Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Ex Philosophia compertum est obiectum scientiae id omne dici quod obicitur seu proponitur intellectui cognoscendum per illam scientiam: dicitur etiam subiectum, non quidem inhaesionis, seu cui aliquod accidens inhaeret, sed attributionis, quia omnia de quibus agit scientia ipsi attribuuntur, et ad ipsum referuntur vel tamquam partes, vel tamquam proprietates, vel tamquam species, si quas habeat.

Notandum 1. Primo, duplex solet distingui obiectum, materiale videlicet et formale. Primum ita dicitur, non quod sit corporeum, et materia physica constans, sed per quamdam analogiam, quam habet cum materia; sicut enim illa est indifferens ad varias formas a quibus informatur; ita hoc indifferens est ad varias scientias a quibus attingatur et percipiatur; idem enim corpus humanum v. g. dici potest obiectum Medicinae ut sanabile, Physicae ut naturale, et Geometriae ut extensum est. Secundum autem est illa formalitas in obiecto materiali reperienda, qua ipsum determinat ad certam scientiam; sic naturalitas determinat corpus humanum ad Physicam, sanabilitas ad Medicinam: quantitas ad Geometriam, etc. Utrumque est iterum duplex, nempe adaequatum, seu totale, ad quod omnia quae tractantur in scientia referuntur vel tamquam partes, vel ut proprietates, vel ut causae, vel ut effectus, etc.; et inadaequatum seu partiale, quod ab una tantum parte illius scientiae consideratur.

Notandum 2. Obiectum formale, ut omnes alias omittam illius acceptiones et usurpationes, posse distingui triplex, nimirum specificativum, motivum, et terminativum. Specificativum, seu quo, est illa formalitas reperienda in obiecto materiali, v. g. sanabilitas in corpore humano, quae illud determinat ad Medicinam, et eam specificet et distinguat a quavis alia scientia. Motivum, seu quia, est ratio qua movetur intellectus ad obiectum cognoscendum, et sine qua ad illius cognitionem sese non accingeret; sic lux dici potest obiectum movens visum ad percipiendum colorem, et praemissae obiective dici possunt movere intellectum ad assensum praebendum conclusioni: et quia revelatio divina obiective intellectui proposita, ipsum movet ad assensum fidei, dici potest obiectum formale motivum illius assensus. Terminativum autem, seu quod, est totum conflatum ex obiecto materiali et formali, quod terminat omnes cognitiones quae in scientia de tali obiecto habentur: sic sanabile dici potest obiectum terminativum Medicinae, quia est ratio terminans omnes Medicinae cognitiones et conclusiones. — His adde rationem formalem sub qua, quam licet intellectus in obiecto non attendat dum per scientiam versatur circa illud obiectum; tamen si haec non adesset, ad obiectum per illam scientiam non tenderet. Sic visibilitas est ratio sub qua oculus colorem deprehendit; quamvis enim videns colorem non videat visibilitatem; tamen si color non esset visibilis, ab oculo non videretur. Sic pariter abstractio a materia est ratio sub qua Metaphysica considerat ens et eius proprietates; quia licet dum Metaphysicus considerat ens, et in eo unitatem, bonitatem, etc., non attendat an praescindant a materia; tamen nisi ita praescinderent, illa

Metaphysicus non consideraret, eo quod obiectum Metaphysicae ab omni materia praescindere debeat.

Notandum 3. Aliquid dici posse revelatum dupliciter. Primo, formaliter, immediate, et explicite; sic revelatum est Deum esse unum in essentia, et trinum in personis, Verbum divinum esse incarnatum, etc. Secundo, virtualiter, mediate, et implicite, quando videlicet in re immediate revelata, alia virtualiter, intrinsece et necessario continetur, aut eam sequitur, vel ut principium, vel ut proprietas, vel ut effectus, qui per discursum ab ea deducitur, qualiter in hac propositione immediate revelata: Christus est homo, haec virtualiter, et mediate revelantur: Christus est risibilis, discursivus, etc., quia vis ridendi et discurrendi sunt proprietates ab homine inseparabiles.

His praelibatis, resolvendum est quodnam sit obiectum tam materiale, quam formale Theologiae: in cuius quaestionis discussione, ita dissentiunt Theologiae Principes, ut ex omnibus vix dum invicem consentiant. Quid autem verius Doctori Subtili visum fuerit, ut pateat, sit

Conclusio prima. — Deus est obiectum adaequatum Theologiae nostrae.

Ita Doctor, q. 3. Prologi. n. 7.; quamquam enim ibi loquatur solum de obiecto Theologiae in se et quatenus est in intellectu divino, tamen eum idem sentire de Theologia quae in nobis est, evincam infra.

Probatur itaque conclusio. Illud est obiectum adaequatum scientiae quod continet omnes veritates, et ad quod referuntur omnia quae in ea tractantur: sed Deus virtualiter continet omnes veritates, et ad eum referuntur omnia, quae in Theologia tractantur: ergo est illius obiectum adaequatum.

Probatur minor. Quidquid in Theologia traditur, respicit Deum subsistentem, operantem et producentem vel in ordine Divinitatis, et est Primus liber Sententiarum; vel in ordine naturae, res creando, moderando, et destinando ad suos fines per media cuique congrua, et haec Secundus liber continet; vel in ordine gratiae, media supernaturalia hominibus subministrando ad finem supernaturalem assequendum, et de his Tertius liber disputat. Denique in ordine gloriae cuique praemium vel supplicia decernendo pro meritis et demeritis. — Seu, ut ait Aureolus noster, q. 1. Prologi art. 4., cum Theologia, inquit, sit de Deo et de divinis, divina possunt dici aliqua per essentiam, aliqua per participationem, quaedam dicuntur divina per assumptionem ut Christus et humanitas eius: quaedam vero per creationem, et gubernationem, ut universus mundus comprehendens omnem creaturam; quaedam vero per praeceptum et prohibitionem, ut virtutes et vitia: quaedam vero per institutionem, ut Sacramenta: quaedam vero per ultimam directionem, ut visio et dilectio beatifica; quibus aperte constat omnia quae tractantur in Theologia ad Deum tamquam ad obiectum adaequatum referri.

Confirmatur. Per improbationem aliarum praecipuarum sententiarum: Primo quidem, obiectum Theologiae non sunt res et Signa, ut asserit Magister Sententiarum libro primo dist. 1., intelligendo signorum nomine res quae sunt aliorum symbola; sive interim efficiant quod significant, ut Sacramenta; sive tantum significent, et praefigurent, ut figurae veteris testamenti quae significabant mysteria novae legis. Haec inquam, sententia merito ab omnibus exploditur. Tum quia res secundum se considerantur a Physica vel Metaphysica, quarum est naturam et proprietates rerum indagare; quatenus autem habent rationem signi, considerantur vel a Grammatica vel a Logica, quarum est nominum et rerum significationem aperire: ergo res et signa non sunt proprium obiectum Theologiae. Tum quia Theologia, iuxta nominis etymon, est sermo vel cognitio de Deo; et proinde res et signa non possunt esse illius obiectum, nisi quatenus appropriantur Deo, et usurpantur ad divina significanda: sicque Deus congruentius statuitur obiectum quam res et signa. — Secundo, neque Opus meritorium aut Salus hominis congrue assignari possunt in obiectum Theologiae, ut voluit Durandus, q. 1. et 5. Prologi. Tum quia, quae tractantur in Theologia non referuntur ad opus meritorium, puta unitas essentiae, trinitas personarum, etc.: imo opera meritoria ordinantur ad aliud; considerantur enim ut sunt a Deo et in Deum tendunt: Tum quia etsi nullum esset opus meritorium, nullaque speranda salus, nihilominus salva remanere posset Theologia; Angelus enim aut homo viator, non illustratus, deducere posset conclusiones Theologicas ex obiectis sibi revelatis: ergo, etc. — Tertio denique neque Christus quatenus Deus homo legitime statuitur obiectum Theologiae, ut voluit Sanctus Bonaventura q. 1. Prologi, et plures alii cum eo: Tum quia, ut inquit Doctor, si Christus esset obiectum adaequatum Theologiae, sequeretur quatuor propositiones non esse Theologicas; nimirum propositiones necessarias de Persona Patris et Spiritus sancti; quales sunt: Pater generat, Spiritus Sanctus a Patre et Filio procedit; nec etiam veritates contingentes quae de ipsis formantur, verbi gratia: Pater creat cum Filio: Spiritus sanctus temporaliter missus est in Apostolos, et per gratiam infunditur in homines iustificatos. — Similiter nec verae essent propositiones necessariae de Deo Trino et Uno; verbi gratia, Deus omnipotens, et immensus, etc.; nec contingentes, verbi gratia, Deus creat, ordinat et regit mundum, etc.; hoc autem absurdum est: ergo et illud unde sequitur. Consequentia patet; nulla enim veritas pertinet ad aliquam scientiam, nisi quia spectat ad illius obiectum, vel ut pars subiectiva illius, vel ut pars integralis aut essentialis, vel tandem ut illius proprietas. Sed nec Pater, nec Spiritus sanctus, nec Trinitas personarum sunt Christus nec pars subiectiva vel essentialis vel integralis Christi, nec sunt eius proprietates: ergo veritates de illis non essent proprie theologicae si Christus esset adaequatum Theologiae obiectum. Minor patet, quia Christus ut Deus homo non censetur comprehendere Patrem et Spiritum sanctum, est enim persona ab eis distincta. — Insuper cum Christus involvat simul et dicat divinam et humanam naturam, si esset adaequatum obiectum Theologiae, cum hoc debeat esse prius saltem natura et conceptu omnibus obiectis particularibus quae complectitur, et quae ad ipsum referuntur, consequens esset quod secundum humanam naturam esset prior Patre et Spiritu sancto: sed hoc asserere nullus Catholicus debet nec potest. — Denique Christus ut homo consideratur a scientiis naturalibus; a Metaphysica quidem, quatenus est ens; a Physica quatenus corporeus etc.; ac proinde non posset statui obiectum Theologiae, nisi praecise quatenus est homo Deus, sicque Deitas esset ratio principalis cur statueretur Theologiae obiectum. Ergo non Christus, sed Deus ipse legitime assignatur in adaequatum Theologiae obiectum.

Reponit Linconiensis, Christum equidem praecise spectatum et penes solam naturam divinam et humanam, non recte assignari in adaequatum Theologiae obiectum: bene vero si spectetur iuxta triplicem unitatem, vel essentiae, quam habet cum Patre et Spiritu sancto; vel personae, quam habet cum natura divina et humana; vel capitis, quam habet cum Ecclesia membris: nihil enim, inquit, in Theologia tractatur, quod ad alterutram illarum unitatum non revocetur. — Verum neque hac etiam ratione Christus assignari potest in adaequatum Theologiae obiectum; siquidem, ut dictum est, omnes propositiones tum necessariae, tum contingentes, quae fiunt de Patre et Spiritu sancto, hac ratione non essent Theologicae; siquidem ad Christum iuxta alterutram illarum unitatum revocari non possunt. Deinde ex hoc sequeretur Christum posse dici priorem Patre; siquidem obiectum adaequatum, prius est prioritate conceptus obiectis particularibus sub se contentis. Itaque consequens est ut Deus ipse assignetur in obiectum adaequatum Theologiae.

Dices 1. Plura traduntur in Theologia, quae ad Deum reduci non debent nec possunt, puta vitia et peccata: ergo Deus non est adaequatum Theologiae obiectum. — Distinguo antecedens. Reduci non debent directe, concedo; non enim sunt media ad Deum assequendum ordinata, imo ab eius possessione removent; indirecte saltem, nego; vitia enim, etsi non habeant Deum auctorem, quia non habent causam efficientem, sed deficientem, eo quod non sint effectus, sed potius defectus humanae libertatis a recto tramite deviantis; Deum tamen respiciunt ut causam permittentem, ordinantem et punientem. Deus enim propter suam infinitam libertatem, et ne nostram voluntatem coerceat, peccata fieri permittit ex sapientia, ad bonum aliquod ordinat ex providentia, et ex iustitia punit; nam ut ait S. Augustinus, tractatu 112. in Ioannem, Bene utitur Deus bonus malis, et facit bona de malis, et faciendos bonos ex malis, et discernendos bonos a malis.

Dices 2. Scientia quaelibet supponit, non vero probat existentiam sui obiecti: sed Theologia probat existentiam Dei, ut patebit infra: ergo Deus non est eius obiectum. — Distinguo maiorem. Scientia non probat existentiam sui obiecti a priori et per medium proprium et intrinsecum, concedo: non probat a posteriori per medium extrinsecum, seu per illius effectus, nego maiorem. — Similiter distinguo minorem. Probat existentiam Dei a priori et ex propriis suis principiis, scilicet articulis fidei, nego: a posteriori per effectus, et ex principiis aliarum scientiarum naturalium, ut retundat Atheorum insaniam, concedo: Dei enim existentia, ut est ens supernaturale, qualiter a Theologia consideratur, non probatur ulla ratione, sed fide creditur.

Conclusio secunda. — Obiectum formale quo, seu specificativum ac terminativum Theologiae, est Deus, sub ratione Deitatis.

Probat Doctor. Quaest. 3. Prologi num. 7.: Deus sub ea ratione est obiectum specificativum Theologiae, sub qua continet virtualiter omnes veritates, quae in ea tractantur: sed eas continet sub ratione Deitatis: omnes enim veritates, quae traduntur et considerantur in Theologia, vel sunt necessariorum, vel contingentium; eas autem omnes Deus virtualiter continet per rationem formalem Deitatis.

— Necessariae quidem; ratio enim cur Deus sit unus, trinus, infinitus, aeternus, etc., est ipsa Deitas; et per ipsam Deitatem evidenter notam, potest quilibet Beatus omnia quae Deo competunt demonstrare; est enim ipsa Deitas fons et radix omnium, quae sunt in Deo; ac proinde est ratio pariter qua probari possit illa Deo competere. — Contingentes etiam; etenim quod Deus sit creator, sanctificator, glorificator, vel aliquid ex iis, quae vel Patri, vel Filio, vel Spiritui sancto, sigillatim, vel simul toti Trinitati contingenter tribuuntur, non alia ratione haec ipsi competunt, quam ipsius Deitatis, qua cum sit prima et fundamentalis ratio omnium quae in Deo sunt, etiam virtualiter continet veritatem et scibilitatem eorum omnium, quae de Deo affirmantur.

Secundo. Nobilissimi habitus nobilissimum debet esse obiectum, et sub nobilissima ratione: sed inter habitus intellectus, Theologia est nobilissima; inter obiecta scibilia Deus est nobilissimus; et ipsa Deitas est praestantissima inter omnes rationes divinas, cum sit aliarum radix et fundamentum: ergo Deus sub ratione Deitatis est obiectum formale Theologiae.

Tertio. Illud est obiectum formale specificativum, quo Theologia distinguitur ab aliis scientiis Deum spectantibus: sed per solam rationem Deitatis, Theologia distinguitur a Metaphysica, quae itidem Deum considerat, non sub ratione Deitatis, sed sub ratione primae causae, entis infiniti, finis ultimi, etc., ut patet ex 1. et 12. Metaphysicorum: ergo necessum est ut Theologia Deum contempletur sub ratione Deitatis.

Quarto. Deus est obiectum Theologiae, sub ea ratione, sub qua obicitur fidei et visioni beatificae; Theologia enim a fide pendet et ad visionem beatificam ordinatur, et illae notitiae sibi invicem succedunt: sed omnes fatentur Deum esse obiectum visionis beatificae sub ratione Deitatis; siquidem beati Deum vident sicuti est; est pariter obiectum fidei sub eadem ratione; idque vel immediate, puta in illis articulis fidei qui sunt immediate de Deo Uno aut Trino; vel mediate, nimirum in illis articulis, qui concernunt Verbi incarnationem, nativitatem, passionem, etc., illi enim articuli non sunt de homine puro sed de homine Deo. Ergo Deus sub ratione Deitatis est obiectum Theologiae.

Quinto. Denique, illud est obiectum formale specificativum Theologiae, quo posito illa ponitur, et quo sublato, perit, caeteris etiam aliis remanentibus: sed etiamsi Deus non fuisset vel Redemptor, vel Creator, vel Glorificator, nec ullas habuisset ex illis appellationibus, quas obtinet in ordine vel naturae, vel gratiae, vel gloriae, non minus salva fuisset Theologia: siquidem his circumscriptis, Theologus varias de Deo elicere potuisset conclusiones, et probare Deum esse aeternum, quia est immutabilis; infinitum, quia est ens per essentiam; intelligentem, quia est substantia spiritualis: ergo, etc.

Dices 1. Deus non potest cognosci a nobis Viatoribus sub ratione Deitatis: ergo neque sub eadem esse potest nostrae Theologiae obiectum specificativum. Probatur antecedens: Deus cognosci nequit sub ratione Deitatis, nisi cognoscantur eius praedicata essentialia: sed haec a nobis cognosci nequeunt, ut constat: ergo, etc. — Distinguo antecedens. Deus cognosci nequit a nobis sub ratione Deitatis, distincte, intuitive, et per se, concedo: confuse, abstractive et per alienas species, quae nos ducant in cognitionem illius divinitatis, nego; nam, ut loquitur sanctus Paulus ad Rom. 1., invisibilia eius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus et divinitas. Ergo illius Deitas et attributa per creaturarum species possunt abstractive saltem a nobis Viatoribus cognosci. Haec autem abstractiva cognitio sufficit ad rationem obiecti scientifici; alioquin nullam scientificam cognitionem habere possemus de substantia, nedum spirituali, sed etiam corporea; quippe cum (inquit Doctor q. 1. Prologi n. 11.) nullam substantiam pro hoc statu cognoscamus distincte, et per propriam speciem, sed tantum confuse et per habitudinem et ordinem ad aliquem effectum sibi proprium.

Dices 2. Scientia debet adaequare et comprehendere suum obiectum, et illud tantum cognoscere, quantum cognoscibile est: sed Theologia nostra cum sit finita, non potest adaequare Deum infinitum sub ratione Deitatis: ergo sub hac ratione non est eius obiectum.

Distinguo maiorem. Scientia debet adaequare suum obiectum aequalitate arithmetica, qua fit ut linea bipedalis, v. g. alteri lineae bipedali sit aequalis, nego: aequalitate proportionis, hoc est, ut tantum cognoscat obiectum, in quantum hoc modo et ab hac scientia cognoscibile est, concedo; sic autem Theologia nostra Deum sub ratione Deitatis adaequat: quia eum attingit et cognoscit in quantum cognoscibilis est ex principiis revelatis. Quod autem haec aequalitas proportionis ad scientiam sufficiat, nec requiratur aequalitas arithmetica, evidens est; alioquin Metaphysica nihil de Deo ut supremo ente et prima causa scientifice cognosceret; imo nec scientia Beatorum esset perfecta: neutra enim Deum potest aequare arithmetice, cum utraque scientia sit creata et finita, Deus autem infinitus et increatus.

Dices 3. Obiectum adaequate specificativum alicuius scientiae praedicari debet de omnibus obiectis specialibus quae ab illa scientia considerantur: sed Deitas non praedicatur de Angelis, de Homine, de Legibus, de Sacramentis, de Vitiis, de Virtutibus, quae in Theologia considerantur: ergo haec non est Theologiae obiectum specificativum.

Distinguo maiorem. Praedicari debet vel in recto, vel obliquo casu, concedo: in recto semper, nego. Ad minorem, dico Deitatem non praedicari quidem de omnibus praefatis in recto; etenim verum est quod illa non sunt Deus; sed praedicatur in obliquo; sunt enim vel effectus Dei, vel media conducentia ad Deum tamquam ad finem supernaturalem.

Dices 4. Obiectum specificativum et formale debet esse causa et ratio formalis omnium proprietatum quae de obiecto demonstrantur: at Deitas non est causa nec ratio formalis innascibilitatis, v. g. quae est in Patre; alioquin Filius et Spiritus sanctus cum habeant Deitatem, essent formaliter innascibiles; quod falsum est. Ergo, etc.

Distinguo maiorem. Vel per se et immediate, vel mediante alio in quo reperitur et per quod determinatur, concedo; per se semper, nego. Naturalitas enim, v. g., quae est obiectum formale specificativum Physicae, est ratio et causa formalis omnium proprietatum, quae de corpore humano demonstrantur; non quidem per se, sed quatenus per humanitatem ad tale corpus determinatur.

Similiter distinguo minorem. Deitas non est ratio cur innascibilitas Patri conveniat per se et quatenus praecise divinitas est, concedo; mediate et ratione alterius, hoc est, quatenus per relationem paternitatis determinatur ad primum suppositum divinum, nego.

Dices 5. Illud non est obiectum formale Theologiae, cui soli non convenit ratio formalis, sub qua Theologia suum obiectum considerat. At haec ratio non soli Deitati congruit. Probatur: Ratio, sub qua Theologia suum obiectum considerat, est veracitas Dei in revelando, ut in sequenti conclusione probabitur: at haec non soli Deitati, sed etiam cuilibet supernaturali congruit; etenim omne ens supernaturale est revelabile aeque ac ipsa Deitas: ergo Deitas non est obiectum formale.

Distinguo maiorem. Cui soli illa ratio sub qua non convenit proxime, transeat; ultimate et remote, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam. Licet enim haec ratio proxime competere possit omni enti supernaturali immediate et proxime; tamen certum est eam principaliter et ultimo refundendam esse in ipsam Deitatem: unde ipsa nedum est obiectum revelabile, sed etiam est fons omnium revelabilium; et haec per se est revelabilis, cetera autem per eam, et ratione illius.

Dices 6. Haec conclusio aperte contradicit Doctori Subtili: docet enim q. 3. Prologi n. 7. Deum sub ratione Deitatis esse quidem obiectum Theologiae in se, vel quatenus est in intellectu divino: sed n. 12. affirmat obiectum Theologiae nostrae esse ens infinitum, ait enim:

Theologiae nostrae, ut nostra est, non oportet dari obiectum primum, nisi primum notum; de quo noto immediate cognoscantur primae veritates. Illud autem primum notum est ens infinitum, quia iste est conceptus perfectissimus quem possumus habere de illo, etc. ergo censet Ens infinitum esse obiectum formale specificativum nostrae Theologiae: non vero ipsam Deitatem.

Distinguo consequentiam. Censet ens infinitum esse obiectum primo specificativum et quantum ad modum cognitionis, ita quod Deus prius et facilius cognoscatur a nobis sub ratione entis infiniti, quam sub ratione ipsius Deitatis, concedo: quantum ad rei veritatem et substantialem rationem obiecti specificativi, quod ex se virtualiter continere debet omnes veritates quae in scientia tractantur, et ad quod omnia, quae in ea sunt, reduci debent, nego.

Non vult itaque Doctor rationem entis infiniti esse absolute obiectum formale Theologiae, sive secundum se et in intellectu Divino, sive in intellectu nostro consideratae; hoc enim prius improbaverat et impugnaverat n. 9. dicens:

Deum sub ratione entis infiniti aut necessarii, non legitime statui obiectum Theologiae, quia ut sic non potest causare omnes veritates theologicas, et esse medium ad demonstrandum eas Deo competere; infinitas enim et necessitas essendi non est ratio cur Deus sit Unus et Trinus, cur Filius generetur, Spiritus sanctus spiretur; alioquin cum cognoscamus naturaliter Deum esse ens infinitum et necessarium, etiam naturaliter cognosceremus Deum esse Trinum, Filium generari, et Spiritum Sanctum per spirationem procedere; cognita enim causa, cognosci potest id in cuius cognitionem inducit. Falsum autem est nos posse naturaliter cognoscere mysterium Trinitatis, ut omnes fatentur.

Sed Doctor per praefata verba in obiectione solum intendit, vel quod ratio entis infiniti sit praecipuus et notior conceptus quem de Deo hoc in statu habere possumus; cum enim Deus varie a nobis concipiatur, nunc sub ratione primae causae, nunc sub ratione entis necessarii, nunc sub ratione omnipotentis; nunc sub ratione entis infiniti, censet Doctor rationem entis infiniti esse praecipuam et nobiliorem inter has omnes rationes, sub quibus Deus a nobis viatoribus concipi potest.

Vel uno verbo, censet Doctor Deum sub ratione entis infiniti esse obiectum nostrae Theologiae comparative ad modum nostrae cognitionis; quia facilius et evidentius a nobis cognoscitur sub hac ratione, quam sub ratione Deitatis; non autem absolute et secundum rationem essentialem obiecti formalis adaequati, nempe quatenus est prima ratio et veluti radix omnium veritatum quae in Theologia tractantur: haec enim soli Deitati congruunt, ut probatum est.

Quod autem haec sit mens Doctoris, aperte constat, subdit enim:

Tamen quia Theologia nostra de necessariis, est de eisdem, de quibus est Theologia in se, ideo sibi assignatur subiectum primum quantum ad hoc, quod est veritates continere in se: et hoc idem est subiectum Theologiae nostrae, quod est primum subiectum Theologiae in se: sed quia illud non est nobis evidens, ideo non continet istas ut nobis notum. Et sibi proponens hanc instantiam: Ergo Deus sub ratione Deitatis non est primum obiectum nostrae Theologiae, ait: Respondo, verum est, non est primum subiectum dans evidentiam, sed subiectum primum continens omnes veritates, et natum dare evidentiam, si ipsum cognosceretur. Itaque comparative loquitur et penes nostrum modum concipiendi; non vero absolute et penes rationem substantialem et fundamentalem obiecti formalis adaequati; ac proinde nec nobis contradicit, nec nos illi; loquimur enim de obiecto formali adaequato secundum se spectato; ille vero de obiecto prout a nobis evidentius attingitur. Ut etiam consentit Smising. q. 2. n. 58.

Conclusio tertia. — Obiectum formale quo, seu motivum nostrae Theologiae, est veritas, seu veracitas Dei in revelando, quatenus per discursum theologicum applicatur et innotescit.

Probatur. Theologia nostra non nititur evidentia sui obiecti, sed Dei testimonio et revelatione; suas enim conclusiones deducit ex principiis et articulis fidei: sed testimonii auctoritas et certitudo resolvitur in veracitatem testis, tamquam in motivum assensus quem quis praebet testimonio: ergo veracitas Dei est motivum assensus, quem praebemus conclusioni theologicae; non quidem veracitas sola, alioquin assensus theologicus non discreparet ab assensu fidei, qui fit solum propter veracitatem Dei revelantis: sed veracitas applicata per discursum theologicum.

Secundo. Theologia nostra ferri debet in Deum speciali quodam motivo ac singulari ratione, quae aliis non competat: ergo cum theologia Beatorum feratur in Deum clare et evidenter, suasque deducat conclusiones ex principiis evidentibus; fides autem feratur in Deum obscure cognoscendum et propter solam auctoritatem revelantis: necessum est ut Theologia nostra velut inter utramque media, in Deum feratur propter illius veracitatem in revelando per discursum applicatam, ut per obscuritatem revelationis a Theologia Beatorum discrepet; et per discursum a fidei cognitione distinguatur.

Tertio. Per Theologiam nostram certius et verius Deum cognoscimus, quam per quamlibet scientiam naturalem, puta Physicam et Metaphysicam: sed haec maior certitudo firmiorque veritas non aliunde provenit, quam quia scientiae naturales solo rationis lumine, Theologia vero testimonio Dei nitatur, quod longe firmius est et verius, quam quodlibet naturale ac rationis lumen: ergo testimonium Dei revelantis est obiectum motivum nostrae Theologiae.

Dices 1. Ratio formalis motiva obiecti debet esse illi intrinseca: sed veracitas Dei revelantis est extrinseca obiecto Theologiae: ergo non est eius ratio motiva.

Distinguo maiorem. In scientiis naturalibus, quae suas conclusiones deducunt ex principiis evidentibus et feruntur in obiectum propter illius evidentiam, concedo: in Theologia quae suas conclusiones deducit ex Articulis fidei, quorum veritas et certitudo pendet a veracitate Dei testantis, et revelantis, nego.

Dices 2. Veracitas illa resolvitur in Deitatem, idcirco enim testimonium illud verax est et infallibile, quia divinum est: ergo ipsa Deitas est etiam ratio formalis motiva Theologiae.

Distinguo antecedens. Resolvitur in Deitatem tamquam in motivum ultimum et remotum, concedo: tamquam in immediatum et proximum, nego: primum enim motivum cur assentior alicui propositioni revelatae est veritas Dei in revelando; mediatum autem est eius infinita bonitas et sapientia, quo fit, ut nec falli nec fallere possit: ultimum autem est ipsa Deitas. Conclusio enim theologica idcirco censetur vera, quia deducitur ex principiis a Deo revelatis: idcirco haec principia revelata sunt certa, quia Deus verax est nec mentiri potest: idcirco mentiri nequit, quia cum sit infinite sapiens, non potest falli, et cum sit infinite bonus, fallere non potest: idcirco autem est infinite bonus et sapiens, quia Deus est: et sic in rationem Deitatis ultimo resolvitur veritas et certitudo conclusionis theologicae.