis, licet non videamus sub ratione animalis rationalis: ergo obiectum videri potest intuitive sub una formalitate, et ratione, absque eo quod videatur sub alia.

Nec valet reponere cum recentioribus Thomistis, id quidem verum esse de cognitione imperfecta, qualis est cognitio sensuum, et intellectus coniuncti cum corpore; non autem de visione intuitiva praestantissima, qualis est visio beatifica. Unde triplicem proferunt rationem disparitatis. Prima, inquiunt, se tenet ex limitatione potentiae sensitivae, quae versatur tantum circa determinatam aliquam formalitatem, verbi gratia, oculus circa visibilitatem coloris, non autem circa alias formalitates quae non habent rationem lucidi et colorati, nec proinde rationem visibilis; intellectus vero creatus habet pro obiecto adaequato ens sub ratione veri, sub quo continentur omnia praedicata tam constitutiva, quam modificativa rei, quae cognoscitur. Unde si cognitio sit perfecta et clara et intuitiva, qualis est visio beatifica, necessario se extendit ad id omne quod pertinet ad naturam et quidditatem et modum obiecti, quod cognoscitur. Secundam rationem disparitatis hanc proferunt; quod visio sensitiva sit per aliquod medium, per quod species emittuntur, videlicet per aerem; cum autem medium illud interdum sit obscurum, inde fit quod imperfecta sit visio; secus est autem de visione beatifica, quae non fit per aliquam speciem, vel imaginem, vel medium creatum, sed per unionem immediatam cum Deo ipso, adeoque non potest obscurari vel dimidiari haec visio, ita quod una formalitas obiecti videatur et non alia. Tertiam denique rationem disparitatis repetunt ex parte obiecti visi: haec enim, inquiunt, est differentia inter Deum visum et creaturas, quod creaturae sunt compositae ex partibus, quarum quaelibet non est ipsum totum; ideoque fieri potest, quod in illis videatur una pars non visa altera; secus autem est de Deo, qui cum sit simplicissimus, et actus purus, nihil in ipso est, quod non sit ipse: et consequenter, repugnat aliquid Dei videri, et non videri totum quod in Deo est.

— Verum haec replica non infringit vim argumenti; Primo namque certum est visionem intuitivam, ex ratione sua formali non exigere quod adaequate terminetur ad omnes obiecti formalitates invicem identificatas realiter, cum una percipi possit ab oculo corporeo non percepta altera. Secundo, si potest oculus naturaliter videre unam obiecti sui formalitatem non visa altera, quidni intellectus, saltem supernaturaliter, etiam poterit videre unam obiecti sui formalitatem non visa altera ipsi identificata? Imo de facto Angelus intuitive suam videt essentiam naturaliter, et tamen non videt potentiam obedientialem, qua posset uniri hypostatice alicui personalitati divinae; nec videt pariter potentiam quam habet ad videndum Deum trinum, alias naturaliter cognosceret possibilitatem Incarnationis et mysterium Trinitatis; haec tamen utraque potentia identificatur realiter ipsius essentiae: ergo ex formalitatibus identificatis una potest videri intuitive absque eo quod videantur aliae, etiam naturaliter, adeoque multo magis per potentiam extraordinariam. Denique, Beatus qui videt scientiam Dei, ut est repraesentativa aliquorum possibilium, non videt eamdem ut repraesentat alia possibilia, et tamen illa scientia secundum eamdem rationem realem repraesentat omnia possibilia; ergo tam intellectus, quam oculus corporeus videre potest unam formalitatem non visa altera, proindeque prima ratio disparitatis ab adversariis illata, est nulla.

— Non etiam magis urgent aliae; quia claritas medii, vel immediata et evidens manifestatio obiecti, non impedit quin apprehendi possit una eius formalitas non percepta altera, quando diversimode sunt visibiles, quales sunt essentia, perfectiones, et relationes divinae, quae licet veram non efficiant compositionem, quia tamen ab invicem formaliter distinguuntur, una videri potest non visa altera; adeoque non repugnat ex parte visionis intuitivae, quin videatur essentia, non visis attributis et personalitatibus.

Non etiam repugnat ex eo quod haec visio sit quidditativa. Tum quia non est necesse, quod visio intuitiva sit quidditativa, ut patet in visione oculi corporei. Tum quia visio, etiam quidditativa, potest esse inadaequata; cognitio enim Angeli, qua suam cognoscit substantiam et entitatem, est quidditativa, et nihilominus est inadaequata; non enim percipit omnes respectus, quos habet ad creaturas sive possibiles sive existentes; neque cognoscit potentiam obedientialem, quam habet ad visionem mysterii Trinitatis, ut dictum est, licet haec potentia sit identificata realiter ipsius essentiae; adeoque cognitio quidditativa, et essentialis potest esse inadaequata; tum denique quia, nec attributa, nec personalitates sunt de formali conceptu Essentiae divinae: imo ab ipsa formaliter distinguuntur; ergo non exigunt videri visione quidditativa, nec visio beata quatenus ad illa terminatur, rite quidditativa appellatur, sed solum intuitiva.

Denique non repugnat ex eo quod haec visio sit beatifica. Tum quia non visis Personis Deus adhuc remanet summum bonum, et finis ultimus infinite perfectus, ac proinde est sufficienter obiectum beatificans, adeoque non est necesse ad visionem beatificam, quod Personae videantur. Patet antecedens: Deus enim non habet a relationibus, quod sit summum bonum et finis ultimus; sed id habet ex eo quod sit ens increatum, infinite perfectum, et actus purus, quod totum provenit ab essentia absoluta. Et consequenter seclusis Personis, adhuc remanet in Deo tota ratio summi boni, et finis ultimi. Tum quia si per impossibile Deus non esset trinus, nec haberet rationes personales, ipsius visio non minus foret beatifica; esset enim possessio boni infiniti: ergo relationes personales per se non conferunt ad rationem visionis beatificae; adeoque visio non minus foret beatifica, si terminaretur ad essentiam, non vero ad personas. Tum denique, quia, ut probabitur in tractatu De Trinitate, Pater aeternus in illo priori signo, quo intelligitur generare suum Filium, concipitur etiam ut beatus; beatitudo enim ipsi essentialiter convenit: sed pro illo signo nondum intelligitur Filius genitus, cum accipiat esse divinum per talem cognitionem vel dictionem, nec consequenter Spiritus Sanctus, qui a Patre Filioque procedit: ergo vera est cognitio beatifica in Patre antecedenter ad productionem Filii, et Spiritus Sancti; et sic ad beatitudinem creatam quae est participatio beatitudinis increatae, non est absolute necessaria cognitio Personarum.

— Nec valet reponere cum Vasquesio, disp. 18. n. 18. et nonnullis Thomistis, quod Pater aeternus in illo signo, quo intelligitur generare Filium, non concipiatur beatus: sed tantum ut Deus: hoc enim evidenter falsum est, tum quia in illo signo intelliguntur convenire Patri omnia essentialia et absoluta: sed beatitudo est aliquid essentiale et absolutum: ergo pro illo signo illa intelligitur convenire Patri, alioquin essentialia et absoluta non haberet a se. Tum etiam quia pro illo signo notionali Pater intelligitur habere totum quod communicat Filio; sed communicat illi beatitudinem increatam: ergo intelligitur eam habere. Tum denique, quia beatitudo est possessio Essentiae divinae per amorem et cognitionem; sed in illo signo Pater aeternus Deitatem ita possidet, adeoque vere dicendus est Beatus. Adde quod si per impossibile esset tantum unica Persona in divinis, ut credunt Iudaei et Mahumetani, illa vere censeretur beata: ergo Trinitas Personarum non requiritur formaliter ad rationem obiecti beatifici; sicque visio potest esse beatifica, etsi tres Personae non videantur.

Nec etiam valet replicare cum aliis Thomistis, in illo signo Patrem aeternum non videre suam essentiam nisi visa Persona Filii, et Spiritus Sancti, quia, inquiunt, haec non est prioritas in quo sit cognitio et status beatitudinis, sed solum prioritas a quo seu originis; adeoque ita concipi potest, sed revera ita non est, cum nullum sit instans in quo sit Pater, et non sit Filius, et Spiritus Sanctus.

Respondeo enim: quod etsi signum illud non sit instans reale, nihilominus est verum instans cognitionis et originis, quod sufficit ut revera concipi possit Pater aeternus esse beatus, sicut revera concipitur generans ac producens Filium, et Spiritum Sanctum: hoc autem sufficit ad suadendum visionem beatificam concipi posse absque eo quod terminetur ad Personas, adeoque potest esse beatifica licet non sit adaequata.

Probatur 2., et simul evertitur praecipuum adversariorum fundamentum. Si quid obsit quominus essentia videri possit sine attributis, et personalitatibus, maxime earum identitas, et summa simplicitas: sed haec non officiunt, quin essentia videri possit sine illis. Probo: Non obstante tali simplicitate et identitate, Essentia divina communicatur, non autem Persona: Item una Persona realiter unitur immediate, et non alia; Pater enim aeternus communicat Filio divinam Naturam, non vero Paternitatem; et in Incarnatione, Persona Verbi unitur humanitati, non vero Persona Patris: ergo multo magis poterit communicari, et uniri intentionaliter per cognitionem natura sine Personis, et una Persona sine alia. Patet antecedens: consequentia etiam est evidens, cum enim visio sit magis extrinseca, quam ipsa communicatio naturae ad intra, vel quam unio humanitatis cum Persona, sequitur illam magis posse praescindere, quam hanc, adeoque facilius sine se invicem videri: ergo sicut non obstante summa identitate naturae cum Persona, communicatur a Patre Essentia divina, et non Paternitas; et Persona Verbi unitur immediate humanitati, non autem persona Patris; ita non obstante illa identitate, videri poterit essentia sine Personis, et una Persona sine alia.

Ad haec reponunt Thomistae: disparitatem esse, quod persona non sit communicabilis sicut essentia: at vero tam essentia, quam persona sunt aliquid visibile; atque ita una visa videri debet altera necessario.

Contra. Non obstante summa identitate essentiae et personae, essentia est communicabilis, non autem persona: ergo etiam non obstante eadem identitate, essentia erit visibilis, non visa persona; vel illa repugnantia non oritur ex simplicitate et identitate. Adde quod si distinctio virtualis, in sententia Thomistarum, sufficiat ad salvandam contradictionem unius, quidni pariter sufficiet ad salvandam contradictionem alterius? Denique: licet tam persona, quam essentia sint visibiles, illa visibilitas non impedit quominus sint quid distinctum saltem virtualiter: ergo nec impediet quominus una percipi possit, non percepta altera. Denique, si, visa Essentia divina visisque attributis, necessario videri deberent omnia visibilia ipsis identificata; sequeretur etiam, quod viso Deo viderentur necessario omnes Creaturae possibiles in particulari. Consequens non admittunt adversarii: ergo nec admittere debent ex summa identitate et visibilitate eorum, quae sunt in Deo, unum videri non posse sine alio. Probatur maior: implicat videri formaliter, et distincte scientiam Dei de Petro, v. g. in particulari, quin videatur Petrus in particulari: idem dicendum de caeteris omnibus creaturis possibilibus: sed qui videt Deum, necessario videt formaliter et distincte scientiam Dei, quatenus est repraesentativa Petri in particulari, et singulorum possibilium; ergo si viso uno visibili necesse sit videri a Beatis quodcumque aliud visibile ipsi visibili identificatum, sequitur Beatum videre necessario possibilia omnia in particulari. Maior patet; implicat enim cognosci distincte imaginem ut repraesentativam rei alicuius in particulari, quin cognoscatur illa res in particulari; sed scientia de Petro in particulari est imago repraesentativa ipsius in particulari; ergo implicat cognosci scientiam ut repraesentativam Petri in particulari, quin cognoscatur Petrus in particulari. Minor etiam est evidens. Concedunt enim adversarii omnia, quae sunt in Deo formaliter, necessario et distincte videri a Beatis: sed scientia quatenus repraesentativa Petri in particulari, est in Deo formaliter; ergo necessario videtur in particulari, si verum sit, quod unum visibile videri nequeat a Beatis, quin pariter videatur illud omne visibile ipsi realiter identificatum.

Dices 1. Christus Dominus, Ioannis 11. probat, quod viso Filio videtur Pater, quia Pater est in Filio, et Filius in Patre; hoc est propter unitatem naturae, dicens: Philippe qui videt me, videt Patrem: sed si videri posset una Persona sine alia, non sequeretur ex unitate naturae, quod viso Filio videretur Pater: unde recte Nazianzenus, Oratione 49. Merito, inquit, qui videt Filium videt et Patrem, quia unitate substantiae, et maiestate Divinitatis unum sunt: et August. 1. De Trinit. cap. 8. Sive ergo audiamus, Ostende nobis Filium: sive audiamus, Ostende nobis Patrem, tantumdem valet, quia neuter sine altero potest ostendi: ergo videri nequit una Persona sine alia.

Respondeo 1. cum S. Chrysostomo, Homil. 73. in Ioannem, et Cyrillo, lib. 9. in eumdem cap. 37. et sequentibus, et Tertulliano, lib. contra Praxean, cap. 24. sensum illius loci hunc esse, qui videt me per fidem, et verbis meis atque operibus credit, necesse est ut videndo me, idest Divinitatem meam per fidem, videat etiam Patrem, quia Pater in me manens ipse facit opera miraculosa, quae ego facio, et per ea testatur se Patrem esse meum, et me ipsius esse Filium unigenitum: quae expositio colligitur ex sequentibus verbis: Quomodo tu dicis, Ostende nobis Patrem? non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor, Pater enim in me manens ipse facit opera.

Respondeo 2. Argumentum Christi esse optimum; nimirum, quod ex unitate naturae Patris, et Filii, recte colligatur, quod viso Filio videatur Pater; non quod haec illatio sit necessaria; sed quia est connaturalis, et fit secundum potentiam ordinariam.

Dices 2. Visio beatifica est intuitiva, qua Deus videtur ut in se est: sed Deus ut in se est, habet essentiam, personas, et attributa simul identificata: ergo si videtur ut Deus in se est, illa omnia videri debent. Deinde, implicat videri identificationem essentiae et attributorum ac personarum, quin videatur essentia, et ea quae ipsi identificantur: sed implicat videri Deum ut est in se, quin identificatio illa videatur: ergo implicat videri Deum ut est in se, quin videantur essentia et attributa. Denique, res ut est in se videri non potest, quin videatur existens et subsistens: sed videri non potest subsistens et existens, quin videatur existentia et subsistentia, adeoque personalitates, quae sunt modi subsistendi: ergo qui videt Deum, necessario videt personalitates.

Distinguo maiorem. Cognitio intuitiva fertur in rem ut in se est, vel adaequate, vel inadaequate, concedo; adaequate tantum, nego. Ad minorem dico, quod cum Deus videtur adaequate, videntur omnia cum quibus identificatur, concedo: si non videatur adaequate, illa omnia videri debent, nego: itaque fateor modum, quo Deus existit adaequate et in concreto, esse tres Personas; non vero si consideretur inadaequate, quia ut sic cognosci potest existere in unica persona. Idem dicendum de attributis. Non implicat autem cognitionem intuitivam esse inadaequatam, et ferri in rem consideratam in abstracto, illamque concipere sine subsistentia; Daemones enim intuitive cognoscebant Christum, cuius tamen personalitatem ignorabant.

Instabis. Visio intuitiva, quae terminatur ad obiectum omnino simplex et indivisibile, illud percipit secundum omne, quod est; alioquin aut visio non esset intuitiva, aut obiectum non esset indivisibile: sed Dei essentia cum Personis et attributis, est aliquid simpliciter unum et indivisibile: ergo videri non potest essentia Dei nisi videatur cum attributis et Personis.

Distinguo maiorem. Si illud sit indivisibile, et simplex tam realiter, quam formaliter, concedo: si sit tantum indivisibile realiter, non vero formaliter, nego: Deus autem est indivisibilis solum realiter; essentia namque eius, attributa, et Personae distinguuntur formaliter, ut probatum est.

Dices 3. Essentia divina non potest videri, quin videatur ut summum bonum, et ut radix ac fundamentum Omniscientiae et Omnipotentiae, caeterorumque attributorum, et ut est radix fecunditatis ad intra, hoc est productivitatis per intellectum ac voluntatem: sed ut sic nequit videri, quin videantur attributa ac relationes: ergo, etc. Probatur maior, quia quicumque conceptus, qui haberetur de Essentia divina absque eo quod illi modi conciperentur, esset imperfectus, et nullo modo posset competere ipsi ratio summi boni.

Distinguo maiorem. Si radix et fundamentum attributorum et fecunditatis consideretur formaliter, nego; essentia enim ut essentia, consideratur absolute, et sine ullo ordine ad attributa et ea quae ab ipsa profluunt: si consideretur realiter, et secundum omnem habitudinem et virtutem quam habet, concedo maiorem, et similiter distincta minore, nego consequentiam. Eodem modo distinguenda est maioris probatio. Itaque Essentia divina considerari potest dupliciter, nimirum vel formaliter secundum solum conceptum essentiae, et sic videri posset sine personis et attributis: vel realiter, et quatenus involvit attributa et personas, quae ab ea profluunt et ipsi identificantur, et sic videri nequit sine personis et attributis. Ut autem omnes aliae formandae obiectiones facilius solvantur, advertendum est me dixisse posse quidem videri unam personam sine alia sibi non correlativa: fateor enim Patrem sub ratione Patris, non posse videri, quin videatur Filius; saltem ut est terminus Paternitatis; licet videri posset ut est suppositum divinum. Idem dicendum de caeteris.

Iam satis aperte liquet Beatos non solum divinam essentiam, sed et omnia quae in Deo sunt formaliter, clare et intuitive conspicere. Cum autem etiam Deus creaturas contineat tam eminenter, propter infinitam rationem essendi, quam causaliter, ratione videlicet omnipotentiae rerum omnium productivae, et idearum, ad quarum similitudinem Creaturae formari debent, hinc quaestio nascitur, an, et quomodo illae Creaturae in Deo videri queant, quod ut resolvatur,

Notandum 1. Triplicem distingui posse cognitionem in Beatis. Primam quidem, qua Deum et quae Dei sunt formaliter, intuentur. Secundam, qua Creaturas in Essentia divina conspiciunt, seu ut solito loquuntur Doctores cum sancto Augustino, qua vident Creaturas in Verbo divino tamquam in obiecto cognito, seu ratione cognoscendi, cum enim Verbum divinum appropriate dicatur Sapientia divina, speculum sine macula, et splendor aeternae gloriae, idcirco quae repraesentantur et videntur in Essentia divina, dicuntur in Verbo videri et repraesentari. Tertiam denique, qua Beati cognoscunt Creaturas in seipsis, seu per propriam earum speciem et repraesentationem. Prima cognitio dici potest meridiana, de qua Sponsa Canticorum 1. Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie, quem locum sermone 33. in Cantica S. Bernardus sic expendit:

Vultus tuus Domine meridies, et meridies clara, tui et intuitiva visio. O vere meridies plenitudo fervoris et lucis, Solis statio, umbrarum exterminatio, desiccatio paludum, foetorum depulsio! O perenne solstitium quando jam non inclinabitur dies! O lumen meridianum!

Secunda a S. Augustino lib. 1. De Genesi ad litteram c. 29. et lib. 11. De Civit. Dei. c. 29. appellatur cognitio diurna vel matutina, eo quod res clarius et perfectius cognoscantur in Verbo, et in Essentia divina, quam in seipsis: unde tertiam cognitionem, vespertinam appellat S. Augustinus ibidem. Hinc lib. 22. De Civit. c. 2. ait: Cognitio Creaturae in seipsa decoloratior, quam cum in Dei sapientia cognoscitur, veluti in arte per quam facta est. Quibus ita distinguit sex dies creationis mundi, quasi non fuerint tot dies naturales; sed significantur sex diversa rerum productarum genera per ordinem ad sextuplicem Angelorum cognitionem, qui illa, quae singulis diebus creata referuntur, statim ut facta sunt cognoverunt in Verbo Dei, et haec cognitio cum sit prior et clarior, dicitur matutina. Deinde res illas conditas cognoverunt in seipsis per proprias earum species, et haec cognitio cum sit posterior et minus evidens, dicitur vespertina. Non tamen dicitur nox, ait idem S. Augustinus lib. 4. De Genesi ad litteram cap. 29. quia in ista cognitione vespertina non haeserunt Angeli, sed ad laudem Conditoris eam referentes, vesperam statim fecerunt in mane recurrere, idest, a cognitione et inspectu creaturarum in seipsis, statim intellectum direxerunt in cognitionem earumdem, quatenus in Verbo repraesentantur.

Notandum 2. Creaturas tripliciter dici posse cognosci in visione beatifica Dei. Primo quidem secundum esse eminentiale, quod habent in Essentia divina, quae cum sit infinita entitas, et fons omnium entium, etiam omnes quaslibet alias entitates eminenter continet, et repraesentat. Secundo causaliter, quatenus nimirum Deus in intellectu Beati producit speciem Creaturae, revelando videlicet ipsi Beato talis Creaturae existentiam, idque tamquam causa efficiens, nimirum creando speciem illius Creaturae repraesentativam, et imprimendo illam ipsi intellectui beato, ita quod intellectus beatus creaturam non in Deo formaliter repraesentatam, sed solum per illam speciem et revelationem percipiat. Tertio denique formaliter, Creaturae dicuntur in Deo videri a Beatis, quando nimirum dicuntur cognosci eadem visione et eodem lumine, quibus Deus ipse videtur, nimirum ratione cognitionis beatificae, quam habent.

Notandum 3. Duobus modis intelligi posse Creaturas formaliter in Deo cognosci. Primo quidem quasi per unicum actum et unicum principium videantur Deus et Creatura simul, absque eo quod unum sit ratio formalis videndi alterum, sicut Angelus dicitur ab aliquibus Theologis cognoscere Petrum et Paulum per unicam speciem impressam, et tamen Petrus non est ipsi ratio formalis videndi Paulum. Secundo, quasi Deus visus, esset medium et ratio formalis motiva ad visionem Creaturae, propter nimirum connexionem et dependentiam, quam Creatura habet in ipso Deo; posita enim connexione simul et continentia, Deus erit ratio videndi Creaturas, sicut partes videntur in toto, proprietates in essentia, et conclusiones in praemissis, quae sunt motivum formale ac medium prius cognitum, in quo videri potest conclusio.

His praelibatis, triplex potissimum occurrit resolvenda quaestio. Prima quidem an viso Deo, Creaturae videri possint intuitive secundum earum esse proprium. Secunda an videantur eadem visione Dei, et ut in medio prius cognito, ac virtute ipsius visionis formaliter. Tertia denique quaenam Creaturae videri possint a Beatis, et de facto videantur.

Conclusio prima. — Beati videndo Deum vident etiam Creaturas aliquas secundum earum esse proprium. Haec est communis inter Theologos, et

Probatur primo. Ioannis 17. Haec est vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, et quem misisti Iesum Christum. At Iesus Christus non solum Divinitatem includit, sed etiam humanitatem, quae aliquid creatum est: ergo pertinet ad vitam aeternam aliquid creatum cognoscere. Idipsum firmatur ex Concilio Senonensi prima parte in decretis Fidei c. 13. ubi adversus Lutherum et alios Novatores dicentes Sanctos non esse invocandos propterea quod preces nostras non percipiant, asseritur, Sed quam sit hoc non modo veritati sed Scripturis quoque dissonum, facile intelliget qui Beatis pervium esse non ignorat omniforme illud Divinitatis speculum, in quo quidquid eorum intersit illucescat. Et si neque desint Angeli Gabriel Danieli, et Raphael Tobiae, huic quoniam segniores, qui nobis ab exordio precum nostrarum assideant, ut illis mox offerant quorum suffragia imploramus. Quibus aperte docet Concilium, Beatos videre preces nostras in ipso Divinitatis speculo, adeoque creaturae nonnullae cum ipso Deo videntur.

Hoc ipsum clare probant sancti Patres. Sanctus quidem Gregorius lib. 2. Moralium cap. 2. ubi habet hanc vulgatam sententiam: Quid de his, quae scienda sunt, nesciunt, qui scientem omnia sciunt? Item homil. 14. Qui Creatorem suum claritate vident, nihil in creatura agitur, quod videri non possit. Et S. Prosper, lib. 3. cap. 36. Non solum omnium Creaturarum, ait, rationem, sed etiam ipsam sui Creatoris eminentiam facie revelata conspicient. Sed omnium clarissime hanc veritatem edocet sanctus Augustinus pluribus, maxime vero lib. 11. De Civit. Dei cap. 29. ubi cum varia Creaturarum genera enumerasset subdit:

Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab Angelis, ubi habent causas rationesque suas, idest secundum quas facta sunt incommutabiliter permanentes, aliter in seipsis, illic clariori, hic obscuriori cognitione velut artis, atque operum, quae tamen opera cum ad ipsius Creatoris laudem venerationemque deferuntur, tamquam mane lucescit in mentibus contemplantium.

Sed evidentius hanc probat veritatem lib. 4. De Genesi ad Litteram cap. 29. et sequentibus ubi cum dixisset,

Numquid dicet, aut si quisquam dixerit alienus est, illam caelestem in Angelorum millibus civitatem, aut non contemplari Creatoris aeternitatem, aut mutabilitatem ignorare Creaturae, aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare Creatorem? Simul hoc totum possunt, simul hoc totum faciunt; possunt tamen, et faciunt; simul ergo habent, et diem, et vesperam, et mane.

Quibus, ut diximus, triplicem distinguit beatorum cognitionem, Matutinam qua res creatas vident in Verbo, Vespertinam qua vident illas in seipsis per proprias earum species, et Diurnam quae fit per iteratam applicationem intellectus, a Creaturis in seipsis cognitis, ad easdem in Deo videndas. Unde subdit, quod in beata patria

Semper est dies in contemplatione incommutabilis veritatis, semper vespera in cognitione Creaturae in seipsa, semper mane, etiam ex hac cognitione in laudem Creatoris. Quia non ipso abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit vespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod vespertinam etiam cognitionem in gloriam Conditoris attollat.

Probatur denique ratione. Visio beata Fidei meritis respondet: sed fide multa credimus, quae spectant ad Creaturas: ergo illas Creaturas Beati videre debent. Deinde, constat Beatos videre Deum, et Creaturas eminenter in ipso contentas: sed non possunt sic videre Creaturas secundum esse eminentiale, quin pariter videant illas secundum propriam earum rationem, non enim perfecte cognoscitur continens nisi pariter cognoscatur contentum: ergo non possunt cognosci Creaturae eminenter in Essentia divina, quin secundum earum esse proprium pariter cognoscantur. Denique, illud videtur in Deo ad ipsius visionem, quod vel formaliter in ipso continetur, vel necessariam cum ipso habet connexionem: sed Creaturae formaliter saltem obiective in Deo continentur, et necessariam habent cum eo connexionem. Ergo ad hanc ipsius visionem etiam illa videntur.

Dices 1. Quod cognoscitur in alio, non cognoscitur intuitive, nec immediate, nec per propriam speciem: ergo aut Creatura non cognoscitur in Deo, aut non cognoscitur ut in se est.

Respondeo. Aliquid cognosci posse ut in se est, dupliciter. Primo quidem terminative, quando nimirum terminat cognitionem, ut in se est, et secundum propriam suam rationem formalem concipitur et videtur. Secundo motive, quando per seipsum movet intellectum ad sui cognitionem, et visionem. Ut autem visio sit intuitiva, sufficit ut obiectum cognoscatur ut in se est terminative, non autem ut motive, sed Creaturae ita cognoscuntur in Deo, quia revera terminant cognitionem beatificam secundum propriam sui rationem, licet solus Deus moveat ad istam cognitionem.

Dices 2. Creatura non potest cognosci secundum suum esse proprium in Deo, nisi cognoscatur formaliter, seu secundum suam rationem formalem, quam haberet in Deo: sed Creatura non potest cognosci formaliter in Deo, quia non est in eo formaliter, et distincte: ergo nec potest in eo cognosci secundum suum esse formale et proprium, sed tantum secundum esse eminentiale, quod habet in Deo.

Distinguo maiorem. Creatura non habet esse proprium, nec est in Deo secundum suam rationem formalem, tamquam forma intrinsece Deum afficiens, concedo; tamquam aliquid habens necessariam connexionem cum ipso, nego: itaque ut aliquid in Deo videatur, vel debet esse in ipso formaliter et intrinsece, ut sunt attributa et relationes divinae, vel saltem cum ipso necessariam debet habere connexionem, qualem habent Creaturae cum Deo Creatore, quae omnia clarius aperiet

Conclusio secunda. — Creaturae videntur in Deo formaliter tamquam in medio prius cognito. Haec est communis inter Theologos contra Nominales et Vasquesium.

Probatur 1. Auctoritate sanctorum Patrum, et quidem S. Augustini sententiis jam expressis, quibus duplicem in Angelis distinguit cognitionem. Matutinam, qua res cognoscuntur in Verbo, et Vespertinam, qua cognoscuntur in seipsis, ac proinde censet res cognosci formaliter in Verbo. Tum quia alias non rite assereret Creaturas videri in Verbo nisi viderentur formaliter tamquam in medio prius cognito. Cognosci enim in aliquo, est cognosci mediante altero, sicut conclusio dicitur cognosci in principiis, Caesar in imagine, obiectum in speculo, ita quod actus videndi terminetur ad speculum et imaginem obiecti in eo receptam. Si autem Verbum solum causaret visionem in Beatis ipsum videntibus, ut volunt Nominales, non proprie dicerentur res videri in Verbo, sicut non dicimus rem aliquam videri in specie intelligibili vel sensibili, quamvis illa sit causa visionis. Tum quia S. Augustinus ait, Creaturam aliter esse cognitam in seipsa, aliter in Verbo. Hinc cognitionem Creaturarum in seipsis appellat decoloratiorem, quam sit ea quae in sapientia Dei cognoscuntur: sed nisi Creatura cognosceretur in Verbo formaliter, dici non posset aliter et melius et coloratius videri in Verbo, quam in seipsa, alias enim una eademque cognitio diceretur seipsa perfectior, clarior, et melior, quod est absurdum. Tum denique quia idem August. lib. 13. Confessionum, cap. 15. loquens de Beato vidente Essentiam divinam, ait: Non opus habet suspicere firmamentum, hoc cognoscitur videndo Verbum tuum, videt enim faciem > tuam semper, et ibi legit sine syllabis temporum quid velit voluntas tua.

Cui consonat S. Bernardus, lib. 2. De Consideratione, cap. 2:

Creatura Coeli non indiget scala Creaturarum, ut ascendat in Coelum, sicut creatura mundi, quid enim opus scala tenenti solium? videt Verbum, et in Verbo facta per Verbum. Sed si Beati non in Verbo formaliter, sed solum extra Verbum videant Dei voluntatem, et creaturas, necessum est ut legant in syllabis temporum, creaturasque suspiciant in seipsis, quod enim in seipso formaliter videtur et legitur, oportet ut illud aspiciatur in se, a quocumque tandem causetur talis aspectus et lectio.

Idipsum ratione probatur. Primo quidem, Deus in seipso tamquam motivo et obiecto cognito cognoscit creaturas formaliter, ut aperte docet S. Dionysius, lib. De Divinis Nominibus, cap. 7. circa medium: ergo simili modo creaturas in Deo Beati videre possunt. Adde, quod Angeli superiores de his, quae cognoscunt in Verbo, illuminant inferiores, ut idem affirmat Dionysius, lib. De Coelesti Hierarchia, cap. 6. 7. et 8. Ergo censet Angelos superiores videre creaturas in Verbo formaliter. Insuper, Deus ipse in sua Essentia et Omnipotentia videt omnes creaturas: ergo Essentia Dei et eius Omnipotentia potest esse medium ad cognitionem creaturarum. — Secundo quotiescumque aliquis effectus necessariam habet connexionem cum causa, in qua continetur secundum omnes proprias rationes, cognosci potest in causa, tamquam in obiecto formali cognitionis; quid enim est esse medium, quam esse necessario connexum, et continere? Illa enim ratio est ob quam proprietates cognoscuntur in Essentia ut medio, et conclusiones in principiis: sed creaturae necessariam habent connexionem cum Deo, et in illo continentur tamquam in causa, et idea, tum proxima tum remota: ergo Deus est medium ad cognitionem creaturarum. Confirmatur. Sicut ens se habet ad esse, ita se habet ad cognosci: sed creaturae secundum suam entitatem continentur in Essentia et Omnipotentia Dei: ergo continentur etiam secundum suam cognoscibilitatem, adeoque possunt in ea cognosci. — Denique Creatura dici debent videri in Verbo formaliter, si haec visio nullam repugnantiam involvat; sed ita non repugnat. Probo: Si foret aliqua repugnantia, vel peteretur ex parte obiecti, nempe Essentiae divinae, quae non posset creaturas repraesentare, vel ex parte actus, qui non posset idem ipse tendere in varia obiecta, nempe in Deum et Creaturas, vel ex parte facultatis et potentiae, quae simul non posset duplex obiectum attingere: sed ex neutra parte repugnat. Non quidem ex parte obiecti, Essentia enim divina, et Omnipotentia infinitam vim habent repraesentandi quamlibet entitatem, et illam de facto intellectui divino repraesentat, ut iam diximus: ergo etiam repraesentare possunt omnem entitatem increatam et creatam intellectui creato. Non etiam ex parte actus, nam etiam distinctissima obiecta possunt unico actu percipi, maxime quando aliquam invicem necessariam habent subordinationem aut connexionem. Etenim prima veritas et res revelatae percipiuntur eodem actu fidei, finis et medium eodem actu cognitionis attinguntur, imago et prototypus simul videntur: sed Deus et creatura connexionem habent nedum in ratione causae et effectus, sed etiam in ratione obiecti primarii et secundarii, seu in ratione obiecti motivi et terminativi: ergo eodem actu videri possunt Deus et Creatura. Non denique repugnat ex parte potentiae: si enim eodem actu varia obiecta possint attingi, etiam facultas poterit in illa obiecta tendere.

Dices 1. Inter medium cognoscendi, et rem cognitam debet esse necessaria connexio et proportio: sed haec non reperitur inter Essentiam divinam et creaturas possibiles: ergo illa intellectui Dei aut Beatorum inservire non potest ut medium ad illas cognoscendas. Maior patet. Minor probatur. Primo, quia non potest unum intrinsece habere connexionem cum alio, a quo non dependet: sed Essentia divina est omnino independens a creaturis possibilibus: ergo cum illis intrinsece non connectitur. Secundo, summe necessarium non potest cum minus necessario connecti: sed Deus utpote ens per essentiam, magis necessarius est, quam creaturae, quae sunt entia ab alio et per participationem: ergo cum creaturis connexionem non habet. Tertio, etiamsi nulla creatura esset possibilis, non minus Essentia divina haberet id omne quod habet de facto: sed tunc non esset ratio formalis videndi creaturas: ergo neque nunc.

Distinguo maiorem. Inter medium cognoscendi, et rem cognitam debet esse necessaria connexio, per mutuam utriusque extremi dependentiam unius ab altero, nego: per dependentiam in uno, et superioritatem ac eminentiam in altero, concedo. Similiter distinguo minorem, inter Essentiam divinam et creaturas non est necessaria connexio dependentiae ex parte utriusque extremi, concedo. Non est connexio dependentiae ex parte Creaturarum, et superioritatis ex parte Dei, nego minorem. Unde ad primam probationem neganda est maior. Causa enim habet necessariam connexionem cum effectu, et praemissa cum conclusione, a quibus tamen non dependent. Ad secundam probationem etiam neganda est maior: veritas enim principiorum est magis necessaria et evidens quam veritas conclusionis, haec tamen ab illa dependet. Denique ad tertiam pariter est neganda maior. In eo enim casu quo creaturae essent impossibiles, certe Deus non haberet vim illam repraesentandi nec producendi, et consequenter verum non est quod quidquid Deus habet de facto, haberet etiam in illo casu impossibili. Nihilominus in illo casu semper esset Deus, quia semper esset infinitae virtutis tum in intelligendo, tum in volendo ad intra, non vero ad extra.

Dices 2. Si Beati videndo divinam Essentiam in ea viderent formaliter aliquas Creaturas possibiles tamquam in causa et medio prius cognito, etiam videre deberent omnes omnino creaturas; non enim est potior ratio cur hanc potius, quam illam videant, cum omnes aequaliter in divina Essentia tamquam in causa contineantur et repraesententur: sed impossibile est quod Beati videant omnes Creaturas possibiles, quae numero sunt infinitae: ergo nullas vident.

Nego sequelam. licet enim Essentia divina omnes omnino Creaturas formaliter repraesentet, nihilominus cum haec repraesentatio fiat per liberam Dei voluntatem, sequitur quod repraesentat quas vult; sicut enim Deus licet infinite visibilis, non tamen naturaliter videtur a Creatura, sed solum per liberum suum descensum, quando vult, et qualiter vult, sic etiam vult, quamobrem a Doctore Subtili in 3. dist. 11. q. 2. n. 20. appellatur speculum voluntarium, speculum quidem in hoc solum, quod sicut speculum visum exhibet aliud obiectum, quod repraesentat, sicque est causa cur videatur, ita divina Essentia visa exhibet Creaturam videndam, estque causa et ratio cur videatur. Voluntarium autem dicitur, quia non necessario repraesentat, ut speculum corporeum, vel sicut species impressa, sed tantum libere; adeoque non est necesse, quod visa Essentia divina omnes omnino Creaturae videantur.

Dices 3. Creaturae non possunt videri eadem visione, qua videtur Essentia divina, si Deus videri possit non visis Creaturis: sed Deus videri potest non visis Creaturis: ergo non eadem visione videntur. Deinde. Ibi non est eadem visio, ubi una causatur ab alia: sed visio Creaturae causatur a visione Dei. Vera enim est haec propositio causalis: ideo videntur Creaturae, quia Deus videtur: ergo Deus et creatura non videntur eadem visione. Denique: Si una sit eademque visio Dei et Creaturae, et tamen Creatura videatur ex vi visionis Dei, sequitur creaturam videri ex vi visionis sui ipsius, quod est absurdum.

Respondeo. Visionem terminatam ad Deum et Creaturas, esse unam omnino et indivisibilem, ita quod si Deus videretur, et non Creatura, illa visio etiam mutari diceretur, ad mutationem enim obiecti secundarii dici potest mutari visio. Unde neganda est minor, nisi forte quis dixerit Deum videri posse sine Creatura praecisive, seu per potentiam extraordinariam, eo modo, quo diximus Essentiam videri posse sine attributis. Hinc pariter negandum est visionem Dei esse causam visionis Creaturae, cum una eademque sit utriusque visio, licet Creatura videatur vi ipsius Dei visionis, sicut obiectum secundarium videtur virtute obiecti primarii. Nec tamen ideo dici debet videri vi sui ipsius, quia non est ex se ratio primaria et motiva ad suam visionem; sed id solum habet ab Essentia divina, qua creaturas repraesentat, et movet ad earum visionem.

Conclusio tertia. — Beati vident ea omnia in Verbo, quae spectant eorum status, perfectionem, et satietatem.

Haec est communis, nedum inter Doctores, sed etiam inter sanctos Patres. Probatur. Beatitudo est status summe perfectivus et satiativus: ergo Beati videre debent ea omnia, quae ad eorum satietatem et perfectionem spectant. Cum autem Beatus tripliciter possit considerari. Primo quidem ut elevatus est ad ordinem gratiae. Secundo, quatenus est pars universi. Tertio, prout est talis persona in speciali dignitate constituta, puta summus Pontifex, supremus Monarcha, Institutor et Patriarcha Religionis, Paterfamilias, etc. hinc est, quod iuxta hanc triplicem considerationem tria maxime appetit cognoscere, primo quidem fidei mysteria, secundo species ac partes nobiliores universi, ut Angelos, Coelos, Elementa, etc. Tertio modo, illa videre cupit, quae spectant ad dignitatem et ministerium, quo functus est: haec autem omnia videt: ergo videt ea omnia, quae ad sui status perfectionem et satietatem spectant.

Probatur minor. Primo quidem, quod Beati videant praecipua fidei mysteria. Visio namque beatifica succedit fidei, sicut comprehensio spei, et fruitio charitati: ergo ea omnia, quae nobis hic obscure revelantur per fidem, Beatis in patria manifestantur in Verbo, iuxta illud Psalmi. 47. Sicut audivimus sic vidimus in Civitate Domini virtutum. Cui consonat illud Augustini, lib. 22. De Civit. Dei, cap. 29. dicentis:

Beati mundo corde, quia > ipsi Deum videbunt, et illa omnia quae nunc videmus; credentes autem pro modulo capacitatis humanae, longe minus quam sunt, atque incomparabiliter cogitamus: et videbitis, et gaudebit cor vestrum: hic creditis, ibi videbitis.

Cui consonat S. Gregor. lib. 18. Moral., cap. ultimo. Quae visio nunc fide inchoatur, inquit, sed tunc in specie perficietur, quando coaeternam Dei sapientiam, quam modo per ora praedicantium quasi per decurrentia flumina sumimus, in ipso suo fonte biberimus; idem indicat S. Paulus, 2. ad Corinth. 3. Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, transformamur de claritate in claritatem; idest a claritate fidei in gloriam contemplationis aeternae, seu ut ait lib. 15. De Trinit. cap. 8. Transformamur de forma in formam, idest, obscura in lucidam, de gloria fidei in gloriam speciei. Hinc Lessius, lib. 2. De summo Bono, cap. 9. existimat singulos Beatos clare nosse omnia Scripturarum arcana, omnes figuras, omnes mysticos sensus, omnes Ecclesiae traditiones et definitiones. Adverte tamen, Beatos non videre in Verbo omnia fidei mysteria quantum ad omnes circumstantias temporis et loci: unde licet Angeli a primordio suae beatitudinis cognoverint in Verbo mysterium Incarnationis quantum ad substantiam; non tamen illud noverunt secundum circumstantias temporis, et loci, quas successu temporis didicerunt, ut insinuare videtur S. Paulus Ephesiorum 3. Misit me, inquit, illuminare omnes, quae sit dispensatio Sacramenti absconditi a saeculis in Deo, qui omnia creavit: ut innotescat Principatibus, et Potestatibus, in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei. Hinc S. Chrysostomus in illa verba, ait: mysterium istud ignorabant Angeli; nam si Principatus ignorabant, utique multo magis Angeli: unde ergo cognituri? Quo revelante? Quando videlicet illud cognovit Paulus, tum per illum et isti: unde concludit, Paulus Angelorum Evangelista, hic illos illuminavit. Cui concinit S. Ambrosius in eadem verba: Non solum hunc magistrum, inquit, dedit Gentibus, sed etiam Angelis: Nam, ut ait S. Cyrillus Alexandrinus, Paulo praedicante, Evangelii mysteria didicerunt Angeli; non quidem quantum ad substantiam, sed quantum ad circumstantias: idque non visione qua vident Deum, sed per speciales revelationes et illustrationes, vel a Deo ipso, vel ab Angelis superioribus, vel ab hominibus praedicantibus, et quibus illa mysteria prius revelata fuerunt. Unde S. Dionysius, cap. 7. Coelestis Hierarchiae inducit coelestes mentes quaestionem facientes animae Christi de suscepto pro nobis opere, et ipsum Iesum eas docentem ac illuminantem. Et consequenter licet Beati videant omnia fidei mysteria, non tamen vident eorum omnes circumstantias. Hinc videbunt etiam decreta Dei libera, et occulta eius consilia, non tamen omnia; sed prout quemque Beatum decebit, ut docet S. Aug., lib. 13. Confess. cap. 15. Vident faciem tuam semper, et ibi legunt sine syllabis temporum, quid velit aeterna voluntas tua. Cui consonat S. Bernardus, lib. 5. De Consid. cap. 4. docens in beata Visione sic videri cor Dei ut probetur, quae sit Dei voluntas, bona, beneplacens, et perfecta; pateant viscera misericordiae, cogitationes pacis, divitiae salutis, mysteria bonae voluntatis, benignitas aeterna.

Patet eadem minor, quantum ad visionem nobiliorum specierum universi; quia, inquit S. Thomas, lib. 3. Contra Gentes, cap. 59.

visio divinae substantiae est ultimus finis cuiuslibet intellectualis substantiae: > omnis autem res cum pervenerit ad ultimum finem, quiescit appetitus eius naturalis; oportet quod appetitus naturalis substantiae intellectualis divinam substantiam videntis omnino quiescat: est autem appetitus naturalis intellectus, ut cognoscat omnium rerum genera et species et virtutes, et totum universi ordinem: quod demonstrat humanum studium erga singula praedictorum; quilibet igitur divinam substantiam videntium cognoscit omnia supradicta.

Hoc ibidem confirmat ex eo quod Dominus Moysi petenti divinae substantiae visionem respondit: ego ostendam tibi omne bonum, et ex illo magni Gregorii 4. Dialogorum, cap. 33. Quid est, quod nesciant, qui scientem omnia sciunt? Quod saltem intelligi debet de omnibus, quae pertinent ad hoc universum.

Cui consonat S. Bernardus, Sermone de triplici genere bonorum, circa finem: O sapientia, inquit, qua tunc omnia, quae in Coelo, et quae in Terra sunt perfectissime cognoscemus, in ipso fonte sapientiae rerum omnium cognitionem bibentes! Quantum videlicet quemque scire interest, ut indicat ratio quam praemisit his verbis: Quod si nihil deerit nobis, aliquid autem nos latuerit, nunquid erit gloria consummata? Ideo nihil latebit nos.

Cui concordat Seraphicus Bonaventura, libro Soliloquiorum, cap. 4.:

O anima! inquit, quae naturaliter scire desideras, hoc speculum Divinitatis videre affecta, in illo studere et legere desideras, quia hoc semel vidisse, est omnia didicisse. Ibi revera videbitur, et reputabitur stultitia Platonis Theoria, Aristotelis Philosophia, Empedoclis Theoremata, Hippocratis Scrutinia, Ptolemaei Astrologia, etc.

Hinc nonnulli sancti Patres, maxime Augustinus, lib. 22. De Civitate Dei, cap. 29.¹ existimant Beatos videre in Verbo omnes cogitationes et affectus aliorum Beatorum.

Patebunt, inquit, etiam cogitationes nostrae invicem nobis, tunc enim implebitur, quod Apostolus ait; cum enim dixisset: Nolite ante tempus iudicare quidquam, mox addit, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo.

Idem habet Epist. 6. Cum venerit, inquit, Dominus, et illuminaverit abscondita tenebrarum, et manifestaverit cogitationes cordis, tunc nihil latebit proximum in proximo, nec erit quod suis quisque aperiat, abscondat alienis, ubi nullus erit alienus.

Tertio denique patet eadem minor, quantum ad cognitionem eorum, quae spectant ad cuiuslibet Beati ministerium, dignitatem, et statum. Nam, ait Guillelmus Parisiensis prima parte suae Summae, Tractatu De Immortalitate animae, cap. 9. Quidquid decebit vel delectabit eos videre, visuri sunt. Unde summi Pontifices videbunt omnia, quae pertinent ad praesentem vel futurum Ecclesiae statum, quam aliquando administraverunt. S. Franciscus, et caeteri Religionum Patriarchae, vident ea omnia, quae spectant suorum Ordinum gloriam, sanctitatem, et illustrationem. S. Ludovicus Galliarum Rex, et exteri cuiuslibet principatus Administratores, conspiciunt illa maxime, quae ad Dei gloriam, Religionis augmentum, et pietatis promotionem geruntur in eorum regnis. Simpliciter omnes Patresfamilias, quae in sua familia ab uxoribus, filiis, amicis, et parentibus fiunt, in Verbo conspiciunt.

Dices. Si quilibet Beatus ea omnia videret, quae proprium eius statum spectant, sequeretur aliquem inferioris meriti fore beatiorem eo, qui est amplioris et eminentioris meriti ac virtutis: sed hoc consequens est absurdum: ergo et id unde sequitur. Patet sequela maioris: ille censendus est beatior, qui plura videt in Verbo, seu cuius visio amplior est et maior: sed posset aliquis Beatus inferioris meriti, v. g. Rex et Imperator, plura videre in Verbo, quam Solitarius aliquis et Eremita, qui praestantioris licet meriti nihil ad se pertinens et spectans videndum haberet: ergo hic illo minus foret beatus.

Distinguo sequelam maioris. Esset beatior intensive et essentialiter, nego: extensive et accidentario, concedo. Essentialis enim beatitudo seu intensiva, quae correspondet meritis, consistit in praestantiori et evidentiori visione Dei, qui est obiectum essentiale beatitudinis, non autem Creatura, quae sunt tantum obiecta secundaria. Unde S. August., lib. 5. Confess., cap. 4.: Beatus qui te scit, etiam si illa nescit, scilicet creata, qui vero te et illa novit, non propter illa beatior, sed tantum propter te beatus. Adde quod ampliorem illam beatitudinem extensivam in Rege, possit Deus aequare in Eremita ipsi manifestando alias Creaturas, vel decreta suae voluntatis, vel alia quorum visio non solum aequabit, sed et superare poterit visionem Regis.

Dices 2. S. August., lib. De cura pro mortuis, cap. 15. et 16. fuse docet spiritus defunctorum nescire statum viatorum, nam cap. 15. ait:

Proinde fatendum est nescire quidem mortuos quid hic agatur; sed dum agitur, postea audire ab eis, qui hinc ad eos moriendo pergunt, non quidem omnia: sed quae sinuntur indicare, quae sinuntur etiam ista meminisse, et quae illos quibus haec indicant, oportet audire. Possunt et ab Angelis, qui rebus quae aguntur hic praesto sunt, audire aliquid mortui, quod unumquenque illorum audire debere iudicat, cui cuncta subiecta sunt.

Unde cap. 16. concludit Sanctos Martyres opitulari iis, quos per eos certum est adiuvari, generaliter orando pro indigentia supplicantium, sicut nos oramus pro mortuis, quibus utique non praesentamur, nec ubi sint, vel quid agant, scimus: ergo censet S. August. Beatos non videre in Verbo, quae aguntur in terris, nec proinde illa cognoscere, quae ad suum statum pertinent.

Ipsi concinit Auctor de spiritu, et anima, apud eumdem Tomo 3. dicens cap. 29.:

Ibi sunt spiritus defunctorum, ubi non vident, neque audiunt, quae aguntur aut eveniunt in ista vita hominibus. Ita tamen est eis cura de vivis, quamquam quid agant omnino nesciant, quemadmodum cura est nobis de mortuis, quamvis quid agant utique nesciamus. Nesciunt quidem mortui quid hic agatur; sed dum hic agitur, postea audire possunt ab eis, qui hinc moriendo ad eos pergunt, non quidem omnino, sed quantum sinitur eis indicare, et eos oportet audire. Scire etiam possunt ab Angelis, qui hic nobis praesto sunt, et animas nostras ad illos deferunt. Spiritu etiam Dei revelante cognoscere possunt, quae hic aguntur, quae necessarium est eos cognoscere. Quidam etiam ex mortuis ad vivos rapi possunt, non per propriam naturam; sed per divinam potentiam, utrum tamen ista fiant per eorum praesentiam, an per Angelos suscipientes eorum personas, affirmare non audeo.

Respondet. S. Thomas prima parte, q. 89.² art. 8. S. August. hoc dubitando dixisse, quia cap. 13. praemisit, ut solet quisque, accipiet quod dicam. Verum aperte constat ex citatis verbis, Augustinum non dubitative, sed assertive loqui, ait enim fatendum esse nescire mortuos quid hic agatur, quae non sunt verba dubitantis, sed affirmantis.

Dubitat equidem August. cap. 16. quomodo opitulentur Martyres iis quos per eos certum est adiuvari. Utrum ipsi per seipsos adsint uno tempore tam diversis locis, et tanta longinquitate discretis; an ipsis in loco suis meritis congruo ab omni mortalium conversatione remotis, et generaliter orantibus pro indigentia supplicantium, sicut nos oramus pro mortuis quibus utique non praesentamur, nec ubi sint, vel quid agant scimus, Deus omnipotens, qui est ubique praesens exaudiens Martyrum preces per Angelica ministeria usquequaque diffusa praebeat hominibus ista solatia, quam rem dicit esse altiorem, ut a seipso possit attingi, et se illam definire non audere. Itaque dubitat equidem Augustinus quomodo Martyres nobis possint opitulari, non vero dubitat, immo negat res nostras per seipsos detegere posse, comparat enim illorum absentium notitiam, cum notitia nostra, ita quod, sicut ignoramus qualiter sese habeant defuncti, sic etiam Martyres ignorent, quomodo res vivorum sese habeant.

Itaque Respondeo 2. Augustinum non negare absolute Beatos videre res aliquas in Verbo, etenim cap. 15. cum dixisset spiritus defunctorum aliqua de rebus viventium, postquam contigerunt, discere ab animabus e terra in Coelum migrantibus, vel ab Angelis nobis assidentibus, subdit tertium modum quo possunt etiam res illas detegere, nempe per revelationem Dei. Possunt etiam, inquit, spiritus mortuorum aliqua, quae hic aguntur, quae necessarium est eos nosse, et quae necessarium non est eos nosse, non solum praeterita, vel praesentia, verum etiam futura spiritu Dei revelante cognoscere. Quibus verbis fatetur animas beatas Deo revelante illa cognoscere, quae ad suum statum pertinent, quamvis autem haec verba de revelatione extra Verbum possent intelligi, nihilominus de visione intra Verbum facilius et commodius accipiuntur.

Haec autem ut facilius percipiantur, sciendum est S. Augustinum hoc in libro duo potissimum intendere. Primum quidem animabus Defunctorum in gratia decedentium prodesse preces vivorum. Secundum autem est, ipsis animabus per se nihil prodesse, aut obesse utrum, et ubi eorum corpora sepeliantur. Cum autem movisset quaestionem, si nihil prosit sepultura corporum animabus, cur ergo illae interdum apparent per somnium vivis, exigentes debitam corporum suorum sepulturam? Respondet autem cap. 11. et 12. animas ipsas non adesse somniantibus, nec eas videri in somno, sed huiusmodi somnia causari Deo iubente aut permittente a malis, vel bonis Angelis. Deinde cap. 13. et sequentibus fuse disputat animas mortuorum non interesse rebus viventium, nec consequenter per suam praesentiam scire quid agant, quidve patiantur vivi, quod ut confirmet, ait non esse necesse, ut animae beatae intersint rebus viventium ad cognoscendam earum indigentiam, ut illam suis precibus sublevent. Immo hoc absurdum censet, cum possint curare illas res, vel generaliter orando pro vivis, ut ait cap. 16. vel specialiter cognoscendo illam indigentiam per sanctos Angelos, aut animas hinc migrantes, vel per divinam revelationem, ut affirmat cap. 15. Itaque non negat S. Augustinus, Beatos in Verbo cognoscere ea, quae ad suum statum spectant, sed solum vult non esse necessum, quod animae illae vivis adsint praesentes, ut res eorum videant, cum eas, vel ab Angelis, vel ab animabus hinc migrantibus, vel a Deo revelante, seu manifestante in Verbo, nosse possint. — Eodem modo solvi potest auctoritas deprompta ex libro de Spiritu et anima.

Conclusio quarta. — Creaturae videntur a Beatis formaliter in ipsa Essentia divina, quatenus habet vim infinitam repraesentandi quamlibet entitatem quam continet, vel formaliter vel virtualiter.

Haec videtur esse conformior menti Doctoris in 1. d. 35. q. unica, et q. 14. Quodlibetica, ubi refellit alios modos a Doctoribus assignatos quibus Deus dici posset cognoscere creaturas tamquam in medio formaliter cognito.

Probatur primo. Essentiae divinae ea omnis perfectio tribuenda est, quae ipsam maxime decet, ipsique tribui potest absque ulla repugnantia et indecentia: sed illa vis infinita repraesentandi est perfectio simpliciter simplex cum importet secum significetque infinitam entitatem in omni genere, et infinitam activitatem et foecunditatem tam ad intra quam ad extra; haecque nullam indecentiam nec repugnantiam involvit: ergo est Deo tribuenda.

Secundo: Illa est ratio formalis videndi Creaturas ipsis beatis spiritibus, per quam Deus, et in qua ipse formaliter tales Creaturas cognoscit: sed eas Deus ipse cognoscit in Essentia sua, non solum tamquam in obiecto primario, sed etiam formaliter, quatenus vim habet infinitam repraesentandi, ut infra constabit, et probabitur in Tractatu De Scientia Dei: ergo Essentia divina quatenus vim habet infinitam repraesentandi quamlibet entitatem, est ratio formalis videndi Creaturas.

Tertio denique. Si quae posset assignari alia ratio formalis huiusce visionis Creaturarum, maxime vel illarum idea in mente divina existens, vel ipsamet Essentia divina sub alia ratione, quam sit ratio et vis repraesentandi infinita; sed neutrum dici potest. Non quidem idea, quia vel idea esset ratio formalis videndi Creaturas secundum suum esse absolutum, quod habet in se; vel secundum esse respectivum et relationem transcendentalem quam habet ad Creaturas ideatas, seu quarum est Idea: at secundum alterutram hanc rationem idea non potest esse ratio formalis videndi Creaturas. Non quidem secundum esse absolutum; nam idea entitative, vel est Creatura in esse obiectivo, seu quatenus habet esse cognitum in Deo, vel est ipsa formalis Creaturae cognitio in Deo, vel denique est ipsamet Essentia divina quatenus est imitabilis et participabilis a Creatura iuxta varias de ratione Ideae divinae opiniones, quas fusius expendemus Tractatu De Scientia Dei: sed secundum has acceptiones idea non potest esse ratio formalis videndi Creaturas. Non quatenus est ipsa creatura in esse cognito et obiectivo, quia sic iam ipsa Creatura supponitur esse cognita; adeoque ut sic non potest esse ratio formalis qua cognoscatur. Adde quod nihil possit sic esse medium respectu sui ipsius cognitionis: ergo praeter Creaturam in esse obiectivo, debet assignari alia ratio, quae sit medium illius cognitionis. — Non etiam quatenus idea est formalis conceptus, seu cognitio Creaturae in Deo: cognitio enim divina, sicut et scientia divina, non possunt esse rationes formales cognoscendi Creaturas a Beatis; quia, ut inquit Doctor q. cit. Quodlibetica, cum visio et scientia repraesentet obiectum formaliter, solum illi repraesentare potest intellectui cui inest, non autem alteri intellectui, etiamsi videat illam visionem: sicut enim causalitas formalis non exercetur nisi respectu prioris subiecti, v. g. albedo non albificat nisi subiectum cui inest; ita repraesentatio formalis non potest formaliter obiectum repraesentare, nisi illi intellectui. qui talem visionem seu repraesentationem formalem elicit; adeoque cognitio divina non potest habere rationem repraesentandi formaliter, nisi respectu solius intellectus divini, qui illam cognitionem format.

Deinde: si idea sit ipsamet Essentia divina quatenus est exemplar imitabile a Creatura, sequitur nec Creaturas in Deo cognosci secundum earum esse proprium; quia ut sic cognoscerentur formaliter per ipsamet entitatem Essentiae divinae. Insuper: cognosci non possent in Deo veritates contingentes et concernentes esse actuale Creaturarum; hoc enim esse contingens non habet necessariam connexionem cum ipsa divina Essentia, ut Essentia divina est. Denique: cum Creaturae solum imitentur divinam Essentiam secundum quosdam gradus communes et transcendentales, puta entis, substantiae, viventis, intellectualis, et similes; non autem illam imitentur secundum proprias suas differentias et peculiares modos quibus ultimate constituuntur, et tum a Deo, tum a se invicem discrepant, atque in quibus limitationem imperfectionemque involvunt: consequens est, quod secundum hos gradus differentiales non participant divinam Essentiam, nec eam imitantur; sed ab ea recedunt eique dissimiles fiunt: ergo secundum hanc rationem non possunt formaliter videri in Essentia divina habente rationem ideae: adeoque non possunt videri formaliter in ratione ideae secundum ipsius ideae esse absolutum.

— Sed nec etiam videri possunt Creaturae formaliter in ratione ideae secundum illius esse respectivum: tum quia, ut aliquid ducat in cognitionem alterius tamquam medium cognitum, non est necesse quod habeat formaliter relationem ad alterum, sed sufficit quod secundum suum esse absolutum connexionem habeat cum altero, vel in ratione causae et effectus, vel in quavis alia ratione: sic enim Deus cognoscitur a posteriori per Creaturas, non solum ratione respectus realis transcendentalis, quem ipsae Creaturae habent ad Deum; sed etiam ratione suae entitatis absolutae, quae non minus pendet a Deo, quam earum esse relativum, adeoque non minus quam illud ducit in cognitionem ipsius Dei: tum quia licet ipsamet relativa, quatenus relativa sunt, non possint cognosci sine se invicem, non tamen unum est ratio cognoscendi alterum; fundamentum enim et termini sunt ipsae rationes et media cognoscendi utrumque relativum; et consequenter idea secundum suum esse relativum non potest esse ratio formalis cognoscendi Creaturas, ut fusius probat Doctor in 1. dist. 32. quaest. unica.

— Non etiam ipsamet Essentia divina potest esse ratio cognoscendi Creaturas formaliter sub alio respectu quam sub virtute infinita repraesentandi; si enim talis esset ratio sub aliquo alio respectu, maxime quatenus Creaturas continet eminenter et virtualiter; sed sub hoc respectu non est formalis et immediata ratio videndi Creaturas; sed tantum remota et fundamentalis, ita quod ratio cur Deo competat posse omnia repraesentare, non alia sit quam, quod ipse sit causa omnium, et infinita entitas, eminenter involvens et continens quamlibet entitatem. Unde asserendum est, virtualem et eminentialem continentiam rerum creatarum in Deo, esse fundamentum, cur divina Essentia sit repraesentativa illarum: ita quod haec vis repraesentandi, non praecise sit ipsa continentia virtualis vel eminentialis, sed sit ipsamet infinita entitas, quatenus nimirum sicut Essentia divina continet virtualiter et eminenter res creatas quoad esse, ita etiam quoad repraesentari: et sic solvi possunt omnes tum Doctoris, tum aliorum Veterum auctoritates, dum affirmant Essentiam divinam secundum continentiam eminentialem et virtualem esse rationem repraesentandi Creaturas: Solvi, inquam, possunt, dicendo eos esse intelligendos de ratione videndi fundamentali et remota, non autem de proxima et immediata.

Dices. Sanctus Augustinus lib. 83. Quaestionum, quaest. 46. ait animam rationalem visioni ideali esse idoneam, et idearum visione fieri beatissimam: ergo censet sanctus Augustinus ideam esse rationem videndi Creaturas in Verbo.

Nego consequentiam. Tum quia ut observat Doctor in 1. dist. 35. quaest. unica n. 13. S. Augustinus non ita intelligendus est, quasi anima foret beatissima in visione idearum quatenus ideae sunt, sed quatenus continentur in obiecto primario, nempe in Essentia divina, quae est formalis ratio perfectissimae beatitudinis: beatitudo enim non potest esse perfectissima in sola visione idearum, ut ipsemet fatetur Augustinus, 5. Confessionum, dicendo, Beatus est, qui te, et illa novit, nec propter illa beatior. Tum quia sanctus Augustinus, ubi ait Creaturas videri in arte et sapientia Dei, etiam affirmat eas videri in Verbo Dei: adeoque censet, quod quemadmodum Creaturae non videntur in Verbo per proprietatem, quasi Verbum Dei sub formali ratione Verbi sit specialis ratio repraesentandi Creaturas, sed tantum per appropriationem, eo quod Verbum procedat per intellectum et cognitionem divinam; ita etiam Creaturae videntur in arte et sapientia Dei, non per proprietatem, quasi Ars et Sapientia Dei sub formali ratione artis et sapientiae, sit peculiaris ratio obiectivae repraesentandi Creaturam: sed per appropriationem, eo quod nimirum, cum scientia et ars divina sit actus intellectus divini, ipsi appropriantur cognitiones operum Dei ad extra, sicut divino amori, idest Spiritui sancto appropriantur ea omnia, quae ad divinum amorem spectant.