Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Nec mirum certe nec insolitum videri debet, quod praecipui impietatis haereticae doctores et signiferi, eius auctoritatem apud omnes detrectare conentur, eamque maledictis omnibus ac convitiis e medio tollere et convellere; quippe norunt ipsam esse suorum errorum haeresisque clavem et gladium, quibus percussa concidit. Ac mirari satis non possum homines non modo catholicos, sed quosdam etiam eorum probos, et haereticae pravitatis hostes acerrimos, loqui tamen non solum ac sentire cum haereticis, sed et ipsorum armis Theologiam Scholasticam infestare. Vereor autem ne habeantur numero eorum de quibus S. Iudas Apostolus scripsit: Quaecumque quidem ignorant, blasphemant, quaecumque autem naturaliter tamquam muta animalia norunt, in his corrumpuntur; vereor, inquam, ne id genus homines memoria felicitate, potius quam judicii firmitate, ingeniique acie freti, doctrinae sacra, quam aliunde assequi non possunt, obloquantur, et illa aspernentur in speciem, quibus careant inviti. Ut autem appareat quantum exhorbitent, et hallucinentur, utriusque Theologiae, quam Positivam et Scholasticam appellant, necessitatem et existentiam sequentibus in Quaestionibus opus est demonstrare: sed prius est praemittenda:

Notandum 1. Duplicem solere distingui necessitatem; nimirum absolutam et hypotheticam; primo namque aliud dicitur absolute necessarium, quod tale est, ut per se, ac vi suae naturae et essentiae sibi competat summa existendi necessitas; ita quod abstrahendo a cuiuscumque alterius suppositione, non possit omnino non esse, qualiter solus Deus dicitur Ens absolute necessarium. Secundo, ex hypothesi, quod nimirum supposito aliquo alio non potest non esse, quia in illo includitur, aut ex illo infallibiliter sequitur, vel habet cum eo necessariam connexionem; quo pacto, si homo est, necessarium est ut sit animal; si est causa sub ratione causae, necesse est ut sit etiam effectus; si homo vitam naturalem diu servare velit, necessarium est illi alimentum; si vitam aeternam consequi cupiat, opus est ut in gratia decedat ex hac mortali vita.

Notandum 2. Necessarium ex hypothesi, in ordine ad finem aliquem obtinendum, dici posse tripliciter: Primo quidem necessitate praecepti tantum: Secundo, solum necessitate medii: Tertio, utraque simul necessitate, medii scilicet et praecepti. Sic audire sacrum diebus festis necessarium est necessitate praecepti in ordine ad salutem: Baptismus vero ad eundem finem parvulis necessarius est tantum necessitate medii, non autem praecepti, cuius infantes, utpote rationis expertes, sunt incapaces. At vero adultis Baptismus necessarius est utraque necessitate; medii quidem, quia sine illo in re vel in voto suscepto justificari nequeunt; praecepti vero, quia divino mandato tenentur salutem suam procurare per media necessaria et a Deo ordinata, qualis est Baptismus. An autem aliqua ex his necessitatibus necessaria nobis sit aliqua Theologica Doctrina, resolvendum erit in praesenti Quaestione; sed prius:

Notandum 3. Theologiam proprie sumptam, secundum variam sui divisionem et acceptionem, etiam varias sortiri appellationes: Primo namque ratione Medii, seu luminis, quo illustratur, triplex distingui potest, et appellari, videlicet Theologia Visionis, Revelationis, et Ratiocinationis. Triplex enim lumen est, quo Deus hominibus innotescit, nimirum lumen gloriae, cuius ope beatae mentes Deum facie ad faciem contemplantur, dicente Propheta Regio, Psal. 35.: In lumine tuo videbimus lumen; aliud est lumen fidei, quo, inquit S. Petrus 2. 1., est lucerna lucens in caliginoso loco donec dies illucescat, quo lumine nos adhuc mortales videmus res divinas per speculum, et in aenigmate; fides enim, ait S. Paulus, est substantia rerum sperandarum argumentum non apparentium, Hebr. 11. Tertium denique est lumen rationis naturalis; Signavit enim Deus super nos lumen vultus sui, ut invisibilia eius per ea quae facta sunt intellecta conspiceremus, et detegeremus. — Ratione Subiecti, est etiam triplex: nimirum Theologia Dei, Beatorum, et Viatorum. Prima dicitur Comprehensiva, qua Deus seipsum et in se omnia infinita sua cognitione perfectissime comprehendit: Omnia enim nuda et aperta sunt oculis eius, Hebr. 4. Secunda est Intuitiva, qua beati Deum vident sicuti est, ita ut nihil in eo sit, quod lateat videntem. Tertia est Discursiva, qua viatores, vel a magnitudine speciei et creaturae Creatorem deprehendunt, vel ex sacro divinarum Scripturarum promptuario, catholica dogmata eruunt et demonstrant. Prima est in subiecto adaequato, secunda in subiecto claro, tertia in subiecto obscuro: ex parte enim cognoscimus et ex parte prophetamus, 1. Cor. 13. — Ratione Obiecti circa quod occupatur, alia dicitur Theologia Necessariorum, qua Deum ad intra, et secundum se respicit, et quatenus est unus in essentia, trinus in personis, et infinitus in suis praecellentiis. Alia Contingentium, quae Deum spectat ut operantem ad extra et per respectum ad creaturas, quas vel creat, conservat, et moderatur in ordine naturae; vel vocat et justificat in ordine gratiae; vel beatificat et coronat in ordine gloriae. — Ratione Methodi, alia dicitur Positiva, alia Scholastica: prior fusiori stylo et modo oratorio sacras litteras, et fidei articulos exponit; et ideo positiva dicitur, quia veluti ponit et proponit veritates fidei, ex quibus, tamquam ex principiis et praemissis, Scholastica more philosophico et syllogistica arte suas conclusiones deducit, ut catholica dogmata manifesta faciat, et a pravis Haereticorum aut male philosophantium assertionibus secernat et tueatur.

Conclusio unica. — Necessaria est hominibus Theologica doctrina, qua ex principiis fide divina cognitis, veritates quasdam aperiat, quas ope philosophiae non possent homines mortales sibi comparare. Haec est omnium Theologorum contra Philosophos, et eam Doctor Subtilis quaest. 1. Prologi num. 6. sic probat:

Primo, necesse est ut homo determinate cognoscat suum finem ultimum, ad quem suas omnes dirigere debet operationes: sed hanc cognitionem non potest assequi, absque aliqua doctrina revelationi innixa, quae Theologia dicitur: ergo haec ei est necessaria. Maior patet ex summa Philosophorum consensione, qui ultro fatentur omne agens ratione praeditum in suis operationibus aliquem finem determinatum intendere, et in eum omnes suos dirigere motus et actus, ut in eo tamquam in obiecto beatificante quiescat: sed incertum in scopum collimaret, nisi hunc finem determinate cognosceret: ergo distincte debet eum nosse.

Probatur minor. Si finis ultimus hominis ab aliquo philosophantium solo rationis lumine detegi posset, eum haud dubie Aristoteles, Philosophorum Aquila et Naturae Genius, deprehendisset: sed ipsum non detexit: quod utique duplici ratione evinco: primo quia nullibi docuit Deum, clare et intuitive videndum, esse nostrum ultimum finem; imo 10. Ethic. lib. 7. finem ultimum hominis constituit in cognitione substantiarum separatarum; ubi enim cap. 5. et 6. varias retulisset et impugnasset veterum Philosophorum circa hominis finem ultimum et beatitudinem sententias, duplicem ipse statuit hominis felicitatem; alteram moralem et civilem; alteram speculativam et contemplativam. Moralem dixit, 1. Ethic. cap. 7. esse operationem secundum optimam virtutem, quae est prudentia; ita ut hominem tunc felicem existimaverit, cum sapienter et ordinate omnes suas actiones componeret: Speculativam vero explicat 10. Ethic. cap. 6. 7. et 8. atque eam consistere in operatione omnium perfectissima, qualem censuit esse Dei et substantiarum immaterialium cognitionem; non quidem intuitivam, quam ipse non novit; sed abstractivam, qualem discursus humanus assequi potest, v. g., etc. — Probatur secundo: nullius principii naturalis virtute probari potest beatitudinem aeternam et finem ultimum consistere obiective in Deo, et formaliter in Dei clara visione, aut in amore visionem consequente, aut in utroque simul: ergo naturali lumine detegi nequit hominis felicitas et finis ultimus.

Probatur antecedens. Si quae essent talia principia, ex quibus inferre liceret nos ad Deum clare videndum naturaliter ordinari, essent maxime aliqui actus, et effectus in nobis orientes, quibus veluti stimulis ad eam visionem naturaliter incitaremur: at constat nos tales actus aut effectus non experiri; ac proinde nulli sunt: ergo nec ulla principia quibus naturaliter nostrum finem ultimum determinate cognoscere possimus; proindeque necessaria est aliqua doctrina, quae ex principiis revelatis id inferat; haec autem est Theologia, ideoque necessaria.

Probatur 2. Conclusio. et praecedens ratio confirmatur ab eodem Doctore ibidem n. 8.: Omne agens propter finem, necessario tria debet cognoscere; Primo, qualiter sit acquirendus; Secundo, quae media ad eius assecutionem conducant; Tertio, an media illa huic assecutioni sufficiant; etenim si quis nesciat qualiter finis sit acquirendus, quo pacto sese ad illius consecutionem poterit accingere? Similiter, si qua sint media necessaria ignoret, aliquod forte necessarium non usurpabit, quo fiet, ut labore suo frustretur. Si denique certus non sit illa quae usurpat media sufficere ad finem consequendum, haud dubie, aut ab opere omnino revocabit, aut nonnisi vacillantes adiiciet; sed homo viator non potest haec tria naturali lumine cognoscere. Non quidem modum acquisitionis; etenim quod beatitudo acquirenda sit vel ut haereditas filiorum, vel ut merces laborantium, vel ut corona vincentium, omnino contingens est, cum eam aliter conferendam esse Deus potuerit ordinare. Non etiam media; nam quod haec aut alia sacramenta, ut media necessaria destinata sint ad eius consecutionem, omnino pendet a libera Dei ordinatione, quae nullam cum rebus naturalibus necessariam connexionem habet; ac proinde naturali discursu non potest detegi. Ergo necessaria est aliqua doctrina, quae ex revelatis principiis nostrum finem ultimum, et modum, ac media quibus possit obtineri determinate ac distincte aperiat: haec autem Theologia praestat. Ergo est nobis necessaria.

Probo denique 3. Ratio naturalis omnino insufficiens est ad principes altioresque veritates detegendas et manifestandas, puta Dei naturam, animae immortalitatem, hominis beatitudinem, etc., siquidem altero ex his quatuor defectibus, et plerumque quatuor simul laborat: illa enim naturalis ratio aut infirmior est ad eas veritates inquirendas: aut obscurior ad quaesitas inveniendas: aut incertior ad inventas amplectendas; aut timidior et imbecillior ad creditas affirmandas et propalandas: ergo necessario opus est doctrina supernaturali, quae his defectibus vacua veritatem certo inquirat, detegat, affirmet, et manifestet. Probatur antecedens quoad singulas partes; idque auctoritate simul ac ratione, ut Concionatoribus ac Theologiae studiosis faciam satis.

Primo, itaque, ratio naturalis infirmior est ad eas principes veritates inquirendas, cum enim omnem suam cognitionem emendicet a sensibus, juxta illud Aristotelis, 3. De Anima, cap. 9.: qui nihil sentit, nihil discere et intelligere potest; unde illud vulgare Averrois effatum, nihil est in intellectu, quin prius fuerit in sensu; cumque sensuum ad res divinas et altiores veritates nulla sit proportio; inde fit ut humana mens in illis veritatibus inquirendis omnino deficiat; Corpus enim quod corrumpitur, inquit Sapiens, 3., aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem: et difficile aestimamus quae in terra sunt, et quae in prospectu sunt invenimus cum labore, quae autem in caelis sunt quis investigabit? unde S. Paulus, prima ad Corinth. 2.: Animalis homo non percipit ea quae Dei sunt. — Hoc mirum in modum expendit S. Augustinus, lib. 8. De Trinit., cap. 2.:

Ecce vide (inquit) si potes, o anima praegravata corpore quod corrumpitur et onusta terrenis cogitationibus multis, et variis: Ecce vide si potes, Deus veritas est... noli quaerere quid sit Veritas; statim enim se opponent caligines imaginum corporalium et nubila phantasmatum, et perturbabunt serenitatem, quae primo ictu diluxit tibi, cum dicerem Veritas; Ecce in ipso primo ictu quo velut corruscatione perstringeris, cum dicitur Veritas; mane si potes, sed non potes. Relaberis in ista solita atque terrena. Quo tandem pondere, quaeso, relaberis nisi sordium contractarum cupiditatis visco et peregrinationis erroribus?

Unde merito, Isai., 14.: Attenuati sunt oculi mei suspicientes in excelsum.

Secundo. Ratio obscurior est ad veritatem inveniendam; rebus enim corporeis alligata et assueta humana mens, vix sua phantasmata potest excutere, ut res ab omni corpore defaecatas et materia expertes percipere ac deprehendere queat. Inde factum est quod Philosophi Deum nihil aliud quam corporeum aliquid existimaverint; siquidem inquit Iustinus martyr, exhortatione prima ad Graecos:

Thales Milesius, primus naturalis Philosophiae auctor, rerum omnium principium aquam esse censuit: Anaximander, infinitatem; Anaximenes, aerem; Heraclitus, et Hippasus, ignem: Anaxagoras, particulas inter se similes, sive similaritates: Archelaus, aerem infinitum; et quae circa eum sunt densitatem et raritatem; Pythagoras, numeros: Epicurus, corpuscula, quae nec corrumpi, nec contundi, frangique possint: Empedocles, quatuor elementa, et duas primarias virtutes, amicitiam, et dissidium; quarum altera unioni, altera dissensioni inserviat.

Unde concludit S. Iustinus doctrinam Philosophorum de diis, Poetarum Theologia multo ridiculosiorem esse.

Nec solum de Deo haec crassa et anceps fuit veterum Philosophorum sententia: sed etiam summa fuit eorum circa animam rationalem ignorantia et rixa. Quod egregie explicat S. Iustinus laudatus; nam cum dixisset, Platonem tres in ea partes admisisse, nimirum rationem, iracundiam, et cupiditatem, eam tamen esse immortalem; Aristotelem e contra dixisse in ea plures particulas deprehendi, easque corruptioni esse obnoxias, ac proinde eam esse mortalem, subdit alios Philosophos ignorantia quodammodo plurifariam divisos, de anima etiam decertandum, et dissidiis invicem divellendum esse duxisse. Nam quidam eorum animam ignem esse asseverant; quidam alii aerem; alii mentem; alii motionem: alii exhalationem; nonnulli vero eam ab astris defluentem; quidam numerum movendi potestatem obtinentem; alii aquam genitalem.

Eadem in assignanda hominis beatitudine laboravit Philosophorum ignorantia et disceptatio: siquidem octo supra ducentas et octoginta de hominis felicitate numeravit Marcus Varro. Cuius ignorantiae et dissidii causam assignat S. Iustinus, quod scilicet non a peritis discere voluerint, sed seipsos humanae mentis scientiae solertia, caelestia cura percipere posse confisi fuerint, cum ne terrena quidem perspicere quiverint. Inferendum ergo cum Tertulliano, lib. De Praescript., cap. 7. quod Sapientiae saecularis est temerarius interpres divinae naturae et dispositionis. Unde merito S. Hilarius, lib. 5.: De Deo discendum est quid de Deo intelligendum sit; quia nonnisi se Auctore cognoscitur. Idem lib. 1.: Non subeunt ingenia nostra in caelestem scientiam; neque incomprehensibilem virtutem sensu aliquo infirmitas nostra concipiet. Ipsi Deo de se credendum est, et iis quae cognitioni nostrae tribuit, obsequendum. Nam, ut ait S. Cyrillus, lib. 1. contra Iulianum, quae captum humanae mentis excedunt, ea fide honoranda sunt. Hinc celebre est illud Platonis in Timaeo, veritatem omnem uno dumtaxat addisci modo posse, si eam vel ab ipso Deo, vel ab iis qui a Deo sunt orti, doceamur. Ex quo Clemens Alexand. lib. 6. Strom.: merito nos, Christiani, qui divinis oraculis testimonia colligimus, gloriari per Dei Filium nos veritatem didicisse.

Tertio. Ratio incertior est ad veritatem inventam amplectendam, quod satis superque patet ex ancipiti Philosophorum sententia; nedum enim, inquit ibidem Iustinus, confusa quaedam et discors est inter eos opinio: quae uno saltem nomine certis recto iudicio probatis damnanda videtur, quod eis illud propositum sit studium, ut se invicem hallucinari minimeque vera afferre arguant, et convincant; sed (ut supra monuerat) si quis diligentius scripta eorum inspicere velit, sibimetipsis illi in opinionibus suis non satis constant. Plato ipse aliquando tria principia rerum omnium constituit, Deum, materiam, et ideam: aliquando quatuor: adiicit enim animam universalem. Idem ubi materiam ingenitam esse professus est, genitam eandem postea dicit. Inde Caecilius, apud Minutium Felicem in Octavio, non incongrue dicebat, indignandum omnibus dolendumque, audere quosdam certum aliquid de summa rerum, ac maiestate decernere, de qua tot omnibus saeculis sectarum plurimarum usque adhuc ipsa Philosophia deliberat. Nec immerito cum tantum absit ab exploratione divina humana mediocritas, ut neque quae supra nos caelo suspensa sublata sunt, neque quae infra terram profunda demersa sunt, aut scire sit datum, aut scrutari permissum, aut stuprare religiosum.

Quarto denique humana ratio naturalis imbecillior est et timidior ad cognitas et creditas divinas veritates propalandas et praedicandas, quod de Seneca demonstrat S. Augustinus, lib. 6. De Civ., cap. 10. Iste (inquit) quem Philosophi quasi liberum fecerunt; tamen quia illustris populi Romani Senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat. Haec omnia luculenter exprimit S. Paulus, 1. cap. ad Romanos, affirmans veteres Philosophos et Sapientes quatuor in horrenda vitia fuisse prolapsos. Primum quidem ingratitudinis, quia cum Deum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: Secundum ignorantiae, obscuratum est insipiens cor eorum; dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt: Tertium Idololatriae, mutaverunt enim gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem corruptibilis hominis et volucrum, et quadrupedum, et serpentium: Quartum abominandae turpitudinis, propterea tradidit illos in passiones ignominiae, etc.

Concludendum ergo cum S. Thoma, secunda secundae q. 2. art. 2., Necessarium esse homini accipere per modum fidei, non solum ea quae sunt supra rationem, sed etiam quae per rationem cognosci possunt, et hoc propter tria: Primo, ut citius homo ad veritatis divinae cognitionem perveniat: Secundo, ut cognitio Dei sit communior: Tertio, propter certitudinem; ratio enim humana in rebus divinis multum est deficiens. Seu, ut loquitur 1. p. q. 1. art. 1., Veritas de Deo per rationem investigata, paucis, et per longum tempus, et cum admixtione multorum errorum hominibus proveniret.

Obiicies 1. Doctor pro Philosophis. Omnis potentia quae versatur circa obiectum aliquod commune, etiam versari potest circa quodlibet obiectum speciale sub illo communi et generali comprehensum; oculus enim, v. g. quia versatur circa obiectum coloratum ut sic, etiam versari potest circa album, et cetera particularia colorata: sed intellectus noster naturali virtute versatur circa ens, ut ens, tamquam circa primum et adaequatum suum obiectum: ergo etiam versari potest naturaliter circa quodlibet ens speciale; et sic non indiget ulla revelatione, ut quaedam entia cognoscat.

Distinguit maiorem Doctor num. 32. Potentia quae versatur circa aliquod commune, etiam versari potest circa quodlibet obiectum particulare sub illo contentum, idest, habere potest inclinationem naturalem ad illud obiectum speciale cognoscendum; concedit: idest, habet in se virtutem naturalem qua cognoscat quodlibet obiectum speciale, sicut cognoscit obiectum commune; negat. Licet enim intellectus cognoscendo ens ut ens, etiam habeat inclinationem a natura inditam cognoscendi quodlibet ens speciale; non tamen exinde sequitur eum posse quodlibet ens naturae viribus detegere; plura namque sunt scibilia, quae hoc in mortali statu absque divina revelatione sciri nequeunt; vel quia nullum habent cum nostris sensibus commercium, ut substantiae spirituales; vel quia nullus est naturalis effectus, in eorum cognitionem inducens, ut Trinitas personarum in unitate essentiae: vel denique quia naturae captum penitus excedunt, tum ut fiant, tum ut cognoscantur, cuiusmodi sunt gratia, fides, spes, quae idcirco supernaturalis ordinis esse dicuntur.

Obiicies 2. Sensus est potentia cognoscitiva longe inferior intellectu, qui tamen nullo eget auxilio supernaturali ut circa quaecumque obiecta sua feratur; oculus enim, v. g. nativa sua activitate videre potest quodcumque visibile: ergo multo minus tali auxilio intellectus indigere debet, ut in quodlibet intelligibile feratur. Consequentia probatur: Ideo sensus non eget supernaturali auxilio, quia ex Arist. 3. De Anima, t. 45. natura non deficit in necessariis, et potentiis omnia subsidia ministrat, quibus suas operationes exercere possint; ergo multo minus deficere debet intellectivae potentiae, quae cum sit sensibus longe praestantior, minus pendere debet ab extrinseco ut operetur; sed ei deficeret si praeter nativam suam intelligendi virtutem alio adhuc egeret auxilio, ut obiectum aliquod perciperet: ergo tali auxilio non eget.

Negat consequentiam Doctor. et ad eius probationem respondet, naturam idcirco non deficere in necessariis, non quod omnia media ad agendum necessaria ipsa ministret; sed quod potentias et facultates expeditas ad operationem cuique rei congruam tribuat: id autem tam intellectui, quam sensibus confert; utraque enim facultas tam sensitiva, quam intellectiva habet a natura inditam virtutem operandi sibi maxime convenientem. Quod si intellectus non possit hanc suam virtutem naturalem circa aliquod obiectum exercere; id non provenit ex defectu naturae ei necessaria non suppeditantis; sed ex summa dignitate tum obiecti, quod cum sit superioris ordinis, vim naturalem intellectus excedit, nec ab eo potest attingi nisi aliquo superioris ordinis auxilio elevetur et roboretur: tum intellectus, qui idcirco nobilior censetur, et illustrior, quod non solum naturalis, sed etiam supernaturalis ordinis perfectionem exigat ad suum ornatum et complementum. Unde merito infert Doctor num. 33. naturam ei idcirco non deficere; siquidem ei confert omnia quae ad naturalem operationem in eo desiderantur; licet ei non conferat quae ad supernaturalem cognitionem obiecti supernaturalis exigit; natura enim tantum quae naturalia sunt debet exequi. Cum autem sensuum omnis perfectio pure sit naturalis, ipsis profecto natura deficeret, si eis omnia ad suum obiectum percipiendum non subministraret.

Instabis. Natura nedum virtutem, sed etiam media ad operandum necessaria sensibus subministrat: ergo etiam intellectui omnia ad quodlibet intelligendum necessaria media debet conferre, alioquin intellectus deterioris erit conditionis et sortis, quam sensus.

Nego consequentiam. non enim aequa est intellectus cum sensibus comparatio; siquidem sensus ob suam minus perfectam agendi virtutem, ad certa quaedam obiecta certumque naturalem operandi modum limitantur, ultra quem ordinem nullatenus erumpere possunt; versantur enim solum circa ens sensibile, quod cum sit tantum ordinis naturalis, mirum non est si sensus ad omnia sua obiecta pertingenda nihil quidquam ultra naturae ordinem desiderent. Secus autem est de intellectu, qui cum pro adaequato obiecto habeat quodlibet ens intelligibile, sintque aliqua intelligibilia naturae captum et ordinem excedentia; hinc fit, quod licet ad ea cognoscenda naturalem inclinationem habeat, non tamen naturae viribus ad ea pertingere possit; unde necessum est ut ad illa cognoscenda aliquo supernaturali medio illustretur et firmetur. Nec exinde sequitur intellectum esse deterioris sortis quam sensus, nam, ut loquitur Doctor n. 33., summa perfectio est intellectui, quod possit divinitus elevari ad maiorem perfectionem recipiendam, quam ipse possit active producere. Indicium enim est eum non perfici solum iis quae intra naturae limites et cancellos aretantur; sed etiam praeternaturalem aliquam excellentiam ad suae perfectionis complementum exigere. Secus autem est de sensibus, quorum summa et ultima perfectio cum ab agentibus naturalibus conferri possit, consequens est eos minoris esse perfectionis capaces quam intellectus.

Obiicies 3. Doctor: Idcirco requireretur doctrina aliqua supernaturalis, maxime quia intellectus non est proportionatus cuilibet obiecto cognoscendo, ac proinde per aliquid aliud ei deberet conformari et proportionari: sed haec ratio nulla est: ergo neque id ad quod probandum assumitur.

Probatur minor. Illud per quod intellectus aequari ac conformari deberet obiecto, vel esset naturale, vel supernaturale. Non primum, quia elevare non posset intellectum ultra suum statum naturalem, et eum obiecto supernaturali proportionatum efficere. Non etiam secundum, quia cum intellectus ex se non sit proportionatus alteri rei supernaturali, non posset illud supernaturale excipere, nisi iterum per aliud huius receptionis capax efficeretur; de quo cum eadem recurreret difficultas, fieret processus in infinitum: ergo in intellectu nulla desideratur doctrina supernaturalis.

Respondet n. 31. concessa maiore negando minorem. Verum enim est intellectum conformari obiecto supernaturali, tum formaliter per cognitionem supernaturalem quam habet de ipso obiecto, tum efficienter per Deum revelantem et concurrentem effective ad producendam illam cognitionem, quam alias intellectus ex se et per phantasmata (sine quibus naturaliter pro hoc statu nihil percipit) non posset assequi. Unde illud per quod proportionatur obiecto, tam efficienter, quam formaliter, supernaturale est; non tamen ad id conformari et proportionari debet per aliquid aliud; siquidem cum intellectus sit in potentia obedientiali, tum respectu cognitionis supernaturalis excipiendae, tum respectu concursus effectivi supernaturalis Dei, utrumque immediate recipere potest, nec indiget aliquo alio, ut ad id disponatur et proportionetur.

Urgebis. Cuilibet potentiae naturali debet correspondere activum naturale, quod eam reducat ad actum; alioquin frustranea esset potentia, cum ad actum non esset reducenda: sed in anima nostra est intellectus passibilis, seu patiens, qui est potentia receptiva cuiuscumque cognitionis, etiam supernaturalis: ergo intellectus agens, qui in ea est, debet esse productivus cognitionis etiam supernaturalis.

Respondet 1. Doctor n. 25. negando maiorem; falsum enim est quod omni passivo naturali activum naturale correspondeat; quia, inquit, multa sunt naturaliter receptiva perfectionis, cuius non habent principium activum intrinsecum; maxime vero quando potentia propter sui excellentiam ordinatur naturaliter ad recipiendam perfectionem ita eminentem, ut a nullo agente naturali produci queat; sic ut de facto noster intellectus passibilis ordinatur ad cognitionem obiecti supernaturalis, quae a Deo solo revelante conferri potest. Nec exinde sequitur illam potentiam ut naturalis est, esse frustraneam; licet enim per agens naturale non possit principaliter reduci ad actum; sufficit quod ab agente supernaturali compleatur et ad actum reducatur.

Respondet 2. distinguendo maiorem n. 26.: Cuilibet potentiae passivae naturali correspondet activum naturale, quatenus illa potentia dicitur naturalis ex eo quod comparatur ad actum, vel formam naturalem et naturaliter excipiendam, negat: quae dicitur naturalis quatenus respicit agens naturale, ut cum eo concurrat ad aliquem effectum producendum, v. g. materia ligni, quae respicit ignem, ut cum eo concurrat ad alterum ignem producendum, concedit: intellectus autem passibilis, seu potentia receptiva cognitionis, quatenus sese extendit ad cognitionem obiecti supernaturalis, non dicitur naturalis; quippe cum respiciat formam supernaturalem ab agente supernaturali producendam: sed secundum hanc considerationem appellari potest supernaturalis; ideoque ut sic considerata non mirum esse debet, si activum naturale sibi correspondens non habeat.

Instabis. Intellectus agens non potest immediate cognitionem supernaturalem et circa obiectum supernaturale producere: ergo nec patiens poterit eam a Deo revelante et supernaturaliter agente productam excipere. Consequentia patet, quia non minor esse debet intellectus agentis activitas ad producendum, quam sit passibilis capacitas ad recipiendum id quod producitur.

Nego consequentiam. Plura namque requiruntur ad producendam cognitionem etiam naturalem, quam ad eam productam excipiendam; siquidem ad eliciendam cognitionem, nedum desideratur intellectus agentis activitas, sed et obiectum movens per phantasmata, quae a terrenis suis contagiis veluti debent esse detersa, ut cum intellectu concurrere possint ad eliciendam cognitionem; haec autem omnia non desiderantur in excipienda cognitione, sed sola requiritur intellectus patientis capacitas ad recipiendum quod ei proponitur. Haec autem capacitas cum sese extendat ad omnem cognitionem excipiendam, quoquo modo illa producatur, ex se velut indifferens est ad cognitionem naturaliter aut supernaturaliter productam; utramque enim potest excipere sive ab intellectu naturaliter, sive supernaturaliter agente. Cum hoc tamen discrimine, quod ad cognitionis naturalis receptionem, egeat tantum concursu ordinario; ad receptionem vero cognitionis supernaturalis, uberiorem Dei concursum exigat. Restat itaque summe necessariam esse Theologicam Doctrinam quae sublimiores veritates aperiat.

Ex praecedenti Quaestione satis superque constat necessario admittendam esse aliquam Theologicam Doctrinam, quae principes et maxime necessarias veritates aperiat, quas ope Philosophiae et rationis naturalis adminiculo nullatenus detegere liceret. Cum autem, ut praemonuimus, Theologia ratione methodi distribuatur in Positivam et Scholasticam; cumque huius temporis haeretici utramque infensissime criminentur; opera pretium est resolvere, an utraque fidelibus et Ecclesiae sit necessaria, an vero alterutra ableganda sit et respuenda; quod ut evidentius innotescat

Notandum 1. Theologiam Positivam ita appellari, alterutro ex his tribus motivis. Primo, quia proponit et exponit veritates et articulos fidei, veluti certa ac indubitata quaedam fundamenta, ex quibus Scholastica suas conclusiones elicit et format argumentationes, quibus fidei mysteria illustret et catholica dogmata adversus haereticos et infideles tueatur. Secundo, quia maxime versatur in explicanda et aperienda lege ac institutione divina, quae ius divinum positivum dicitur. Sicut enim ius positivum humanum appellatur, quod libere positum est a Superiore, potuitque simpliciter ab eo non praescribi, si voluisset, et adhuc posset ab eo libere ex auctoritate revocari, si ita videretur; in quo ius positivum a iure natura discrepat, quod hoc non aliqua arbitraria institutione et praecepto libero Superioris, sed ex se et natura sua tale est, nec ullius est mutationis capax: sic Theologia positiva dicitur, quae tota est in explicando iure divino positivo, nempe divina lege, sacris Scripturis aperiendis, necnon divinis traditionibus et Ecclesiae decretis investigandis, quae ius positivum, divinum, aut ecclesiasticum appellantur; quia tam a Deo, quam ab Ecclesia libere positum est et determinatum. Tertio denique Positiva dicitur a Positionibus et thesibus, quia graviores fidei controversias et positiones, seu principes veritates tractat, ut ex earum declaratione fides illustretur et inconcussa perseveret.

Notandum 2. Theologiam Positivam et Scholasticam non differre invicem essentialiter; sed tantum accidentario et secundum diversum modum procedendi: siquidem utraque habet idem obiectum, Deum nempe sub ratione deitatis cognoscendum per discursum, aut oratorium a Positiva, aut philosophicum a Scholastica. Utraque eadem principia agnoscit, easdem fidei assertiones, tam scriptas, quam traditas. Utraque non haeret solis Scripturis sacris proferendis; sed etiam colligit et adiicit indubitatas Ecclesiae traditiones; evolvit historiam Ecclesiasticam; decreta Conciliorum scrutatur; libros et commentaria Sanctorum Patrum inquirit, ut latentem in eis Catholicam veritatem detegat et aperiat. Invicem tamen differre videntur, quod Scholastica sit exactior et accuratior, magisque in his omnibus tractandis et applicandis philosophicam methodum servet, et syllogisticum ordinem, ut veritates detegat evidentius et efficacius suadeat: ordo enim est obstetrix, sicut e diametro confusio noverca omnium disciplinarum. Adde quod Scholastica plerumque Philosophiae naturalis auxilium et lumen advocet, nedum ut vibrata ab haereticis et infidelibus in fidei articulos argumenta naturali ac philosophica ratiocinatione dissolvat, sed etiam ut fidei dogmata per rationes naturales et momenta philosophica suadeat esse credenda.

Notandum 3. Hanc esse Ecclesiae triumphantis cum militante concordiam, quod quemadmodum in Ecclesia caelesti Deus interiores Angelos a superioribus voluit edoceri et illuminari: ita pariter in Ecclesia terrestri

Quosdam, inquit S. Apostolus ad Ephesios 4., dedit quidem Apostolos, quosdam autem Prophetas, alios vero Evangelistas, alios autem Pastores, et Doctores: Idque duplicem in finem, primum quidem inquit, ad consummationem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem Corporis Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei, et agnitionis filii Dei, etc. Secundum autem, ut iam, ait, non simus parvuli fluctuantes et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris.

Quasi diceret, Deum idcirco Doctores in Ecclesia statuisse, tum ut divinas veritates, quas ipsi penitius inspiciunt, rudiori fidelium coetui manifestent; tum ut, suae doctrinae face et clava suborientes haereses extinguant, et ab Ecclesia eliminent. Quibus patet quantum fideles Doctoribus egeant: quod utique evidentius probabit

Conclusio unica. — Theologia positiva Ecclesiae Dei semper fuit utilis et summe necessaria.

Haec est omnium Catholicorum contra haereticos, maxime Calvinistas, qui cum suo haeresiarcha contendunt Scripturas sacras ita evidenter et aperte patere, ut nullo prorsus Doctore opus sit ad eas concipiendas et explicandas.

Probatur conclusio. Primo namque admittenda est aliqua doctrina quae Scripturae sacrae genuinum sensum aperiat, illius solvat ambages, et sub simplicibus verborum involucris latitantia mysteria detegat; quibus fidem astruat, haeresim destruat, et iacula, quae ex divinis Scripturis depromere et in Catholicos vibrare solent haeretici, in eos retorqueat ac retundat; sed haec omnia praestat Theologia Positiva: ergo necessario est admittenda. Minor aperte patet ex ipsius Theologiae Positivae definitione et munere; tota siquidem versatur in Scripturarum explanatione, ut fideles instruat, mysteria reseret, et haereticorum falsa dogmata iisdem, quibus male nitebantur, Scripturarum oraculis impugnet et expugnet; idcirco Tertullianus, libro De praescriptionibus, cap. 15, eam Scripturarum exercitationem appellat, utpote quae tota sit divinis Scripturis exponendis et reserandis. — Probatur itaque maior ex ipsamet Scriptura sacra, nam inquit S. Paulus, 2. ad Timotheum 2: Omnis scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia; ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus. Quibus quatuor Theologiae Positivae munia praecipua detegit et indicat, quae ex Scriptura depromit: Primo fideles catholicam veritatem docet: Secundo haereticos arguit: Tertio corripit improbos: Quarto infideles erudit et instruit. Insuper ipsemet ad Ephesios 4. affirmat Deum ineffabili sua erga Ecclesiam providentia ei varios dedisse ministros, maxime vero alios Pastores, et Doctores ad consummationem Sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei. Rationem subdit: Ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento Doctrinae in nequitia hominum ad circumventionem erroris. Unde ad Titum 1. ait: Oportet Episcopum esse amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere. Ergo censet aliquam esse doctrinam sacram, quam Ecclesia Pastores et Doctores callere debent, ut fideles erudiant, ne falsis haereticorum dogmatibus circumveniantur: haeretici enim, ait Tertullianus, lib. De praescriptione, cap. 14., Scripturas obtendunt, et hac sua astutia, statim quosdam movent; in ipso vero congressu firmos quidem fatigant, infirmos capiunt, medios cum scrupulo dimittunt. Necessum est ergo aliqui sint viri peritissimi, qui genuinum Scripturae sensum aperiant, et solvant insidias quas fidelibus ex depravato Scripturae sensu struunt haeretici.

Probatur Secundo. Scripturae sacrae ita profundum ac reconditum sensum habent, totque ac tantas difficultates involvunt, ut summa opus sit eruditione, summoque studio ad eas explanandas et interpretandas, ac proinde necessum est ut aliqui huic explanationi et interpretationi omnem suam dent operam; sed id fit per Theologiam Positivam: ergo est admittenda. Minor patet: Maior probatur: primo namque idem pene de omnibus Scripturis videtur ferendum esse iudicium, quod ipse Sanctus Petrus tulit de Epistolis Sancti Pauli, in quibus, inquit, Epist. 2. c. 3., sunt difficilia quaedam intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et ceteras Scripturas ad suam ipsius perditionem.

Idipsum omnes pene Sancti Patres fatentur: nam Origenes, lib. 7. Contra Celsum, ait: Alii quoque cordati viri scrutando Scripturam intellectum eius invenire potuerunt; licet revera sit multis in locis obscura. Ambrosius Epist. 14.: Mare est Scriptura divina habens in se sensus profundos, altitudinem propheticorum aenigmatum. Augustinus, 12. Confess. c. 14.: Mira profunditas est eloquiorum tuorum, Domine! quorum ecce ante nos superficies blandiens parvulis! sed mira profunditas. Horror est intendere in eam: horror honoris, et tremor amoris. Idem lib. 2. De doctrina Christiana, cap. 4., loquens de Scripturarum lectione, ait: Sed multis et multiplicibus obscuritatibus, et ambiguitatibus decipiuntur, qui temere legunt aliud pro alio sentientes: quibusdam autem locis quid vel falso suspicentur non inveniunt; ita obscure quaedam dicta, densissimam caliginem obducunt. — Subiicit autem huius obscuritatis rationem, Quod totum (inquit) provisum divinitus esse non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt.

Ipsi concinit sanctus Gregorius, Hom. 6. in Ezech.

Magnae, inquit, utilitatis est ipsa obscuritas eloquiorum Dei, quia exercet sensum ut fatigatione dilatetur, et exercitatus capiat quod non potest capere otiosus. Habet quoque aliud maius, quia si Scripturae sacrae intelligentia in cunctis esset aperta, vilesceret, quae in quibusdam locis obscurioribus tanto maiori dulcedine reficit inventa, quanto maiori manifestus.

Facessatque Calvinus, qui sibi ipsi licet contrarius lib. 1. Institutionum, c. 7. ait: Non obscuriorem veritatis suae sensum ultro Scriptura praefert, quam coloris sui res albae ac nigrae, saporis suaves et amarae.

Probatur tertio. Haeretici Scripturas sacras pravum in sensum detorquent ut suis erroneis dogmatibus patrocinentur: ergo necessum est quod sint aliqui Catholici Doctores qui eiusdem Scripturae genuinum sensum aperiant, quo facilius fidei veritatem tueantur. Consequentia patet. Antecedens probant sancti Patres, in primis Tertullianus, libro De praescriptione haereticorum cap. 39.: Nec periclitor dicere ipsas quoque Scripturas sic esse ex Dei voluntate dispositas, ut haereticis materias subministrarent; cum legam, oportet haereses esse, quae sine Scripturis esse non possunt. Origenes in lib. 3. De principiis, c. 21. Horum, inquit, omnium falsae intelligentiae causa, his, de quibus supra diximus, non alia extitit, nisi quod sancta Scriptura ab his non secundum spiritualem sensum, sed secundum litterae sonum intelligitur. Hilarius in libro 2. De Trinitate: de intelligentia haeresis, non de scriptura est; et sensus, non sermo fit crimen. Concinit S. Augustinus in tractatu 18. super Evangelium Ioannis: Neque enim, inquit, natae sunt haereses et quaedam dogmata perversitatis illaqueantia animas et in profundum praecipitantia, nisi dum Scripturae bonae intelliguntur non bene; et quod in eis non bene intelligitur, etiam temere et audacter asseritur. Vigilius Afer in lib. 2. Contra Eutychem: Origo cunctarum impietatum haec est, dum caelestium dictorum virtus vitio malae intelligentiae teme- rata, non secundum qualitatem sui sensus perpenditur, sed in alias res pro arbitrio legentis, secus quam rei ratio postulat derivatur. Isidorus Hispalensis in lib. 8. Originum, c. 5.: Quicumque aliter Scripturam sacram intelligit, quam sensus Spiritus sancti flagitat, a quo conscripta est, licet de Ecclesia non recesserit, tamen Haereticus potest appellari. Epiphanius Diaconus in Synodi 1. actione 6.: Cum aliqui recta secundum quod sibi videtur dogmata conantur pervertere, nemo miretur si Scripturae verbis utuntur. Nam et omnes Haeresiarchae de divinitus inspirata Scriptura erroris sui colligunt occasiones, quae per spiritum sanctum recte dicta sunt, malignis sensibus adulterantes.

Tertio denique veritas nostrae Conclusionis firmatur ex universa Ecclesiae praxi; siquidem legimus ab ipsius exordio institutas fuisse scholas in quibus Theologia positiva publice docebatur. Eiusmodi scholae meminit Eusebius, lib. 5. Historiae Ecclesiasticae, cap. 10., ubi loquens de Alexandrina Schola, ait:

Per idem tempus fidelium Scholae praeerat vir doctrinae causa celeberrimus nomine Pantaenus, quippe iam a priscis temporibus sacrarum litterarum Schola in ea civitate fuerat instituta, quae quidem nostra adhuc aetate perseverat et ab hominibus tum eloquentia, tum divinarum litterarum studio instructissimis obtineri dicitur: ergo perperam haeretici Christianas Academias ut novum et a Gentilitate emendicatum fideique perniciosum inventum lacessunt et insectantur.

Obiiciunt haeretici: Si qua ratio utilitasque suadeat admittendam esse Theologiam Positivam, maxime ut Scripturam sacram interpretetur, et varias illius solvat obscuritates et ambages: sed ad id prorsus est inutilis: ergo respuenda. Maior patet ex dictis. Minorem probant variis ipsius Scripturae sacrae textibus, ex quibus inferre nituntur eam ita esse apertam, ut ad percipiendum illius genuinum sensum, nullo interprete, nulloque Doctore opus sit. Sic Psalmo 18.: Praeceptum Domini lucidum et illuminans oculos. Prov. 6.: Mandatum lucerna est, et lex lux. 2. Petri 1.: Habemus firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis attendentes tamquam lucernae lucenti in caliginoso loco: ergo tantum abest, ut sacra Scriptura aliqua obscuritate offundatur; imo ipsa lux est, quae omnes quas suo sinu veritates complectitur, divino veluti fulgore irradiatas exhibet.

Nego minorem. Et illius probationem distinguo: Scriptura sacra fulget lucis instar in omnibus suis libris et contextibus, nego; in aliquibus, puta historialibus, concedo; fateor enim Scripturam sacram interdum ita patentem sensum praeseferre, ut legenti cuilibet primo intuitu fiat manifestus. Sed etiam necessum est Haeretici fateantur eam ut plurimum tanta caligine suffusam, ut nonnisi vel Deo revelante, vel doctissimis viris interpretantibus, genuinus illius sensus possit detegi: ut patet tum ex supra memorata Sanctorum Patrum sententia: tum ex ipso Davide, qui licet apprime novisset significationem et vim verborum linguae Hebraicae, quibus tunc sacra Scriptura erat exarata; nihilominus Deum supplex precabatur: Da mihi intellectum et scrutabor legem tuam; Revela oculos meos et considerabo mirabilia de lege tua... Illumina super servum tuum et doce me iustificationes tuas, Psal. 118. Unde merito S. Hieronymus, Epist. ad Paulinum, subinfert: Si tantus Propheta tenebras ignorantiae confitetur, qua nos putes parvulos, et pene lactentes inscitiae nocte circumdari? Hoc autem velamen non solum in facie Moysis, sed et in Evangeliis, et Apostolis positum est... Nisi aperta fuerint universa quae scripta sunt ab eo qui habet clavem. David, qui aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit, nullo alio reserante pandentur.

Instant haeretici: Scripturae sacrae non sunt intellectu difficiles nisi superbis et malitia excaecatis hominibus iuxta illud Pauli, 2. Corinth. 4.: Si opertum est Evangelium nostrum, in iis qui pereunt, est opertum; in quibus Deus huius saeculi excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii gloriae Dei. Igitur Christi fidelibus sacra Scriptura non est operta, sed aperta. — Confirmant ex S. Chrysostomo, Homilia 3. de Lazaro, ubi cum ostendisset Philosophos obscure locutos, et veritatem non detexisse, sed eam multis texisse verborum involucris, subdit: Apostoli vero et Prophetae omnia contra fecerunt manifesta, claraque prodiderunt, veluti communes orbis Doctores; ut per se quisque discere possit ea quae discuntur ex sola lectione: ergo ad eas percipiendas fidelis non eget interprete, et Doctore.

Respondeo ad primum. Apostolum iis verbis non agere de facili, vel difficili Scriptura intelligentia, sed de fide Evangelica, quam praedicantibus Apostolis plures ex malitia et mentis excaecatione repellebant, eo quod veritates Evangelicas sensuum voluptati et rationi naturali repugnare censerent. Sanctus Chrysostomus autem non loquitur de universa Scriptura, sed solum de libris historialibus, quos intellectu faciles ex ipsa sola lectione denuntiat. Subdit enim: Sume librum in manus, lege historiam omnem, et quae nota sunt, memoria tene; et quae obscura sunt parumque manifesta frequenter percurre: quod si non poteris assiduitate lectionis invenire quod dicitur, accede ad sapientiorem, vade ad Doctorem: ergo censet aliquos esse contextus obscuros de quibus Doctores sunt audiendi et consulendi.

Obiiciunt secundo haeretici, quod etsi sacra Scriptura aliquibus tenebris offundatur, eas tamen non ab homine exterius, sed a Deo interius docente esse solvendas; fideles enim Deum solum Doctorem habere debent, iuxta illud Isaiae vaticinium 51. Ponam universos filios tuos doctos a Domino. Et Ieremiae 31.: Dabo legem meam in cordibus eorum, et in corde eorum scribam eam: non docebit ultra vir proximum suum, dicens: Cognosce Dominum; omnes enim scient me, a minimo eorum usque ad maximum. Ergo nullo doctore egemus, nec proinde Theologia Positiva opus est.

Nego consequentiam. Nec enim is est praedictorum contextuum sensus; Isaias namque et Ieremias intelligendi sunt de Doctrina Evangelica, quae lege Mosaica in hoc prae ceteris eminebat, quod non per Prophetas, sed per ipsummet Dei Filium tradita et expressa fuerit, iuxta illud S. Pauli, Hebr. 1.: Multifariam multisque modis olim Deus loquens Patribus in Prophetis; novissime diebus istis nobis locutus est in Filio: quo fit ut omnes Christiani dicantur Theodidacti, hoc est a Deo edocti, vel immediate ut Apostoli et Discipuli; vel saltem mediate, ut ceteri fideles.

— Vel dico, praedictos Prophetas conferre statum legis novae cum veteri, ut sit sensus, omnia fidei mysteria et arcana multo clariora fore in Evangelica lege, quam in Mosaica, quae plena erat umbris et figuris.

— Vel denique dico, praefatos textus fuisse praenuntiativos illius mirandi illapsus Spiritus sancti super Apostolos in die Pentecostes, et super alios quoscumque fideles nascentis Ecclesiae filios, qui bus cum baptismo Spiritus sanctus conferebatur, et donum scientiae, prophetiae, ac genera linguarum divinitus infundebantur, ita ut idiotae quique et rudes in momento sapientissimi evaderent.

Urgent haeretici: Ex prima Ioannis 2. cap. Non necesse habetis, inquit Ioannes ad fideles scribens, ut quis vos doceat: sed unctio docet vos de omnibus: ergo fideles nullo etiam indigent Doctore, nec consequenter nulla Theologia.

Nego consequentiam. Siquidem sanctus Ioannes non intendit fideles homine Doctore non egere; quorsum enim ipse Epistolas ad fidelium eruditionem scripsisset? Quorsum Deus in Ecclesia sua ordinasset pastores et Doctores ad consummationem Sanctorum, ut supra diximus? Vult itaque solum comprimere vanam quorumdam fidelium curiositatem, qui ab Apostolis edocti, etiam Pseudo-Apostolos audiebant, qui superseminantes zizania, veritates Catholicas suis pravis dogmatibus infuscabant. — Vel dico, eum intelligendum esse de Theologia Affectiva, et Mystica, quam non lectio docet, sed unctio; non littera, sed spiritus: non mortalis homo, sed Deus immortalis, qui plerumque infirma mundi eligit ut confundat fortia. Contingit enim non raro, quod rudes quique idiotae, qui vix litteras callent, Deo interius docente et divinitus illuminante, abditissima quaeque fidei mysteria percipiunt et reconditos Scripturarum sensus aperiunt et explanant apertius, quam doctissimus quisque facere posset. De quibus loqui videtur S. Augustinus, lib. 83. Quaestionum, q. 48. dicens:

Credibilium tria sunt genera: alia sunt quae semper creduntur, et numquam intelliguntur, sicut est omnis historia, temporalia et humana gesta percurrens: alia quae mox ut creduntur intelliguntur, sicut sunt omnes rationes humanae, vel de numeris, vel de quibuslibet disciplinis. Tertium, quae primo creduntur et postea intelliguntur, qualia sunt ea quae de divinis rebus non possunt intelligi, nisi ab his qui mundo sunt corde, quod fit praeceptis servatis, quae bene vivendo accipiuntur.

Notandum 1. Theologiam Scholasticam sic appellari triplex ob motivum. Primo, quia haec maxime docetur et discitur in Scholis; Positiva autem proprio studio et sacrarum Scripturarum privata et assidua lectione ac sanctorum Patrum exercitatione comparatur. Secundo, quia more Academico et philosophico ex principiis divinae fidei immediate vel mediate cognitis, suas conclusiones per legitimum discursum elicit, ut fidei mysteria explicet evidentius, contra impugnantes animose tueatur, et solvendo omnes, quae adversus ea possent obici contradictiones et implicantias, facilius credenda suadeat. Tertio denique, ita dicitur per quandam analogiam cum Philosophia, quemadmodum enim Philosophia versatur in investigandis rebus naturalibus; ita Theologia Scholastica maxime detinetur et occupatur circa ius divinum naturale, id est circa veritates omnino immutabiles; quales sunt non solum Dei essentia, perfectiones, Trinitas personarum; sed etiam cultus ei secundum se debitus: imo et eius divina praecepta, ac media omnia quae ad Deum consequendum conducunt; non quidem ut sunt actu existentia; sic enim haec omnino libera sunt, et potius a Theologia Positiva, quam a Scholastica considerantur: sed ut sunt possibilia, et quatenus nullam contradictionem involvunt, nimirum ut Theologus aperiat nullam esse repugnantiam in Dei operibus; nec gratiam naturae officere, imo ipsam perficere; et omnia fidei mysteria non esse contra, licet non sint iuxta rationem naturalem.

Notandum 2. Certo certius Theologiam Positivam aut Scholasticam singulis fidelibus sigillatim spectatis, non esse absolute necessariam ad consecutionem salutis. Ratio est clara; rustici enim complures rerum theologicarum rudes penitus et ignari, utpote in agris fere semper et inter pecora degentes, fidei tamen Articulos firmissime credunt, sanctisque Ecclesiae sacramentis muniti, feliciter ex hac vita decedunt, et salutem aeternam consequuntur. Imo nec universo fidelium coetui seu toti Ecclesiae Theologia Scholastica videtur absolute necessaria; quippe ante Magistri Sententiarum tempora, qui circa annum millesimum centesimum quadragesimum Theologiam in academicam formam et methodum reduxit, Ecclesia diu pietate ac doctrina floruit, mediisque sufficientibus et ad suos de rebus fidei instruendos, ad haereticorum vim propulsandam erroremque eliminandum, instructa fuit.

Notandum 3. Theologiam Scholasticam singulis fidelibus, mediate saltem, toti vero Ecclesiae immediate necessariam esse necessitate morali, seu maximi commodi et summae utilitatis; singuli namque fideles opus habent Doctoribus, qui fidei Articulos ex se obscuros ac difficiles variis propositis rationibus credibiles faciant; dubiaque omnia, quae vel ex proprio cuiusque ingenio occurrere, vel arte daemonis suggeri, vel denique ex haereticorum perversitate proponi possunt, diluant atque dissolvant: rudes enim fideles tot periculis expositi, si huiusmodi Theologorum destituantur praesidio, aegre in fide subsistent. Ecclesia pariter tot haereticorum telis petita labefactaretur, si non adessent subtiles illi Theologiae proceres, qui haereticorum technas et fallacias retexere, offusasque hominum mentibus erroris tenebras dissipare possent. Quod utique fusius et efficacius demonstrabit

Conclusio unica. — Theologia Scholastica Ecclesiae Dei summe utilis est, et necessaria. Haec est omnium Sapientum contra haereticos, et nonnullos Pseudo-Catholicos.

Probatur primo quidem ex universali consensu totius Christianae reipublicae, quae hanc methodicam Theologiam venerata est, et amplexata statim atque in mundum prodiit, eique docendae et discendae scholas amplissimas erexit; ditavit pinguibus Professorum stipendiis, privilegiisque honorificis exornavit.

Secundo. Ex Conciliorum oraculis; Constantiense enim Theologiam Scholasticam satis superque probavit, dum Sessione 8 improbavit damnavitque omnes errores Wicleffi; eum maxime quo universitates, studia, collegia, et magisteria vana vanitate introducta esse pronuntiabat. Similiter Clemens V. in Concilio Viennensi, ubi statuisset baptismum tam adultis, quam parvulis esse necessarium ad salutem, subdit: Verum, quia quantum ad effectum baptismi reperiuntur Doctores quidam Theologi opiniones contrarias habuisse; quibusdam ex eis dicentibus per virtutem baptismi parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri: aliis e contra asserentibus, quod et culpa eisdem in baptismo remittitur, et virtutes, ac informans gratia infunduntur quoad habitum, etsi non pro illo tempore quoad usum; Nos autem attendentes generalem efficaciam mortis Christi, quia per baptisma applicatur pariter omnibus baptizatis, opinionem secundam quae dicit tam parvulis quam adultis conferri in baptismo informantem gratiam et virtutes, tamquam probabiliorem, et dictis Sanctorum ac Doctorum modernorum Theologiae magis consonam et concordem, sacro approbante Concilio duximus eligendam.

— Ex quo quantum auctoritati Theologorum Scholasticorum tribuat, non modo tantus Pontifex, sed et universalis Ecclesia, sane liquet; quippe cum in re tanti momenti velit decernatque haerendum esse probatae pluribus eorum opinioni; quid si omnes inter se constanti consensione conspirassent? Non iuvat referre quantum opis et dignitatis aliis in sequentibus Conciliis Ecumenicis Doctores Scholastici contulerint excutiendo difficillimas quasque quaestiones, et in utramque partem eas ventilando, ut facilius veritas appareret, et haereticorum falsa dogmata funditus ruerent, et evanescerent; haec enim solus ignorare potest qui eorum Conciliorum acta non legerit. Hinc Tridentinum pluribus decretis sancivit ubique locorum instituenda esse collegia, et omnibus gratiis et privilegiis Academias esse donandas.

Tertio. Idipsum patet ex decretis et sententia Summorum Pontificum: siquidem Innocentius IV. nostro Alexandro Alensi (qui propter summam eruditionem, Fons vitae, dum viveret, appellabatur) praecepit et Apostolica auctoritate mandarit, ut summam Theologiae conscriberet; quam demum et Alexander IV. Apostolico Diplomate approbavit. Et ut cetera Pontificum decreta missa faciam, unum aut alterum refero: Primum quidem Honorii III: hic enim capite, Super specula, de magistris, statuit:

Ad Theologiae professionis studium aliqui destinentur, qui cum ducti fuerint in Dei Ecclesia, velut splendor fulgeant firmamenti: et quibus postmodum copia possit haberi Doctorum, qui velut stellae in perpetuas aeternitates mansuri, ad iustitiam caleant plurimos erudire.

Hoc ipsum egregie commendat Gregorius IX. Epistola ad Academiae Parisiensis Magistros et Studiosos pro instauratione studiorum directa, et sub data Laterani eius Pontificatus anno 5. mense Aprili, ubi inter alia huius Academiae encomia haec habet:

Parens scientiarum Parisius, velut altera Cariath-Sepher, civitas litterarum clara claret: magna quidem, sed de se maiora facit optari docentibus, et discentibus gratiosa. In cruce utique, tamquam in officina sapientiae specialis, habet argentum venarum suarum principia, et auro locus est in quo rite conflatur: ex quibus prudentes, eloquii mystici murenulas aureas vermiculatas argento cudentes, et fabricantes monilia ornata lapidibus pretiosis, imo nulli pretio comparandis, Sponsam Christi decorant.

Quarto. Theologia Scholastica utilitas et necessitas apparet ex eius muneribus et officiis; quattuor enim sunt illius praecipua munera; nimirum declarativum, probativum, defensivum, et discursivum; quae colligere licet ex S. August. lib. 11. De Trinitate, cap. 1., ubi de Theologia loquens, quam scientiam appellat et sapientiam, ait: Huic scientiae illud tribuit quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur. Ex quibus fidei generatio et nutritio ad fidelium utilitatem; defensio vero et robur ad infidelium expugnationem confert. Subiungit enim sanctus Augustinus:

Qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum; aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae nonnisi aeterna est, aliud autem scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur.

Quod autem ad fidei generationem, nutritionem, defensionem, et robur per sua quattuor munia maxime Scholastica Theologia conferat facile suadetur. Declaratione namque fides gignitur; explicatione enim Scripturae sacrae, et propositione obiecti revelati, dispositive fides gignitur; siquidem fides ex auditu, auditus autem per verbum Dei. Rom. 10. Probatione fides roboratur; rationes enim, similitudines, motiva et exempla quibus Theologi Scholastici fidei articulos elucidant, et credibiles demonstrant, infirmam ac nutantem fidem imbecillium roborant, et fovent. Defensione fides veluti firmo clypeo munitur, in quo, ut loquitur sanctus Paulus, Ephes. 6., possit omnia tela nequissimi ignea extinguere; dum enim Scholastici Theologi fallaces haereticorum rationes, et male philosophantium technas et sophismata ratiocinationis face detegunt, et solvunt in fumos, fides tuta victrixque triumphat. Discursu fides nutritur; ubi enim per discursum theologicum apparet fidei articulos non esse contra, licet sint praeter, et supra rationem naturalem; imo plerumque demonstrantur conformes naturae principiis, certum est, intellectum magis ac magis inclinari ut eis firmiorem tenacioremque assensum praebeat, quo fit ut fides veluti nutriatur et adolescat.

Quinto denique, sicut nemo est qui Sanctorum Patrum Theologiam summis laudibus non excipiat, et eam Ecclesiae Dei maxime utilem esse et necessariam non existimet; ita nullus est, qui Theologiam Scholasticam inutilem et respuendam iudicare debeat: idem enim cum Theologia Sanctorum Patrum habet obiectum, eodem principio nititur, et eumdem in finem collimat, nimirum fidei ac mysteriorum explanationem, haeresum extirpationem, fidelium instructionem, etc. Nihilque haec ab illa discrepat, nisi quod meliori methodo et ordine, quae SS. Patres variis locis, prout ferebat occasio, tractarunt, haec in unum corpus redigit, et suis locis apte singula disponit. Unde sicut nemo rationis compos vituperandum existimet Aristotelem, quod Philosophiam, ante perturbatam, indigestam, dissipatamque ordinaverit, summa arte tradiderit, in partesque distribuerit, ad quas omnia ordinate revocarit, et multis eam locis auxerit; ita tantum abest ut convitiis digni sint Theologi Scholastici, imo potius summam laudem apud omnes merentur, quod eandem Theologiae operam navarint, et illam eo quo nunc est loco, eaque methodo ordinaverint, ac pluribus quaestionibus divinorum mysteriorum explicativis auxerint. Theologia namque Scholastica ita omnia fidei dogmata indagat, expendit, et excutit, ut nihil fere intactum, indiscussumque relinquat: varias enim difficultates quaestionesque ab antiquis Patribus omissas, aut certe breviter perstrictas, excogitavit subtilius, proposuit evidentius, uberius explicavit, atque ad fidei normam, vel ad accuratam rationis amussim exactas pensitavit. Unde non immerito Theologi Scholastici, sui temporis dici possunt Ecclesiae Doctores et Patres; vices nempe agunt veterum illorum nascentis Ecclesiae Doctorum, qui sua doctrina Dei dogmata illustrarunt, et ab haereticorum impugnationibus acerrime defensarunt. — Adde. Quod adversus huiusmodi Theologiam, qua omnibus piis et doctis perplacet, soli obloquuntur idiotae grammatici, et haeretici atque haereticarum partium homines; quorum primi non magis audiendi sunt, quam caeci iudicantes de coloribus; posteriores vero tanti faciendi sunt, quanti phrenetici qui medico et medicinae obluctantur, quibus merito quadrant haec verba Augustini, lib. 3. De peccatorum meritis et remissione, cap. 6: Quia non tales homines erant de quorum essem auctoritate sollicitus, facile hoc in transactis atque abolitis habui. — Haec omnia luculenter non minus quam sapienter confirmat noster Sixtus V. Ille enim Ecclesiae Dei summus Antistes, in litteris decretalibus quibus sanctum Bonaventuram eximiis Doctoribus et Patribus Ecclesiae annumerat, ubi dixisset Theologiam Scholasticam divino munere a viris sapientissimis inventam, subdit:

Huius quidem tam salutaris scientiae cognitio, quae ab uberrimis divinarum litterarum, Summorum Pontificum et Conciliorum fontibus dimanat, semper certe maximum Ecclesiae adiumentum afferre potuit, sive ad Patres securius et utilius perlegendos, sive ad varios errores et haereses detegendas et refellendas, etc.

Obiciunt haeretici: Theologia Scholastica longe abest a veterum Theologorum dicendi gravitate, et peritia: gravius siquidem divina mysteria tractabant Doctores et primi Ecclesiae Patres; nihil enim absque auctoritate Scripturae, aut priorum Patrum sententia et definitione Conciliorum diiudicabant; formulas autem istas syllogisticas imbecillium muscipulas, aut ignorabant, aut tamquam inutiles aversabantur et respuebant: Theologi vero huius temporis, omissis omnibus, quae fideles maxime decent, omnia ad rationis lancem et trutinam examinant: ergo haec abicienda est ut inutilis. — Nego antecedens. Siquidem ut dictum est supra, Theologia Scholastica a doctrina Sanctorum Patrum in hoc solum discrepat, quod quae illi fusius et stylo oratorio ad vulgi intelligentiam magis accommodato totis libris et voluminibus disputarunt; haec brevi et dialectico dicendi modo, una interdum aut altera ratiocinatione concludit. Quare si quod est, in quo a vetere recentior Theologia dissideat, ob id sane, quod plus utilitatis et commodi suis studiosis, et idcirco maiori commendatione et celebritate digna videri debet.

Urgent haeretici: Omnis novitas cavenda est, et ab Ecclesia procul abicienda: ergo haec scholastica doctrina, utpote novum posteriorum saeculorum commentum, longe est ableganda. — Distinguo antecedens. Novitas dogmatum metuenda est nec audienda, donec ab Ecclesia ventilata fuerit et reprobata, concedo: novitas methodi doctrinae tradendae, maxime si clarior sit et facilior, est abicienda, nego: imo Christus ipse Theologum laudans, Matth. 13., eum similem facit homini patri familias qui profert de thesauro suo nova et vetera. Non quod nova, et veteribus opposita dogmata docere debeat: sed quod vetera, nova methodo doceat et explicet, ut monet Vincentius Lirinensis, cap. 27.

Intelligatur, inquit, a te exponente illustrius, quam ante obscurius credebatur: per te posteritas intellectum gratuletur, quod vetustas non intellectum venerabatur: eadem quae didicisti ita doce, ut cum dicas nove, non dicas nova.

Haec imprimis adamussim exequitur Theologia Scholastica, non enim nova tradit dogmata, sed quae a veteribus, vel fusius et uberius, vel levius dicta sunt, pertingit acutius, et profundius scrutatur et explicat.

Obiciunt 2. Theologia Scholastica tota est in vanis quibusdam quaestionibus philosophicis discutiendis, quae ad salutem, et fidei dogmatum illustrationem, nihil quidquam conferunt: ergo ut inutilis est ableganda. — Respondeo 1. Antecedens esse omnino falsum, ipsa namque experientia constat Theologos Scholasticos res fidei accurate et exacte tractare ex ipsius fidei principiis, nempe, Scriptura Sacra, doctrina Sanctorum Patrum, Conciliorum sanctionibus, et aliis Catholicae veritatis Sanctuariis, ex quibus per legitimum discursum conclusiones elicit; quod maxime confert ad mysteriorum elucidationem, haeresum confutationem, et fidelium instructionem; nam ut diserte ait Melchior Canus loc. 8. cap. 1.: Rationem si a Theologia submoveras, et rem et nomen amittes; quia scientia nonnisi per syllogismum quaeritur... quid enim interest, ratione sublata, non modo inter rusticum et Theologum, sed inter Theologum et pecudem, aut saxum aut truncum? — Secundo, si respuenda foret Theologia Scholastica, eo quod rerum divinarum tractandarum gratia et occasione quaestiones aliquas Philosophicas discutiat quae ad salutem per se non conferunt, simili ratione abicienda foret sacra Scriptura, utpote quae ad salutem plura non conducentia referat: puta dum agit de historiis Patriarcharum, Iudicum, Regum, de animalibus in arcam Noe inductis, et ex ea deductis, de cane Tobiae cauda blandiente, et aliis innumeris, quorum cognitio per se nihil confert ad salutem. — Dico itaque quod omnes contentiones et rixae inutiles apud Theologos, non Theologiae adscribendae sint, sed Theologo volenti sapere plus quam oportet. Quid? Scriptura sacra in dies haeretici abutantur in fidei perniciem; ergone idcirco ableganda? An comburenda, et extirpanda seges, quod nonnumquam inter tritici spicas, avenae et lolium adolescant? minime quidem, sed herbae inutiles evellendae, seges intacta relinquenda. Praescindendae sunt, fateor, omnes illae quaestiones vanae: sed servandae sunt et discutiendae, quae rebus Theologicis explicandis et illustrandis deserviunt.

Obiciunt 3. Haeretici, perpetua inter Theologos ardere dissidia, eorumque scripta rixis, et contentionibus penitus esse referta; nec ullum inter eos esse altercandi modum: nihil proinde certum, nihil stabile reperiri apud illos posse. — Respondeo. Theologos invicem non dissidere in his quae ad fidem spectant, sed summe esse inter se concordes; quod vero in aliis discrepent, nihil incommodi: imo res variae plurimum inde illustrantur; et veritas magis in dies elucescit: dum enim quisque suas partes tuetur, et conquisitis undequaque rationibus suam sententiam firmare, omnique eruditionis genere excolere nititur, infiniti scientiarum thesauri in Ecclesiae decus et ornamentum paulatim congeruntur, disciplinaeque omnes suis numeris redduntur absolutae. — Respondeo 2. Immerito haereticos Theologorum culpare dissensionem: innocens enim sit oportet qui alteri crimen obicit, ne quam in alio reprehendit, se reum culpae constituat. Quis autem nescit quantis rixis quamque infensis contentionibus invicem haeretici pugnent? vix enim nata est Lutheranorum secta, quin statim in tres alias classes dissecta fuit, et in Anabaptistas, Confessionistas, et Sacramentarios, velut in tria capita divisa, atque in ipsa prope infantia, triceps effecta: mox autem ubi adolevit (ut est foecunda monstrorum parens haeresis) alia et alia ex se capita protrusit, exiguoque temporis spatio in triginta quattuor sectas excrevit: nunc vero centum propemodum diversissimae Religiones numerantur ab uno Luthero prognatae. Nec in levioribus tantum, sed etiam in praecipuis fidei Articulis invicem dissident, sibique haeretici nomen et notam inurunt. Sic Lutherus, lib. Contra Sacramentarios, eos, et Zuinglianos, haereticos appellat: et alibi ait: Beatus vir qui non abiit in Consilio Sacramentariorum, nec stetit in via Zuinglianorum, nec sedit in cathedra Tigurinorum: neque his contentus eos etiam perdiabolatos, superdiabolatos, et transdiabolatos appellat. Illi autem ut vicem ei rependant Lutheri os diabolis plenum esse aiunt, etc. — Quodque inconstanti caput est, una eademque secta adeo fidei articulis dissidet, ut prioribus relictis, alia et alia in dies dogmata procudat credendaque omnibus proponat. Hinc Georgius Saxonicus Dux a Catholicis, quid ibidem Lutherani crederent rogatus, Quid nunc credant scio, inquit, quid sequenti anno credituri sint, penitus ignoro: ita nimirum de fide in fidem, de religione in religionem transferuntur. Quare appositissime ad rem praesentem S. Hilarius, lib. ad Constantium, et Constantem Imperatores:

Periculosum, inquiebat, nobis atque etiam mirabile est, tot nunc fides existere quot voluntates: tot nobis doctrinas quot mores, dum aut ita fides scribitur ut volumus: aut ita ut colimus intelligitur, sic plurimae creperent esse fides ne ulla sit, imo vero annuae, menstruaeque de Deo fides decernuntur, etc.

Obiciunt 4. Theologia Scholastica fidei meritum evacuat et extinguit; ergo tantum abest ut aliquatenus fidei prosit, imo plurimum obest. Probant antecedens ex S. Gregorio, hom. 26. in Evang.: Fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum: sed per discursum theologicum ratio naturalis fidei praebet experimentum; per eum enim intellectus movetur ut assensum praebeat obiecto proposito: ergo haec fidei meritum evacuat. — Distinguo antecedens. Fidei meritum evacuat si propositioni revelatae solum credatur propter rationis evidentiam, concedo. Si credatur maxime propter auctoritatem Dei revelantis, nego. Discursus autem theologicus non demonstrat evidenter propositionem revelatam; implicat enim aliquid esse revelatum et esse per se evidens quatenus revelatum est; sed solum demonstrat eam propositionem contineri, vel in Scriptura, vel in Conciliis, vel in universali Ecclesiae traditione et praxi. Unde non inducit intellectum ut ei assentiatur propter evidentiam rationis: sed tantum propter certam, et infallibilem auctoritatem revelantis.

Instant. Theologia Scholastica maxime nititur philosophicis et dialecticis argutiis: sed hae plurimum obsunt Fidei et Christianae veritati: ergo, etc. Probant Minorem ex Apostolis et sanctis Patribus, qui Philosophiam fidei inimicam et adversariam esse fatentur; nam sanctus Paulus ad Colossenses, 2. cap. monebat: Videte ne quis vos decipiat per Philosophiam, et inanem fallaciam: et Tertullianus, lib. De Anima, cap. 3., Philosophos appellat animalia gloriae et Patriarchas Haereticorum, et cap. 18 argumentationes philosophicas dicit esse tormenta cruciandae simplicitatis, et suspendendae veritatis, et ibidem appellat Platonem condimentarium Haereticorum. Inde, lib. De praescriptionibus ait: Stulta mundi in confusionem Philosophiae ipsius elegit; ea est enim materia sapientiae secularis et temeraria interpres divinae naturae, et dispositionis: denique haereses a Philosophia subornantur. Quid ergo Athenis et Hierosolymis? quid Academicae et Ecclesiae? quid Haereticis et Christianis? Nobis curiositate opus non est post Christum, nec inquisitione post Evangelium, cum credimus nihil desideramus ultra credere.

Unde S. Gregorius Nazianzenus, oratione 26., dolet in Ecclesiam irrepsisse captiones Sophisticas ac pravum artificium aristotelicae artis, et huius generis alia, velut Aegyptiacas quasdam plagas. Similiter Gregorius Nyssenus, lib. 2. contra Eunomium, illam sophisticam astutiam exprobrat: Ingenue ac sine rubore fatemur, inquit, nos neque orationem aliquam rhetorico elaboratam artificio aut certamen comparasse; neque Dialecticae subtilitatis argutiam ad auxilium contra adversarios praetendere, quae et veritatem in mendacii suspicionem apud imperitos traducit. Ambrosius quoque, lib. 1. De Fide, cap. 3. de Arianis loquens ait:

Omnem vim venenorum suorum in dialectica disputatione constituunt, quae Philosophorum sententia definitur non adstruendi vim habere, sed studium destruendi: sed non in Dialectica complacuit Deo salvum facere populum suum; regnum enim Dei in simplicitate fidei est, non in contentione sermonis.

Et in Psal. 118.: Nihil nobis cum Philosophia, ne fidem nostram per elementa mundi huius traducat a vero: ne quis assertionem nostram per Philosophiam depraedetur. Sic enim Arianos in perfidiam ruisse cognovimus, dum Christi generationem putant usu huius saeculi colligendam. Reliquerunt Apostolum, sequuntur Aristotelem, reliquerunt sapientiam, quae apud Deum est; elegerunt disputationis tendiculas, et aucupia verborum secundum Dialecticae disciplinam: ergo Theologia Scholastica a sanctis Patribus proscribitur, adeoque a nobis est explodenda. — Distinguo maiorem. Nititur philosophicis argutiis ad haereticorum sophismata detegenda et strophas eliminandas, concedo: ad simplicitatem fidei circumveniendam et veritates catholicas offuscandas, nego. Ad minorem dico, Philosophiam fidei adversari non per se, sed perversae philosophantium malitiae, qui ut loquitur sanctus Iudas, vers. 1: Quaecumque quippe ignorant, blasphemant, quaecumque autem naturaliter tamquam muta animalia norunt, in his corrumpuntur. — Hanc autem et non aliam esse sanctorum Patrum sententiam, inde liquet, quod ipsi Dialecticam pluribus encomiis illustrent, et eam ad Fidem tuendam necessariam esse fateantur: nam S. Clemens Alexandrinus, lib. 2. Stromatum ait: Dialectica manuducit ad veram aeternamque sapientiam, et ad cognitionem supremae veritatis. S. Hieronymus, in cap. 25. Ezechielis, Vere, inquit, quidquid perversorum dogmatum praestatur esse robustum in terrena sapientia, hac Dialectica arte subvertitur, et ad instar incendii in cinerem favillasque dissolvitur. S. Augustinus idem pluribus inculcat, sed maxime in libris contra Cresconium, qui Augustinum irrisorie Dialecticum appellabat: Sed etiam Apostoli, scilicet Paulus, dialecticus erat, respondit Augustinus lib. 2., et ultro conferre cum Stoicis non timebat, quia non solum acute, sicut illi, sed etiam veraciter, quod non illi. Subdit: Cave ne cuidam Dialecticam pro crimine obiceras, qua usos Apostolos confiteris. Imo ostendit etiam Christum Dominum Dialectica usum fuisse: Si autem Christum dixeris Dialecticum, laudabis Dialecticam quam mihi pro crimine obiceras: ergo non inutilis, nec importuna censeri debet earum philosophicarum rerum tractatio et methodus, quae rebus fidei melius explicandis, vel accuratius defendendis usui esse potest. — Adde. Quod haeretici ipsi in causa sunt cur Scholastici Theologi philosophicas quasdam quaestiones discutiant; solent enim argumentari ex Philosophia adversus Catholicos, v. g. non posse idem corpus esse simul in diversis locis, ut realem praesentiam Corporis Christi in Eucharistia impugnent. Ita olim Ariani philosophicis argumentis, seu potius sophismatibus utebantur adversus Trinitatis mysterium, ut Catholicos deciperent; habebantque (ait S. Epiphanius) trecenta argumenta ex ratione naturali, quibus Filii divinitatem impugnarent. Inde necessum fuit Catholicis, iisdem Dialecticae armis quibus oppugnabantur, repugnare, et Haereticis cogentibus, Philosophiam in fidei tutelam usurpare, ut ipsius ope veritates Evangelicas diligentius indagarent et explicarent evidentius. Ut enim ait S. Augustinus, lib. 16. De Civit. Dei, cap. 2.: Multa ad fidem Catholicam pertinentia, dum Haereticorum callida impugnatione cogitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius et instantius praedicantur: et ab adversario mota quaestio discendi existit occasio. Et ut ait Gregorius Magnus, lib. 14. Moral., cap. 12., Cum graviora prodiere hostium certamina, tunc sunt profecto sublimiora sensuum spicula requisita; tunc argumentorum novacula, tunc perplexior indago verborum. Merito itaque ad refellendas fallaces haereticorum, et Philosophorum Gentilium argutias Theologi Dialecticam usurpaverunt, quam S. Basilius, in secundum Caput Isaiae, non dubitavit dicere, Muri instar esse sacris dogmatibus, quod eam non sinit facile diripi et quorumlibet incursioni patere. Et Clemens Alexand. lib. 6. Stromat. eamdem esse dicit vineae Christi sepimentum, ne a Sophistis Catholica veritas proculcetur.

Obiciunt 5. Theologiae Scholasticae criminatores, incultum illius stylum, et duriora ac barbara verba, quibus sensa sua exprimit, quae certe viros sapientes dedecent et fidei augusta mysteria deprimunt et offuscant. — Verum si hac ratione Theologia Scholastica ipsis non arrideat; oportet etiam ipsis displiceat sacrarum Litterarum simplicitas, et incultus dicendi modus. Nesciunt forte sub rudi pallio eruditum saepe Philosophum latere, et montes magis asperos et incultos locupletissimas interdum auri venas occultare? Nullis verborum lenociniis veritas indiget ut fulgeat: satius est eam exprimere sermone facili et vulgari, quam affectata elegantia eam offuscare; ampliorem sermonis ambitum et ornatum ferre non potest succincta illa brevitas, qua utuntur Theologi, ne rerum copia et multitudine iam gravati, etiam verborum inutili sarcina opprimantur. Quod autem quaedam sibi propria et alias inaudita et inusitata vocabula usurpet, mirum videri non debet; cum quaelibet disciplina suos habeat terminos aliis incognitos, et pro docentium arbitratu excogitatos. Quid Theologia scientiarum reginae non licebit, quod illius ancillae ultro usurpant?

Quaeres. Cur his solum posterioribus saeculis sacri Theologiae Doctores Scholasticam usurpaverint, cum ab ipsius Ecclesiae primordiis Positiva maxime fuerit frequentata?

Respondeo 1. Id factum esse plurimis gravissimisque de causis. Primo quidem, quia positiva Theologia Platonicum docendi modum magis redol et, quippe quae allegoriis et syllogismis oratoriis ac rhetoricis, Platonis instar, plurimum utatur; Scholastica vero Aristotelicam docendi methodum per analysim et pressiores syllogismos imitetur: voluit, autem

Deus iustis de causis ut nascentis Ecclesiae filiis Platonica Philosophia deserviret. Tum quia hic philosophandi et ratiocinandi modus, frequentior erat apud Iudaeos et Gentiles, quorum errores impugnandi erant et expugnandi iisdem armis, quibus propugnabantur. Tum quia Platonica Philosophia minus pertinax erat et magis docilis, quam dogmatica; idemque aptior ad insinuandas fidei veritates et suadenda divina mysteria. Tum denique quia cum parabolis et allegoriis plurimum vigeret et illustraretur, his involucris divinae veritatis radios temperabat et ad infirmiorem adhuc fidelium captum veluti lac infantibus proponebat. Orientis enim Ecclesiae filii erant adhuc velut infirmi parvuli, de quibus S. Paulus ad Hebraeos 5.: Facti estis quibus lacte opus sit non solido cibo; omnis enim qui lactis est particeps, expers est sermonis iustitiae, parvulus enim est: perfectorum autem est solidus cibus, eorum qui pro consuetudine exercitatos habent sensus, ad discretionem boni et mali. — Oportuit ergo Ecclesiae filios adhuc parvulos allegoriis et parabolis attemperatas Evangelicas veritates prius excipere et eis veluti lacte enutriri, quam grandiores effecti et pluribus saeculis in hac caelesti doctrina exercitati, boni et mali discretionem haberent, et prava haereticorum dogmata per analysim a Catholicis veritatibus secernerent.

Secundo: Indecens erat, ut evulgato Evangelio Christianae veritates in summas theologicas redigerentur et variae de eis formarentur quaestiones, quae et fidelium nutantem fidem turbassent, et infidelibus abdita mysteria revelassent. Necessum fuit ergo, ut Allegoria Analysim praecederet, et ut nova semper accedente veritatum revelatione, temporis decursu Catholicae doctrinae corpus veluti compaginaretur, antequam per resolutiones et disceptationes Theologiae Scholasticae et per dissectiones Analysis, quasi anatomice scinderetur et distribueretur.

Ubi autem omnibus suis partibus solide constitit Evangelicae doctrinae corpus; tum ad faciliorem veritatum intelligentiam oportuit eas certum ac methodicum in ordinem redigere, et contractiorem ac breviorem, sed urgentiorem Aristotelicum philosophandi modum usurpare; tum ut nitidius Evangelicae veritates elucescerent; tum ut haereticorum technae et sophismata facilius solverentur ac scinderentur. — Adde. Quod cum Plato circa divina contemplanda totus sit, et plurimas fidei veritates et nonnulla mysteria ab Hebraeis in Aegypto didicerit, easque suis in scriptis exaraverit; longe aptior videbatur eius Philosophia ad eas veritates, Philosophis et Doctoribus Paganis suadendas, quam Aristotelica, quae circa naturalia tota detinetur, et vix res divinas scrutatur ac investigat. Ubi autem hae divinae veritates satis superque fuerunt evulgatae, et in sanctorum Patrum scriptis disseminata et oratorio sermone ac rhetoricis syllogismis exaratae, et comprobatae; tum opus fuit ut Theologi Aristotelicam analysim usurparent, et eas in unum corpus colligerent, ac Anatomistarum instar, eas variis quaestionibus et resolutionibus, quasi tot dissectionibus scinderent, quo singulae aptius ordinarentur, et evidentius apparerent.

Non est ergo cur adversus hanc Theologicae Methodi immutationem tantopere obloquantur haeretici, et usurpatam a sanctis Patribus Positivam ac Oratoriam Theologiam iterum frequentari exoptent, quam, inquiunt, non criminarentur, imo summis laudibus exciperent. Verum eis merito reponere possum quod Scribis et Pharisaeis reposuit adorandus Salvator, Matth. 23.:

Vae vobis Scribae et Pharisaei, qui aedificatis sepulchra Prophetarum, et ornatis monumenta iustorum, et dicitis: si fuissemus in diebus Patrum, non essemus socii eorum in sanguine Prophetarum; itaque testimonium estis vobismetipsis, qui filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Quid enim aliud haeretici huius temporis, quam filii eorum haereticorum, qui sanctos Patres insectati sunt, et eorum doctrinam criminati? Nec aliud exequuntur dum moderniores Theologos verbis et scriptis lacessunt, quam quod veteres haeretici in sacris Ecclesia Doctores moliebantur. Hi nempe Arii, Nestorii, Manichaei haeredes, dum Theologos insectantur, mensuram suorum Patrum implent, et eadem faciunt quae in aliis culpant.

Tria, et quidem ipsi naturali rationi, rerumque ordini accommodata est docendi methodus, ut insinuata probataque rei alicuius existentia, illius statim essentia naturaque, omnium eiusdem proprietatum praecellentiarumque fons ac scaturigo, inquiratur et exponatur.

Itaque cum satis superque iam pateat admittendae Theologicae doctrinae necessitas, iamiam resolvendum est an eximius et sublimis ille mentis habitus scientiae ac sapientiae titulo gaudeat et glorietur, quod utique praestamus in articulo praesenti, inquirentes: 1. An Theologia Dei et Beatorum vera perfectaque sit scientia. 2. An nostra Viatorum Theologia omnes perfectae scientiae characteres habeat. 3. An Sapientiae appellatione digna sit. 4. Tandem an scientiae divinae ac beatificae subalternetur.

Ex prima Quaestione Tom. 3. constat Theologiam generaliter sumptam dividi ratione subiecti in Theologiam Dei, Beatorum, et Viatorum; in praesenti resolvendum est an Theologia Dei et Beatorum vere et proprie scientia dicenda sit: sequens autem Quaestio aperiet an nostra Theologia perfectae scientiae characteres habeat.

Notandum 1. Ex Doctore Subtili, in 3. dist. 4. quaest. unica, scientiae nomen bifariam usurpari. Primo quidem pro cognitione vera, quoquomodo illius veritas innotescat; sic scientiam definivit Arist. 6. Ethic. c. 1.: Qua anima affirmando vel negando dicit verum: Unde sanctus Augustinus, lib. 15. De Trin. cap. 12., cognitionem quam vel per sensus vel per aliorum relationem accipimus, scientiam appellat: Absit, inquit, ut scire nos negemus, quae testimonio didicimus aliorum; alioquin esse nescimus Oceanum; nescimus esse terras atque urbes, quas celeberrima fama commendat. 2. Stricte, prout eam usurpavit et definivit Arist., 1. Post. cap. 2., dicens: Scire autem unamquamque rem (scil. non ut Sophistae, per accidens) arbitramur, cum causam propter quam res est, et illius causam esse et fieri non posse ut res aliter se habeat, cognoscere arbitramur. Ex quibus Doctor subinfert, quaestione 3. Prologi n. 36., quatuor ad scientiam proprie dictam conditiones desiderari. Primo ut sit cognitio vera et certa, quibus distinguatur ab errore et opinione. Secundo rei necessariae, hoc est, de propositione necessario vera, ut secernatur ab arte et prudentia, quae versantur circa res particulares et mutabiles. Tertio per causas evidentes intellectui illi qui scientifice ratiocinatur; ut scientia distinguatur a fide divina, quae equidem est cognitio vera, certa, et rei necessariae, saltem consequenter, nimirum ex certitudine et infallibilitate revelantis; sed obscura est, et aenigmatica. Quarto denique quod ex causis evidenter cognitis conclusio eruatur per verum et legitimum discursum syllogisticum, ut scientifica cognitio differat ab intelligentia, qua prima rerum principia non per discursum, sed sola hominum apprehensione percipimus.

Notandum 2. Quod etsi Propheta Regius miretur, Quomodo scit Deus et si est scientia in excelso, quoniam ipsi peccatores obtinuerant divitias, nihilominus fide constat, aliquam esse in Deo veram scientiam, non quae sit accidens, ut in nobis et Angelis, sed quae est realiter ipsamet Dei essentia, et sine ullo defectu omnem omnino scientiae perfectionem continens. Haec autem licet sit omnino indivisibilis, tamen ratione obiecti et termini duplex distingui potest, nimirum essentialis et omnino intrinseca, qua Deus seipsum novit; et extrinseca, qua caetera a se, ex se, et in se cognoscit. Quae iterum triplex solito distinguitur; nimirum scientia simplicis Intelligentiae, qua novit res pure possibiles, iuxta illud ad Romanos 4.¹: Vocat ea quae non sunt tamquam ea quae sunt. Secunda, scientia Visionis, qua res determinate futuras, praesentes et praeteritas novit, iuxta illud Psalmi 138.: Intellexisti cogitationes meas de longe, semitam meam, et funiculum meum investigasti, et omnes vias meas praevidisti. Tu cognovisti omnia novissima et antiqua. Tertia dicitur Media, qua res futuras sub conditione nosse dicitur, qua conditio si ponatur, res eveniet; si vero non adsit, res non existet.

Notandum 3. Duplicem in Beatis distingui scientiam: Prima dicitur beatifica, estque visio Beatifica, per quam clare et intuitive vident in Verbo divino omnia mysteria, quae obscure solum et per revelationem ac fidem nobis adhuc viatoribus innotescunt. Secunda est Discursiva, quam ipsimet Beati formant ex principiis per lumen gloriae cognitis, inferendo conclusiones de Deo per discursum et lumen naturale intellectus; gloria enim et beatitudo naturam non destruit, sed perficit; proindeque integra et expedita manet virtus discursiva in Beatis, et consequenter ea possunt uti discurrendo ac Theologicas conclusiones inferendo. Prior cognitio dicitur a sancto Augustino Matutina, quia clara est, et prima quam Beati habent de obiecto beatifico: posterior nominatur Vespertina, quia postrema est et priorem subsequens, nec tantum luminis et claritatis habet quantum prior; quia lumen naturale discursus, quo nititur, non ita fulget ac lumen gloriae quo prior irradiatur.

Notandum 4. Theologiae obiectum speciale, aliud esse ex se necessarium, et aliud ex se contingens. Primum dicitur, quod ex natura sua aliud et aliter esse nequit, v. g. Deus unus in essentia, trinus in personis, aeternus, infinitus, etc. Secundum, quod aliter esse potest, puta incarnatio, vocatio, sanctificatio, etc., quae absolute potuerunt non esse, si Deus nempe aliter statuisset, et ordinasset. Licet autem haec contingentia, quatenus sunt a Deo decreta et prout divinae illius scientiae subsunt, non possint non evenire, non tamen ex natura rei et ex se sunt necessaria; sed tantum ab extrinseco, et per divinam determinationem et cognitionem. Unde notitia, quae de ipsis obiectis formatur non est intrinsece, et ratione obiecti simpliciter necessaria, sed tantum secundum quid, et ratione conditionis externae. His praelibatis, sit

Conclusio prima. — Theologia Dei vere et proprie dici potest scientia quantum ad tres priores conditiones ad perfectam scientiam desiderandas, non vero quantum ad quartam.

Haec duas partes involvit, quas simul Doctor approbat q. 3. Prologi, n. 26. ait enim: Theologia in se non est scientia quantum ad ultimam conditionem scientiae: sed quantum ad alias tres conditiones est scientia in se et in intellectu divino.

Prima pars facile constat; illa enim notitia est scientifica, quae est evidens, et rei necessariae. At talis est notitia quam Deus habet, tum de seipso, tum de rebus quas in infinita sua entitate complectitur et conspicit: Omnia enim nuda, et aperta sunt coram oculis eius, qui lucidiores sunt super solem, ut sacer textus eloquitur. Est pariter de obiecto summe necessario: Deus enim est ens simpliciter necessarium, sui cognitionem evidentem et certam ingerens in intellectum distincte ac perfecte eum apprehendentem, ac proinde notitia quam habet de aliquo obiecto theologico (v. g. de hac propositione, Pater producit Verbum per Dictionem) est cognitio certa de obiecto necessario, et ob causam evidentem, nempe ob naturam divinam, quae est evidens Deo, ideoque ex hac parte est scientifica.

Patet etiam secunda pars. Deus enim non potest discurrere: ergo non habet quartam conditionem ad scientiam desiderandam. Probatur antecedens: Discursus perfectus tria exigit: primum, ut unum per aliud; secundum, ut unum ex alio; tertium, ut unum post aliud, saltem instanti naturae cognoscatur: sed haec Deum summe dedecent, qui unico simplicissimo actu omnia novit; unde Augustinus, lib. 15. De Trinit. cap. 12., cum dixisset Deum Patrem et Filium omnia nosse in seipsis, concludit:

Sciunt ergo invicem Pater et Filius, sed ille gignendo, iste nascendo, et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia unusquisque eorum simul videt. Non particularim aut sigillatim, velut alternante conceptu, hinc illuc, et inde huc, et rursus inde, vel inde huc, atque aliud, atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed ut dixi, simul omnia videt, quorum nullum est, quod non semper videt: ergo cum Deus non habeat alternantes conceptus; sed omnia uno simplicissimo actu comprehendat, nullatenus discurrere potest, nec proinde quartam conditionem desiderandam ad scientiam perfectam habere.

Confirmatur. Ex Doctore laudato. Causatio scientiae per discursum a causa ad scitum, includit imperfectionem ex parte scientiae, scilicet quod sit effectus aequivocus, et etiam potentialitatem ex parte intellectus recipientis. Hoc est, scientia per discursum genita, duplicem importat et connotat imperfectionem, unam quidem ex parte sui, alteram ex parte intellectus. — Prior imperfectio, provenit ex eo quod scientia discursiva sit effectus aequivocus, quia producitur a causa perfectiori, et diversae speciei, nimirum ab intelligentia, seu notitia principiorum ex quibus scientia eruitur. Intelligentia autem perfectior est et evidentior scientia, quia propter quod unumquodque tale et illud magis; certum est autem conclusionem scientificam esse tantum evidentem propter evidentiam praemissarum, ac proinde praemissae quae per intelligentiam cognoscuntur sunt evidentiores conclusione. — Posterior imperfectio oritur ex parte intellectus, qui per discursum Theologicum acquirit notitiam scientificam, et consequenter prius denudatus erat tali notitia, eratque in potentia ad eius receptionem; haec autem notitiae carentia et potentialitas est imperfectio, et proinde longe a Deo arcenda: ergo Deus discurrere non potest.

Dices. Discurrere scientifice est rem per aliam certo et evidenter cognoscere: sed Deus ita res aliquas per alias cognoscit, puta effectus per causas, et proprietates per essentiam. Probatur: Deus res novit ut sunt: sed effectus sunt per causas, et proprietates per essentias: illi enim per causas producuntur, hae per essentias emanant: ergo Deus vere discurrit.

Distinguo maiorem. Discurrere est rem per aliam seu dependenter ab alia cognoscere, ita quod una sit principium, et medium cognitionis alterius, concedo; est tantum cognoscere rem ex alia procedentem et ab alia dependentem, nego. Minorem similiter distinguo: Deus cognoscit effectus dependentes a causis, concedo: dependenter a causarum cognitione, nego. Nam, ut loquitur S. Dionysius, lib. De divinis nominibus, cap. 7., Non habet Deus peculiarem scientiam sui, aliam vero communem res omnes complectentem, ipsa enim omnium causa seipsam cognoscens, nullo modo ea quae ab ipsa et quorum causa est, ignorabit. Haec igitur Deus res cognoscens, non scientia rerum, sed scientia sui ipsius ea novit. Et ut paulo supra dixerat: Scit omnia materialia sine materia, et indivise divisibilia, et unice multa: ergo illius cognitio intuitiva est, non discursiva. Ad discursum enim requiritur quod principium discursus sit naturaliter prius notum, et ut sit causativum cognitionis alterius (ut loquitur Doctor quaestione 3. Prologi n. 27.); discursus namque est illatio rei minus notae a notiori; quae certe divinae notitiae competere nequunt.

Rogabis. Num propter defectum huius conditionis, notitia Dei non possit dici simpliciter scientia?

Respondeo. ita rite posse nominari. Siquidem illatio unius rei ab alia per legitimum discursum, non est de intrinseca ratione scientiae sed ad eam desideratur solum propter imbecillitatem intellectus creati, qui cum non sit idem cum suo actu, nec per unicum simplicem actum, causam simul et effectum detegere possit, omniaque simul nosse, hinc fit quod ad scientificam cognitionem adipiscendam cogatur discurrere ab una propositione ad aliam, inferendo minus notum a notiori, propter necessariam connexionem, quam inter utrumque percipit. Cum autem divinus intellectus his non egeat, etiam illius notitia discursu non indiget ut scientifica censeatur.

Verum de divina scientia ampliorem et expressum sermonem instituemus in Operis decursu, quare sit

Conclusio secunda. — Theologia Beatorum vere ac proprie dici potest scientia quantum ad quatuor praefatas conditiones. Haec est expressa Doctoris sententia loco laudato n. 27. Hoc potest concedi, inquit, quod Beatus vere potest habere scientiam Theologicam quantum ad omnes conditiones scientiae, quia omnes conditiones scientiae vere concurrunt in cognitione Beatorum.

Probatur. Primo namque est cognitio certa, absque errore, cum ipsi Deum videant facie ad faciem, divinamque essentiam evidenter et intuitive conspiciant. 2. Est de obiecto necessario, absque mutatione; etenim apud Deum non est accidentium, aut existentia transmutatio, nec contingentiae et vicissitudinis obumbratio. 3. Per causas, possunt enim colligere Deum esse immensum, v. g. propter infinitam illius essentiam, quae est causa et fons omnium divinarum perfectionum, et attributorum. 4. Per legitimum discursum; cum enim videant in essentia divina causas et naturas prius, prioritate saltem naturae, quam videant proprietates et effectus, certum est posse unum inferre ex alio.

Quod sic probat Doctor: Essentia subiecti continet virtualiter suas proprietates, et causa suos effectus, potestque eorum ingerere notitiam in omnem intellectum capacem cognitionis illorum: ergo sive essentia et causa illa videatur lumine naturali a viatoribus, sive supernaturali a Beatis, semper poterit suae proprietatis et effectus cognitionem efficere. Subsumit Doctor: Sed omnis veritas et notitia causata in intellectu per aliquid prius naturaliter notum, fit per discursum, quia fit per illationem minus noti a notiori: Discursus enim, inquit, non requirit successionem temporis nec ordinem ipsius, sed ordinem naturae: scilicet, quod principium discursus sit naturaliter prius notum, et ut sic, sit causativum alterius extremi discursus.

Hoc est, ad legitimum discursum non requiritur ut inter notitiam praemissarum et illationem ac notitiam conclusionis ex eis deductae aliquod temporis spatium effluat, sed sufficit quod praemissae cognoscantur prius natura, et ut in se contineant virtualiter notitiam conclusionis ex eis deductae.

Unde licet Beati unico temporis momento videant simul essentias et proprietates, causas et effectus, praemissas et conclusionem, non minus dici possunt discurrere, quia prius natura norunt essentiam quam proprietates, causas quam effectus, et praemissas quam conclusionem; haec autem naturae prioritas sufficit, ut minus notum dicatur inferri ex notiori: ergo pariter ad perfectum discursum formandum videtur sufficere, licet revera vix intelligi possit qualiter discursus fieri possit in instanti, cum exigat iudicium de legitima illatione consequentis ex antecedenti. Haec ut pateant evidentius

Dices 1. Discursus plures involvit actus quibus principia cognoscuntur, et conclusio ex eis inferatur: sed Beati non habent multiplicem actum circa obiectum beatitudinis, imo unico ac simplici actu illud et omnia in eo repraesentata percipiunt, ut affirmat S. Aug. lib. 15. De Trinit. cap. 16. ubi cum dixisset: In beatitudine verbum nostrum non erit falsum, quia neque mentiemur, neque fallemur; subdit: Fortassis etiam volubiles non erunt nostrae cognitiones, ab aliis in alia euntes atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus.

Respondet Doctor laudato loco. negando minorem, nec id affirmat Aug., sed tantum dubitando proponit, dixit enim fortassis, quod vocabulum dubitantis est, non affirmantis. Vel intelligendus est Augustinus de visione beatifica, quatenus ad essentialia sola sese extendit; haec enim unico ac simplici actu intuetur: attributa vero et alia quae ab essentia oriuntur colligere possunt per legitimum discursum: Beatus enim videndo essentiam divinam illimitatam et infinitam colligere potest evidenter eam esse pariter immensam, sic ratiocinando. Omnis entitas infinita est immensa: sed essentia divina est entitas infinita: ergo immensa. Quae conclusio vere scientifica est et per legitimum discursum illata.

Vel denique dico sanctum Augustinum intelligendum esse de cognitione beatifica et matutina, quae est invariabilis et semper eadem, ut probabimus sectione 4. De invisibilitate Dei, conclusione tertia; non vero de discursiva et vespertina, ut observatum est in tertio Notabili. Itaque duplex in Beatis distingui potest Theologia: una formaliter incomplexa et intuitiva, qua est ipsa visio beatifica: altera complexa et quasi abstractiva, qua fit per discursum ex principiis clare et evidenter cognitis. Prior similis est Theologiae Dei ob suam simplicitatem et visionem; posterior assimilatur aliquatenus Theologiae nostrae propter discursum quo firmatur.

Dices 2. Scientia versari debet circa obiectum necessarium: sed Theologia tam Dei quam Beatorum, ac nostra, versatur circa obiectum contingens, puta circa creationem rerum, Angelorum existentiam, ordinem, operationem, loquelam, motum, incarnationem, gratiam, sacramenta, leges, virtutes et caetera, quae omnia sunt contingentia: ergo ob sui obiecti contingentiam neutra potest dici scientia.

Respondet Doct. quaest. 3. Prologi, n. 28. equidem defectu huius conditionis, neutram Theologiam proprie dici posse scientiam, quatenus ab Aristotele definitur primo Posteriorum:

nihilominus, inquit, dici potest ad perfectionem intrinsecam scientiae sufficere, quod sit evidens, et certa; quod autem sit de obiecto necessario, hoc esse ipsi prorsus extrinsecum et se tenere magis ex parte obiecti, quam ex parte scientiae; quod inde patet, quia potest scientia esse contingens, etiamsi sit de obiecto necessario; siquidem per oblivionem deleri potest. Unde si daretur aliqua cognitio, quae ex se esset certa et evidens, et quantum est de se, esset perpetua, licet eius obiectum esset contingens; videretur esse perfectior quam sit scientia, quae licet sit circa obiectum necessarium, tamen ex se defectibilis est et variabilis. Hac ratione, inquit Doctor, utraque Theologia certa dici potest, et proinde scientia perfecta, quia in Deo et in Beatis habet certitudinem et evidentiam perpetuam; in nobis habet etiam certitudinem invariabilem ratione fidei, qua veritates certo et constanter aperit.

Vel dico rursus cum eodem ibidem.

quod contingentia, ut pertinent ad Theologiam, nata sunt habere cognitionem certam et evidentem, et quantum est ex parte sui, evidentiam perpetuam: quia omnia contingentia Theologica nata sunt videri in primo obiecto theologico et in eo nata est videri coniunctio istarum veritatum contingentium. Visio autem extremorum veritatis contingentis et unionis eorum necessario causat evidentem certitudinem de tali veritate evidente; quantum est etiam ex parte obiecti Theologici ostendentis talia vera, nata sunt videri in tali obiecto perpetuo quantum est ex se: Igitur contingentia ut pertinent ad Theologiam nata sunt habere perfectiorem cognitionem quam scientia de necessariis acquisita.

Nihilominus ibidem inquirens Doctor an hac ratione Theologia de contingentibus vere sit scientia, respondet:

Dico, quod secundum illam rationem scientiae positam in primo Posteriorum, quae requirit necessitatem obiecti, non potest de eis esse scientia, quia cognoscere contingens ut necessarium non est cognoscere contingens, tamen secundum quod accipit Philosophus scientiam 6. Ethicorum, ut dicitur contra opinionem et suspicionem, bene potest esse scientia, quia est habitus quo determinate verum dicimus. Itaque Theologia contingentium propriae ac perfectae scientiae rationem non habet; igitur constat solam Theologiam qua est de obiecto necessario posse vere scientiam appellari.

Ex praecedenti Quaestione constat, scientiam esse duplicem, perfectam nempe et imperfectam; constat pariter ad perfectam scientiam quatuor characteres et conditiones desiderari, nimirum ut sit certa absque formidine et ulla dubitatione, evidens absque obscuritate, de obiecto necessario absque ulla vicissitudine, et per discursum cum vera et legitima illatione unius ex alio. An autem Theologia quatenus est in nobis Viatoribus, quatuor praefatos characteres habeat, resolvendum est hac in Quaestione. Sed prius

Notandum est 1. Triplex assignari posse lumen quo res divinae et supernaturales hominibus adhuc mortalibus possunt innotescere. Primum est lumen fidei infusae, quo percipiuntur per speculum et in aenigmate. Secundum est lumen scientiae, vel divinitus inditae, vel ex principiis revelatis et scientiarum naturalium adminiculo comparatae, quo periti ac Doctores fidei mysteria profundius et apertius, quam idiotae et rustici, percipiunt. Tertium denique est lumen divinae contemplationis, quo mentes a variis et terrenis contagiis defaecatae, plerumque rapiuntur in extasim et vident arcana verba quae non licet homini loqui. Primum assimilatur lumini nocturno, fides enim est lucerna lucens in caliginoso loco donec dies aeternitatis illucescat: Secundum comparatur Aurorae, quae partim solvit tenebras, partim ab eis offunditur: Tertium simile est diurno lumini, quo cuncta reserantur et fiunt manifesta. An autem praeter hoc triplex lumen, aliud etiam Doctoribus et studiosis divinitus infundatur, quo fidei mysteria eis fiant evidentia et manifesta, ut contendit Henricus Gandavensis, infra patebit.

Notandum 2. Evidentiam (de qua maxime in praesenti quaestione controvertitur) esse claram et perspicuam obiecti veritatem, quae innotescit ex perspecta necessaria connexione praedicati cum subiecto. Haec autem est duplex, aliqua enim propositio est evidens ex terminis, quales sunt omnes propositiones immediatae et ex se necessariae; alia evidens ex principiis, qualis est evidentia conclusionis, quae ex principiis evidenter cognitis per veram demonstrationem elicitur. Haec autem evidentia ex principiis fit duobus modis: Primo, quando procedimus a principiis et causis nobis notis ad eorum effectus demonstrandos, ut fit per demonstrationem a posteriori: Secundo, procedendo ab effectibus nobis notis ad cognitionem principiorum et causarum. — Uterque autem iste processus fit ex iis, quae nobis notoria sunt: primus quidem ex notioribus natura; cum enim causae sunt universales et remotiores a sensibus, sunt quidem natura et secundum se notiores, quia virtualiter continent veritatem et entitatem effectuum, quorum veritas ex principiis emanat et in principia refunditur, effectus vero cum sint propinquiores nostris sensibus: dicuntur etiam notiores nobis, quam sint eorum principia; scientia autem omnis ex alterutra evidentia debet procedere. Evidentia itaque in hoc a certitudine distinguitur, primo, quod certitudo petatur ex parte potentiae, evidentia vero ex parte obiecti: secundo, omne evidens est certum: omne autem certum non est evidens, quae enim creduntur fide divina, certa quidem sunt, obscura tamen.

Notandum 3. Circa praesentis quaestionis resolutionem varios varia sentire. Quidam enim contendunt Theologiam nostram esse vere, ac proprie scientiam; quod ut astruant, aliqui varios excogitaverunt dicendi modos, quibus illius evidentiam probarent: Alii autem eam esse omnino inevidentem conspicientes, censuerunt non minus propterea illam esse perfectam scientiam, propterea quod (inquiunt) evidentia sit tantum conditio extrinseca ad scientiam desideranda, nimirum propter adstruendam illius certitudinem, quae si aliunde firma sit, evidentia non eget. Quid autem cum Doctore Subtili verius iudicandum sit, ut innotescat, sit

Conclusio prima. — Theologia in nobis Viatoribus non est proprie dicenda scientia. Haec est Doctoris Subtilis, Quaest. 3. Prologi n. 30. et in 3. dist. 24. n. 7.

Probatur 1. Scientia perfecta est effectus legitimae demonstrationis: sed theologica notitia non paritur per legitimam demonstrationem: ergo non est scientia perfecta. Maior constat. Minor probatur, ex his verbis Aristotelis, 2. De Demonstratione, cap. ultimo, Quod igitur, inquit, non contingat scire per demonstrationem non cognoscentem principia immediata dictum est prius. Ex quibus sic argumentor: perfecta demonstratio fieri debet ex evidenti et certa cognitione principiorum ex quibus infertur conclusio: sed Theologus non potest habere evidentem cognitionem principiorum ex quibus suas deducit conclusiones theologicas, principia enim illa sunt revelata, et fide credita, ac proinde obscura, et inevidentia, ut indicat S. Paulus primae Corinth. cap. 13. Videmus nunc per speculum et in aenigmate.

Confirmatur. nullus, nisi stolidus aut protervus, dissentire potest propositioni perfecte demonstratae: sed conclusionibus theologicis plures dissentiunt, et refragantur, ut constat de haereticis et infidelibus, qui rident et respuunt omnes rationes theologicas, quibus fidei mysteria suadere nitimur: ergo signum est eas rationes non esse perfecte demonstrativas.

Probatur 2. Perfecta scientia perfectum scientem efficit: sed notitia Theologica non reddit Theologum perfecte scientem. Probo: ille perfecte sciens non est dicendus, qui magis assentitur propositioni propter auctoritatem, et veracitatem revelantis, quam propter legitimam illationem conclusionis ex praemissis: sed perfectus Theologus experitur intellectum suum magis propendere in assensum conclusionis deductae ex principiis fidei, propter infallibilem auctoritatem Dei revelantis, quam propter legitimam illationem ex praemissis: firmius enim et tenacius adhaeret conclusioni theologicae, quam cuilibet conclusioni philosophicae, non propter perfectionem illationis syllogisticae, qua in utraque est aequalis: sed quia firmius nititur auctoritate Dei revelantis praemissas conclusionis theologicae, quam lumine naturali manifestante principia conclusionis philosophicae: ergo signum est Theologum magis assentiri propter auctoritatem, quam propter illationem. Sed assentiri alicui propositioni propter auctoritatem, non est eam perfecte scire, sed credere: ergo Theologia non est perfecta scientia, cum magis credentem quam scientem efficiat.

Confirmatur. Ex Doctore in 3. dist. 24. n. 9.: nulla adhaesio voluntaria est scientifica: scientia enim cogit et necessitat intellectum ad assentiendum; posito namque assensu praemissarum evidentium, ita necessitatur intellectus ad assentiendum conclusioni, ut nullatenus dissentiri queat; sicut in Logica probavimus: sed Theologus voluntarie suspendere potest assensum suum; tam circa principia credita, seu articulos fidei, ex quibus conclusionem theologicam deducit, quam circa conclusionem ipsam; Nihil enim magis est in potestate nostra, quam credere, inquit Augustinus, lib. De spiritu, et littera, c. 21. Ergo talis assensus non est scientificus.

Probatur 3. Notitia quae caret perfecto ac praecipuo charactere scientiae non est perfecta scientia: sed notitia theologica caret praecipuo scientiae charactere. Probo: evidentia est praecipuus scientiae character, definitur enim: Cognitio certa et evidens: ita quod sicut per certitudinem ab errore, et opinione, sic per evidentiam a fide, tum divina, tum humana essentialiter discrepat, imo certitudo ei competit solum ratione evidentiae, siquidem ideo intellectus propositioni scientificae firmum assensum praebet, quia conspicit eam evidenter deduci ex principiis evidentibus, ac proinde constat evidentiam esse praecipuum, ac essentialem scientiae characterem. Sed notitia theologica nullam habet evidentiam. Probo: conclusionis evidentia oritur ex principiis a quibus deducitur: ergo ubi principia sunt inevidentia, etiam necessum est ut conclusio sit pariter inevidens, quia perfectio, quae non est in causa, nequit esse in effectu; cum enim effectus omnem suam entitatem a causa recipiat, etiam suam perfectionem ab ea recipit; ac proinde cum nemo det quod non habet, implicat ut principia inevidentia conferre possint evidentiam conclusioni. At principia conclusionum nostrae Theologiae non sunt evidentia, sed revelata et credita: etenim, inquit S. Paulus, Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium: ergo nullam conferre possunt evidentiam conclusioni Theologicae; proindeque cum Theologia careat praecipuo charactere perfectae scientiae, scientia perfecta dici nequit.

Hoc validissimum argumentum ut solvant adversarii, varia varii reponunt; quos idcirco refellendos sigillatim duxi, ut magis illucescat et firmetur veritas nostrae conclusionis.

Primo itaque reponunt aliqui cum Henrico Gandavensi, quodlib. 12. q. 2., principia conclusionum theologicarum esse quidem ex se inevidentia; sed fieri manifesta per lumen aliquod veluti medium inter lumen fidei et lumen visionis beatificae: Henricus enim triplex distinguit lumen, obscurum fidei, clarum patriae et evidens visionis. Primum comparat nocti, secundum meridiei, tertium aurorae, eo quod aliquid habeat lucis et tenebrarum; dicitque hoc lumen supponere, non vero praecedere fidem; ita quod Theologiae studiosus primo debeat credere, iuxta illud Isaiae 7. secundum versionem septuaginta Interpretum: Si non credideritis non intelligetis: secundo debet conari ad perfectionem penetrationem terminorum ex quibus articuli fidei constant; idque adhibito scientiarum naturalium adminiculo et studio; quo posito, tamquam praevia dispositione censet illud lumen medium divinitus infundi, quo fit ut Theologus clarius percipiat fidei articulos, quam fidelis rusticus et ignarus; quia per illud lumen Theologus evidentius et melius percipit terminos credibilium, quam a vulgo fidelium intelligantur.

Verum hanc replicam impugnat Doctor in 3. dist. 24. quaest. 1. n. 7. Primo quidem quia scientia et fides de eodem obiecto simul esse nequeunt, quod sic probat: scientia et opinio non possunt esse simul de eodem, igitur nec fides et scientia. Patet antecedens: quia enim contradictorie invicem pugnant, simul stare nequeunt; sed opinio et scientia habent praedicata contradictoria, nimirum certitudinem et non certitudinem, scientia namque est cognitio certa, opinio vero incerta, et consequenter opinio, quae habet non certitudinem, et scientia, quae habet certitudinem, sunt incompossibiles. Patet etiam consequentia eadem ratione; scientia enim habet evidentiam ex parte obiecti, fides vero non evidentiam: ergo cum evidentia, et non evidentia invicem pugnent contradictorie, constat scientiam evidentem non posse stare cum fide non evidente, nec proinde lumen evidens, quod fingit Henricus, posse subsistere cum obscuro lumine fidei circa idem omnino obiectum.

Confirmatur. Ex Henrici sententia, lumen illud scientificum, quod fingit, non potest praecedere fidem, sed eam tantum sequitur: ex quo sic arguit Doctor: lumen illud scientificum non potest praecedere fidem, aut quia habitus scientiae et fidei sunt incompossibiles, et sic habetur intentum; aut propter formalem repugnantiam obiectorum, et sic pariter convincitur fidem et scientiam non posse simul de eodem haberi, Quia, inquit Doctor n. 9., obiecta aeque distinguuntur secundum rationes formales post fidem positam sicut ante. Nec valet dicere quod sint simul sicut contraria in medio, ut colores extremi in rubore, quia sic esset una cognitio mixta et media ex scientia et fide, tunc enim illa cognitio nec fidei nec scientiae, sicut rubor nec est albedo, nec nigredo. Absurdum autem videtur inter cognitionem obscuram et evidentem dari aliquam cognitionem quae nec evidens nec inevidens esset.

Secundo: cum hoc lumen fidem supponat, et ea innitatur, consequens est ut ad fidei iacturam, etiam hoc lumen pereat, nec proinde supersit eadem, quae prior erat, articulorum fidei maior et clarior cognitio in Doctoribus, quam in rusticis: atqui hoc falsum esse ipsamet experientia testatur, dum enim quis Theologus labitur in haeresim, ipse fidem amittit, non tamen deperdit aliquid cognitionis rerum theologicarum quas prius habebat: ergo illius cognitio theologica non nitebatur aliquo lumine divinitus infuso, quod ad fidei amissionem deperdi posset.

Tertio: desideraretur hoc lumen divinitus infusum vel ut Theologi intellectus magis firmaretur assentiendo articulis fidei: verum ad id esset inutile, cum ad hunc firmum assensum sufficiat fides infusa; vel ut Theologus ita firmiter et tenaciter adhaereret ipsis articulis, ut nullatenus dissentire posset: sed id etiam falsum est, alias homines a fide non possent excidere ex quo essent Theologi, cuius tamen contrarium quotidiana suadet experientia, plures enim Theologi etiam peritissimi misere labuntur in haeresim; vel denique ut evidentiorem mysteriorum, et fidei articulorum notitiam haberent Theologi, tum ad ceteros fideles edocendos, tum ad fidem ipsam contra haereticos et infideles propugnandam, quod maxime intendere videtur Henricus: sed ad id etiam lumen hoc omnino est inutile, cum ad id sufficiat fidei lumen quo mysteria percipimus, et lumen rationis naturalis scientiarum Philosophicarum, quo creditas a nobis veritates possimus explanare, et conclusiones ex fidei articulis beneficio philosophiae elicere, quibus et haereticos expugnemus et fidem propugnemus. — Quarto: etsi admitteretur hoc lumen, non sufficeret ad causandam scientiam perfectam, et cognitionem evidentem per veram et legitimam demonstrationem, ut subtilissime probat Doctor in 3. dist. 24. n. 11. et 12.; tum quia ut per hoc lumen causaretur scientia de hac propositione, v. g., Deus est trinus et unus, oporteret ut prius, saltem prioritate naturae, evidenter perciperentur aliqua immediata principia ex quibus ista propositio inferri posset; sed hoc lumen id non praestat, nulla namque nobis apparent principia evidenter nota, ex quibus praefatam propositionem evidenter inferre liceat. Tum quia si per aliquod lumen evidenter paterent articuli fidei, qui sunt principia conclusionum theologicarum, fierentque manifesta sub propria sua ratione, essent certissima, non solum propter assensum fidei, sed etiam propter suam evidentiam; sicque Theologia esset certior omnibus aliis scientiis, non solum propter fidem, sed etiam propter evidentiam obiecti, quod nullus Theologorum admittit. Tum denique quia aut Deus concedit hoc lumen omnibus conantibus ad Scripturarum et mysteriorum intelligentiam, aut solum quibus vult, pro bona voluntate sua. Si primum, illud lumen, inquit Doctor n. 12., non erit miraculosum et supernaturale, quando enim Deus confert aliquid ut causa generalis, et juxta naturae dispositionem, illud miraculosum dici nequit, nec divinitus, sed naturaliter infusum, sic v. g. infusio animae rationalis in corpus organizatum non dicitur miraculosa, licet fiat a solo Deo, quia fit juxta dispositionem, et exigentiam naturae. Si secundum, ergo, inquit ibidem Doctor, frustra laboramus in studendo et inquirenda virtute, et multo satius esset ad Theologiam comparandam, quod quis Deum enixe precaretur in templis, ut hoc sibi lumen dignaretur infundere, quam sedere inter libros, ut ex eorum laboriosa lectitatione sese disponeret ad incertam huius luminis infusionem. Patet ergo hoc lumen penitus esse fictitium et inane. — Confirmatur. Illud lumen nulli hactenus concessum videtur: ergo gratis asseritur. Probo antecedens: Si alicui concessum fuisset illud lumen quo fidei articulorum termini, et principia conclusionum theologicarum evidenter innotescerent, maxime sancto Paulo et S. Augustino, qui prae ceteris videntur intimius, et clarius divina penetrasse, et reserasse mysteria: sed ipsi testantur nullam hac in mortali vita nobis concedi mysteriorum evidentiam. Etenim, inquit S. Paulus 1. Corint. 13.: Videmus nunc per speculum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Et S. Augustinus, Epistola 3. quae est ad Volusianum ait:

Tanta est Christianarum profunditas litterarum, ut in eis quotidie proficerem, si eas solus ab ineunte pueritia usque ad decrepitam senectutem, maximo otio, summo studio, meliore ingenio conarer addiscere.

Non quod ad ea quae necessaria sunt saluti, tanta in eis perveniatur difficultate, sed cum quisque ibi fidem tenuerit, sine qua pie, recteque non vivitur, tam multa, tamque multiplicibus mysteriorum umbraculis opaca intelligenda fidelibus restant, tantaque non solum in verbis quibus ista dicta sunt, verum etiam in rebus, quae intelligenda sunt, latet altitudo sapientiae, ut annosissimis, acutissimis, fragrantissimis cupiditate discendi hoc contingat, quod Scriptura, Eccles. 18. habet: Cum consummaverit homo, tunc incipit.

Ergo his aperte fatetur se terminos articulorum fidei evidenter non percipere, nec proinde sibi concessum lumen illud ab Henrico excogitatum. Unde tractatu 68. in Ioannem expendens illa verba: Vado parare vobis locum, ait:

Fides est qua eorum, qui Deum visuri sunt, quamdiu peregrinantur corda mundantur, quod non videt credit, nam si vides, non est fides, credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus parare locum, eat ne videatur, lateat ut credatur, tunc enim locus paratur si ex fide vivatur, creditus desideretur, ut desideratus habeatur, desiderium visionis, praeparatio est mansionis.

Idem habet lib. 3. De vera innocentia et Epistola ad Consentium: Fides, inquit, habet oculos suos quibus quodammodo videt verum esse quod nondum videt, et quibus certissime videt nondum se videre quod credit; quibus aperte fatetur nullam evidentiam cum fide de eodem obiecto subsistere, ac proinde fictitium esse illud lumen scientificum ab Henrico excogitatum.

Dices. S. Augustinus ipsemet videtur admittere et probare hoc lumen, siquidem ad haec verba Ioannis, cap. I. Erat lux vera, ait: Aliud est lumen ad credendum: aliud ad intelligendum. Et ibidem: Lux increata illuminat hominem duplici lumine sapientiae, quo ut solido cibo vescuntur, quod habebat Apostolus qui dicebat: Sapientiam loquimur inter perfectos, 1. ad Corint. 2. Idem, tractatu 39. in Ioannem: Fide praecedente quae sanat oculum cordis nostri, ut quod intelligimus, sine obscuritate capiamus, quod non intelligimus, sine dubitatione credamus. Denique, contra Epist. Fundamenti cap. 24.: Ego Catholicam fidem profiteor, et per illam me ad certam scientiam perventurum praesumo, non iam hominibus, sed Deo intrinsecus mentem nostram illuminante. Ergo praeter fidem datur aliud lumen divinitus infusum, quo scientia Theologica in nobis gignitur, et formatur. — Respondeo. Negando consequentiam, et ad primam S. Augustini auctoritatem dico, illum esse intelligendum vel de lumine contemplationis et intelligentiae, quod diximus in 3. Notabili a Deo nonnunquam purissimis mentibus, aut Ecclesiae Pastoribus, et Doctoribus infundi, ut maiori facilitate divina mysteria percipiant, et per congruentes quasdam rationes, et similitudines illa aliis explanent, et suadeant: vel de Theologia nostra, quae dici potest lumen sapientiae, non quidem ratione evidentiae sui obiecti, sed ratione discursus, et maioris notitiae terminorum, quibus articuli fidei exprimuntur, unde fit ut rationes, et argumenta facile solvantur, quae in contrarium possent obiici. — Ad secundam auctoritatem dico, duplicem posse distingui obscuritatem: alteram quae opponitur evidentiae, aliam vero quae opponitur notitiae distinctae et explicitae, quaeque idem est ac indistincta et confusa cognitio, nam quae confusa dumtaxat intelligimus, dicimur ea obscure nosse. S. Augustinus de posteriori obscuritate loquitur, non vero de priori, ita quod velit Theologos magis explicite, et distincte cognoscere res fidei, quam rusticos, et ignaros, non vero quod evidentius eas percipiant. Dum enim rusticus audit Deum esse unum in essentia et trinum in personis, percipit quidem tres esse divinas personas et unum Deum, non tamen novit quid significet vocabulum essentiae, quidve praecise personae nomen indicet, quae tamen Theologo comperta sunt ex Metaphysica. — Ad tertiam auctoritatem dico S. Augustinum loqui de dono intelligentiae, et scientiae, quam Deus pro libito Ecclesiae Pastoribus, et Doctoribus infundit ut alios fideles instruant.

Replicant aliqui apud nostrum Aureolum, Q. 1. Prologi, articulo primo, Theologiam quidem non esse evidentem evidentia obiecti, principiorum et consequentis, sed consequentiae, ita quod ad evidentiam scientiae non requiratur ut evidenter innotescat consequens rite deduci ex antecedente, sed sufficiat quod cognoscatur consequentiam recte inferri ex praemissis secundum formam syllogisticam; haec autem evidentia consequentiae reperitur in Theologia, siquidem Theologus judicare potest facile suas conclusiones inferri legitime, et juxta regulas formae syllogisticae. — Contra. Primo, falsum est evidentiam, quae desideratur in scientia, consistere in consequentia, non in consequentis illatione: discursus enim scientificus non consistit in iudicio consequentiae, sed consequentis, ut in Logica demonstravimus. Secundo, Theologi non est judicare de bonitate consequentiae, hoc enim omnino spectat ad Logicum, sed an consequens rite inferatur ex Articulis et Principiis fidei. Tertio, evidentia consequentiae non impedit quominus consequens sit evidens: ergo nec efficiet ut assensus theologicus non sit obscurus, ac proinde non obstante evidentia consequentiae, Theologia semper erit obscura.

Replicant nonnulli cum Francisco de Marchia apud Gregorium, Quaestione 1. Prologi, principia Theologiae non esse quidem per se evidentia, cum sint articuli fidei per solam revelationem cogniti; fieri tamen evidentia ab extrinseco, et per eorum resolutionem in aliqua principia evidenter cognita. Haec autem principia dicit esse duo: primum quidem est hoc: quidquid Deus revelavit est verum, quod quidem lumine naturae notum est, quia ratio naturalis dictat primam veritatem nec falli, nec fallere posse. Posterius autem est hoc: Deus revelavit omnes articulos, qui nobis credendi proponuntur, quod pariter evidens fit per miracula in eorum confirmationem edita. — Contra. Miracula sunt motiva credibilitatis tantum, non vero assensus fidei; et rem quidem esse credibilem evidenter demonstrant, non autem quod sit evidenter vera, quia evidentia credibilitatis oritur a veracitate revelantis; evidentia autem veritatis provenit a principiis ipsius rei, quae vel per se, vel per suos effectus apparet evidenter vera. Unde cum evidentia credibilitatis stare potest inevidentia rei secundum entitatem: nam si Deus immediate et clare mihi revelaret dari mysterium Trinitatis, v. g., evidenter quidem illud mysterium mihi appareret credibile; non tamen propterea illud mysterium mihi esset evidenter notum. — Deinde: licet ex evidenti revelatione aliqua fidei articulis inesset evidentia, haec omnino esset extrinseca, proindeque insufficiens ad causandam evidentiam scientificam in conclusionibus theologicis ex ipsis fidei articulis eliciendis; evidentia enim scientiae, non ab extrinseco et ex parte testantis et revelantis est repetenda, alioquin scientificus assensus non discrepat ab assensu fidei, qui nititur evidenti testimonio dicentis: sed desumenda est ab evidentia intrinseca et entitativa principiorum ex quibus conclusio scientifica deducitur: ergo licet per evidentem revelationem articuli fidei forent evidentes, eorum tamen evidentia non sufficeret ad causandam scientificam evidentiam in Theologia, proindeque hac ratione Theologia dici nequit perfecta scientia.

Dices. Nemo tenetur credere nisi quod est evidenter verum: sed tenemur credere articulos fidei: ergo debent esse evidenter veri. Probatur maior: non tenemur rem ut veram existimare, quamdiu non apparet nobis sufficienter illius veritas: ergo non tenemur eam ut veram credere. — Nego maiorem. Non enim solum tenemur credere quod evidenter notum est, sed etiam quod est evidenter credibile, ratione scilicet infallibilis auctoritatis revelantis; imo si esset evidenter notum, non esset amplius credibile, sed scibile: et non per fidem, sed per scientiam ei assentiremur. Ad probationem dico, sufficere ut rei credibilis veritas innotescat per testimonium infallibile revelantis; non autem necesse est ut ex terminis evidenter appareat.

Replicant Thomistae, Theologiam nostram fieri evidentem per resolutionem suorum principiorum in scientiam Dei et Beatorum, cui subalternatur; sciendum enim est, inquit sanctus Thomas, 1. parte, q. 1. art. 2.:

Quod duplex est scientiarum genus; quaedam enim sunt quae procedunt ex principiis notis lumine naturali intellectus, ut Arithmetica, Geometria et huiusmodi: quaedam vero sunt quae procedunt ex principiis notis lumine superioris scientiae, sicut Perspectiva procedit ex principiis notificatis per Geometriam, et musica ex principiis per arithmeticam notis: et hoc modo sacra Doctrina est scientia, quia procedit ex principiis notis lumine superioris scientiae, quae scilicet est scientia Dei et Beatorum.

Quibus aperte docet (inquiunt Thomistae) quod licet in scientiis subalternantibus requiratur evidentia formalis et actualis principiorum, in subalternatis tamen sufficit radicalis et quae per resolutionem in subalternantem oritur. Unde cum Theologia nostra subalternetur scientiae Dei et Beatorum, quibus articuli fidei sunt evidenter noti, sufficit ad eius evidentiam, quod illius principia per resolutionem fiant evidentia. — Contra. Primo, falsum est Theologiam nostram subalternari Theologiae Dei et Beatorum, ut in sequenti Quaestione probabimus: ergo ruit omnino Thomistarum replica. Secundo, ut scientiae subalternatae principia fiant evidentia per eorum resolutionem in scientiam subalternantem, necessum est quod utraque scientia, tam subalternans quam subalternata, sint in eodem intellectu; ita quod idem intellectus possit principia scientiae subalternatae resolvere in subalternantem; si enim haec resolutio fieret a Petro, v. g., quomodo Paulus nosse posset eam evidenter fieri, maxime si scientiam subalternantem non calleat? An caecus evidenter percipit colorem, eo quod ego ipse attester ei me colorem evidenter et intuitive conspicere? Quis asseret Medicum hoc Medicinae principium, contraria contrariis curantur, evidenter cognoscere per illius resolutionem in hoc principium Physicum, contraria sese mutuo expellunt ab eodem subiecto, si Physicam ipse non teneat? Sed Theologia Beatorum nobis non inest, nec eam compertam habemus. Ergo non possumus principia nostrae Theologiae in illam evidenter resolvere. Tertio, experientia constat Theologum non assentiri conclusioni Theologicae illatae ex articulis fidei, quia illi articuli a Deo et Beatis evidenter cognoscuntur; sed quia ab ipso Theologo fide creduntur: ergo illius assensus est inevidens, quippe cum solum nitatur motivis et principiis inevidenter cognitis; et consequenter notitia theologica hac ratione dici nequit evidens et scientifica.

Reponunt aliqui moderni Thomistae, theologiam nostram non habere quidem modum et statum perfectae scientiae, puta evidentiam; habere tamen illius essentiam, nimirum certitudinem et necessitatem, proindeque dici quidem posse scientiam imperfectam quoad modum et statum, comparative ad perfectionem quam intra propriam speciem habere potest, nimirum in statu beatitudinis, quando venerit quod perfectum est, et evacuabitur quod ex parte est. Sicut, inquiunt, puer licet sit substantialiter homo, quia tamen caret usu rationis et libertatis, non dicitur perfectus homo secundum statum. — Contra. 1. Evidentia est character essentialis scientiae, ut probatum est: ergo notitia quae non habet evidentiam nequit esse scientifica. Secundo, falsum est Theologiam nostram differre tantum statu a Theologia Beatorum, et eam aliquando evidentiam posse assequi, sicut puer assequi potest usum rationis et libertatis; siquidem Theologia nostra specie differt a Theologia Beatorum, nec eadem remanet in Beatis, quae fuerat in Viatoribus, ut infra probabimus: ergo si sit imperfecta, non solum comparative, sed simpliciter imperfecta dicenda est, quia caret perfectione essentiali ad scientiam desideranda, quam nusquam obtinebit.

Reponunt tandem alii, Theologiam nostram non esse quidem evidentem, sed evidentiam non requiri ad rationem perfectae scientiae, nisi ex hypothesi quod intellectus non habeat praestantius aliud motivum, quo firmius tenaciusque propositioni adhaereat: sed praestantius habet motivum quo firmius adhaereat principiis theologicis, et convincatur de illorum veritate, quam sit evidentia propositionum et scientiarum naturalium; nam fides efficit, ut eis adhaereat propter primam veritatem revelantem, quae longe firmius est motivum ac magis convincens intellectum, quam evidentia cognitionis principiorum aliarum scientiarum: ergo non opus est evidentia ad perfectam rationem scientiae Theologiae. — Confirmant. Ex Aristotele, qui loquendo de scientia, 1. Poster. ait: Quod nisi quis habeat scientiam praemissarum, aut aliquid maius scientia, non potest esse vere sciens. Ergo quando habet aliquid maius scientia, poterit esse vere sciens: sed fides divina est motivum maius et perfectius scientia: ergo Theologus poterit scientificas conclusiones elicere ex principiis fide divina cognitis. — Contra. Scientia perfecta differt essentialiter a fide; sed non aliunde quam per evidentiam: ergo vel non est scientia perfecta, vel debet habere evidentiam. Maior constat; fides enim et scientia sunt habitus essentialiter diversi, siquidem illa nititur auctoritate revelantis, haec evidenti cognitione praemissarum; illa inclinat ad assensum obscurum sine discursu; haec ad assensum clarum cum discursu philosophico, etc. Minor etiam patet; siquidem ab ea non discrepat per certitudinem et necessitatem, quia utraque est cognitio certa et de obiecto necessario, maxime dum versantur circa Deum in se subsistentem: ergo restat ut per evidentiam scientia a fide distinguatur; ac proinde evidentia non ex hypothesi et per accidens sed essentialiter scientiae competit. 2. Illa firmitas assensus, quae maior efficitur per fidem, quam per evidentiam, non reddit intellectum promptiorem et expeditiorem ad proferendas rationes suae cognitionis, et eam ex principiis omnibus notis demonstrandam, quod quilibet perfecte sciens debet exequi, sed solum facit eum tenacius adhaerere propositioni revelatae, quam adhaereat evidenti: ergo non efficit eum perfecte scientem, sed tantum certum et credentem; proindeque ad perfectam scientiam certitudo non sufficit. — Ad confirmationem dico Aristotelem per aliquid maius scientia, non intelligere aliquod supernaturale lumen, quale est lumen fidei; iste enim naturae genius res supernaturales nullas agnovit, utpote solo naturali lumine illustratus; sed per illud maius, significare et indicare voluit habitum primorum principiorum, seu intelligentiam, qua praemissae cognoscuntur interdum, idque certius quam per scientiam.

Dices. Doctor Subtilis in 3. dist. 24. q. 1. loquendo de Prophetis et Apostolis ceterisque sacris Doctoribus a Deo illuminatis, dixit eos habuisse habitum, qui licet esset inevidens, tamen ob suam firmitatem et certitudinem dici poterat scientia: ait enim n. 17.:

Dico quod omnem effectum, quem potest Deus facere mediante causa secunda effectiva, potest facere immediate; nunc autem si res ipsae, de quibus Scriptura tractat, essent clare apprehensae et intuitivae, generarent notitiam certam absque dubitatione; et haec notitia quia evidens est diceretur scientia. Sed Deus absque motione obiecti potest sic causare notitiam certam absque omni dubitatione: ita quod habens talem notitiam revelatam a Deo, non possit dubitare de veritate illius; cuiusmodi notitiam creditur Prophetas habuisse, et multos alios sanctos in Scriptura. Et tales habuerunt habitum praebentem magnum assensum, ita quod illo stante non potuerunt non assentiri veritati: illa tamen certitudo non fuit evidens ex evidentia rei; quia tunc contradictio esset, quod huiusmodi notitia et fides simul starent: fuit tamen certitudo illa firma sicut est certitudo scientialis, quae causatur ex principiis notis ex evidentia terminorum.

Ergo ex eius mente habitus habens certitudinem potest esse scientificus, etsi sit inevidens: sed Theologia habet maiorem certitudinem quam omnes scientiae naturales; ergo potiori jure scientiae dignitatem et appellationem sibi vindicat. — Nego consequentiam. Nec enim ea est Doctoris mens et sententia; vult equidem canonicos Scriptores a Deo excepisse habitum quemdam, quo adhaererent veritatibus sibi revelatis, idque firmius et tenacius, quam si veritates illae fuissent ex principiis evidentibus per discursum elicitae et demonstratae; non tamen vult eum habitum fuisse scientificum, subdit enim: Ideo scientia non potuit dici ex evidentia rei; fuit tamen maior certitudo quam certitudo fidei, quia fides non excludit omnem dubitationem, sed aliqua dubitatio potest stare cum fide. Quibus patet eum loqui, non de habitu qui sit scientia; nulla enim scientia habet maiorem certitudinem quam fides, sed de perfectissimo habitu fidei, qui omnem prorsus dubitationem excludebat in illis viris sanctis, qualem non excludit fidei habitus, qui est ceteris hominibus infusus. Unde postquam subiunxit fidem non posse stare cum scientia, ait: habetur tamen cum fide a multis alius habitus, idest, nova et superaddita priori habitui fidei firmitas et perfectio, seu modus; quo assentitur veritati Scripturae firmiter, et non uni veritati propter aliam, sed cui- libet immediate: at constat neminem assentiri Scripturae immediate nisi per fidem; ac proinde Doctor loquitur ibi de perfecto habitu fidei, non vero de aliquo alio habitu qui sit vere et proprie scientia.

Conclusio secunda. — Theologia nostra dici potest scientia, eo modo quo scientiam definivit Aristoteles, 6. Ethicor. Patet huius conclusionis veritas ex praecedenti; siquidem cognitio theologica est certa; imo longe certior est omnibus scientiis naturalibus, ut infra probabimus. Hac ratione sancti Patres Theologiam appellant Scientiam et Scientiarum Principem ac Reginam: imo ipsam simul esse scientiam et sapientiam pluribus affirmat sanctus Augustinus, maxime lib. 14. De Trinitate, cap. 1., ubi sermonem faciens de Theologia, ait:

Qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae nonnisi aeterna est: aliud autem scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur et contra impios defendatur, quam proprio vocabulo appellare scientiam videtur Apostolus, primae Corinth. 12., dicens: Alii datur sermo scientiae.

Quibus constat Theologiam nostram dici posse scientiam, quatenus scientia dicitur cognitio certa, de obiecto necessario et infallibili, et per legitimum discursum genita; non vero prout scientifica cognitio etiam obiecti evidentiam desiderat. An autem augustum Sapientiae nomen sibi vindicet, aperiet

Notandum 1. Ex Aristotele 6. Ethic. cap. 4. quinque solito distingui virtutes intellectus. Prima est Intelligentia, qua percipit prima rerum principia immediate ac per se, et non per aliud nota. Secunda, Sapientia, quae est notitia rerum divinarum per altissimas causas. Tertia, Prudentia, quae occupatur circa ea quae sunt ab homine bona consequenda, et mala fugienda. Quarta, Scientia, quae est cognitio certa et evidens per demonstrationem genita. Quinta denique, est Ars, quae est habitus dirigens facultatem externam ad aliquod opus sensibile perite moliendum. Certum est autem Theologiam non esse Artem; nullum enim opus externum directe vel indirecte fabricandum respicit. Certum pariter non esse scientiam perfectam, quippe cum, ut superius probatum est, evidentia careat. Constat etiam illam Intelligentiae nomine non illustrari, siquidem non est singulis hominibus ingenita illa vis percipiendi prima rerum principia cognitionis; verum res divinas contemplatur beneficio fidei revelatas et reseratas. Posset equidem Prudentiae nomine partim gloriari, non enim minor est illius pars quae detinetur et occupatur in monstrandis vitiis fugiendis, virtutibus sectandis, et mediis ad finem ultimum ducentibus designandis: nihilominus cum ipsius dignitas et natura ab obiecto, Deo nempe cognoscendo, dignoscatur; hinc fit ut prudentiae proprio nomine non censeatur appellanda. Restat ergo aperiendum, an vera perfectaque Sapientia possit appellari,

Notandum 2. Sapientiam posse distingui triplicem: aliam quidem Prophanam, et vitiosam; aliam Indifferentem, et neutram; aliam vero Sacram, et laudabilem. Prima est astutia et versutia hominum mundanorum suis in rebus ac fortunis stabiliendis. Sic ad Romanos 8.: Prudentia carnis mors est; prudentia autem spiritus vita et pax: Quoniam sapientia carnis inimica est Deo, legi enim Dei non est subiecta; unde Iacobi 3.: Non est ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Secunda est illa notitia philosophica, quae versatur circa ens ut sic; nobilioresque illius species contemplatur; quam S. Paulus humanam appellat 1. Corinth. 2. Sermo meus, inquit, et praedicatio mea, non in persuasibilibus humanae sapientiae verbis, sed in ostensione spiritus et virtutis. Tertia est vel acquisita vel infusa; prior dicitur Theologica, quae ex revelatis principiis conclusiones elicit; posterior vero est Donum Spiritus sancti, quae est lux descendens a Patre luminum, inquit S. Bonaventura lib. De septem Donis Spiritus sancti, quaeque animam irradians facit eam Deiformem: illustrat enim intellectivam, inflammat affectivam, roborat operativam. Facit intellectivam speciosam, affectivam amoenam, operativam robustam: simul enim est splendor et sapor; splendor dirigens intellectum ad veri cognitionem, sapor erigens affectum ad saporosam boni dilectionem. Unde ibidem definitur habitus supernaturalis animae a Spiritu sancto infusus ad Deum cognoscendum et saporose diligendum, de qua Sapientia hic non est sermo, sicut nec de prophana, ac naturali, sed solum de theologica.

Notandum 3. Sapientiam acquisitam ex Aristotele, lib. 1. Metaph. cap. 1., et ex Doctore ibidem, recte sic definiri. Sapientia est altissimus mentis habitus occupatus circa universalissima, difficillima, certissimas omnium causas, et principia evidenter proferens, maxime propter se expetendus et ceteris habitibus scientificis tamquam famulis imperans. Ex qua definitione colligitur ad perfectam sapientiam sex conditiones desiderari. Primo quidem, ut versetur circa omnia scibilia, saltem in genere; est enim scientiarum omnium princeps, et moderatrix, proindeque illarum principia et maximas, saltem in communi, aperire debet et praescribere. Secundo, circa difficillima, et a sensibus remota; sensibus enim pervia cognoscere commune est omnium, inquit Aristoteles; solius vero sapientis est recondita et abstrusa perscrutari. Tertio, circa certissima, vel in se, qualia sunt omnia entia necessaria, vel in alio, qualia sunt contingentia, quae certa sunt in essentia et scientia divina. Quarto, evidenter proferens generales causas omnium, quae sciuntur; ab ea namque ceterae scientiae suorum principiorum confirmationem et evidentiam accipiunt. Quinto, propter se debet expeti; quae enim sunt de maxime scibilibus, quales sunt scientiae quae versantur circa prima principia, propter se expetuntur. Sexto denique, ceterae Scientiae ipsi debent ut famulae subiici, et ei subservire. An autem hos omnes aut saltem praecipuos characteres Theologia Dei, Beatorum, et Viatorum habeat, ut resolvatur, sit

Conclusio unica. — Theologia Dei et Beatorum praecipuos perfectae Sapientiae characteres habet; Theologia autem Viatorum deficit in evidentia.

Haec Conclusio duas partes amplectitur, quarum primam probat Doctor quaest. 3. Prologi, n. 28., ubi cum dixisset Theologiam non posse dici scientiam perfectam, quatenus versatur circa contingentia, subdit:

Magis tamen proprie potest dici quod Theologia secundum se est sapientia, quia de necessariis contentis in ea, ipsa habet evidentiam, et necessitatem, et certitudinem, et obiectum altissimum, et perfectissimum. Quantum autem ad contingentia, habet evidentiam manifestam de contingentibus in obiecto theologico, ut in se visis; et non habet evidentiam mendicatam ab aliis prioribus: unde notitia contingentium, ut habetur in ea, magis assimilatur intellectui principiorum, quam scientiae conclusionum.

Quibus Doctor duo probat: Primum quidem Theologiam in se, et quatenus est in intellectu divino et beatifico, habere omnes praecipuos characteres perfectae Sapientiae, prout versatur circa obiecta necessaria. Secundum autem, illam etiam appellari posse intelligentiam, quatenus versatur circa contingentia. Constat ergo Theologiam ut sic consideratam, posse dici sapientiam; prout nimirum sapientia est illa cognitio, qua evidenter occupatur circa obiectum certissimum, altissimum et praestantissimum.

Quod autem Theologia Viatorum (si evidentiam seponas) etiam dici possit sapientia, probatur; Primo quidem auctoritate Scripturae sacrae; nam S. Paulus, 1. ad Corinth. 2. de Theologia sermonem faciens ait: Sapientiam loquimur inter perfectos. Sapientiam vero non huius saeculi, neque Principum huius saeculi, qui destruuntur: sed loquimur Dei sapientiam in mysteriis, quae abscondita est, etc. Hoc ipsum Apostolis spoponderat Christus Dominus, Luc. 21.: Dabo vobis os et Sapientiam cui non poterunt resistere omnes adversarii vestri. Hanc pariter in sententiam eunt omnes SS. Patres, qui Theologiam illustri nomine Sapientiae appellant.

Idipsum ratione patet. Etenim nostra Theologia omnes ad perfectam Sapientiam desiderandas conditiones habet, si solam evidentiam excludas. Primo namque est altissimus habitus et circa universalissima et praestantissima occupatus; Deum nempe entium omnium praestantissimum et ceterorum artificem ac conditorem contemplatur; inde rerum principia, originem, statum, et suos in fines per media congrua directionem aperit et explicat. 2. Versatur circa certissima et maxime invariabilia, saltem ratione medii per quod innotescunt; divina namque rimatur et investigat medio fidei lumine, quo nihil potius esse potest. 3. Difficillima scrutatur; quid intellectu et cognitu difficilius, quam mysteria fidei ex quibus nostra Theologia suas conclusiones deducit? Haec enim mysteria ratio naturalis quantumcumque perspicax fuerit, ne remote quidem suspicari et deprehendere potuit. 4. Omnium causas ac principia profert; siquidem ipsa disserit de Deo tanquam supremo efficiente, et fine omnium; adeoque de rerum omnium ab ipso emanatione, conservatione, gubernatione et suos in fines et congruos directione: sicque scientia est omnium; non quidem in universali secundum praedicationem et cognitionem, quasi traderet principia quibus res singulae cognoscerentur: sed quia fontem ac principium omnium rerum aperit, idque divino ac supernaturali lumine fidei innixa; quod certe multo nobilius est ac praestantius, quam si traderet generales et communes rerum omnium conceptus, earumque principia complexa per lumen naturale, ut facit Metaphysica. Licet autem ordinetur ad praxim, nihilominus maxime propter se expetitur, si comparative ad alias scientias consideretur; siquidem non ordinatur ad eas, ut illis subserviat: imo aliae ad eam referuntur, tamquam ancillae, ut ei subsint et famulentur. Haec enim est divina illa Sapientia, quae misit ancillas suas, scientias nempe omnes naturales, vocare ad arcem divinae cognitionis et fidei defensionem; ut disertissime indicat S. Bonaventura in opusculo de reductione artium, et scientiarum ad Theologiam: ergo cum omnes ad sapientiam desiderandae conditiones, dempta evidentia, ei competant, non immerito sapientiae titulo gaudet.

Dices 1. Sapientia tradere debet, probare et notificare communia rerum et scientiarum principia: sed id non exequitur Theologia nostra: ergo non est sapientia. — Distinguo maiorem. Sapientia Philosophica et vulgaris, qua nititur lumine rationis, et versatur circa prima principia evidenter et naturaliter nota, concedo; sapientia Supernaturalis, seu quae supernaturali lumine procedit, qualis est Theologia, nego. Ideo enim Metaphysica, v. g., tradit et probat principia ceterarum scientiarum, quia est eiusdem ordinis naturalis cum eis, et versatur circa ens in communi, et circa generalia rerum principia, quatenus naturaliter innotescunt: Theologia vero cum lumine superioris ordinis innitatur, etiam altius pertingit, nec ad scientias naturales sese deprimit, nisi ut judicet de earum doctrina, et quidquid in eis a veritate repererit alienum, improbet, et a Christianorum Academiis tamquam dogma perversum eliminet. — Adde. Quod si Theologia non tradat principia cognitionis, tradit saltem principia entitatis rerum; siquidem agit de Deo omnium rerum prima causa, moderatore summo, ac ultimo fine: idque tam in ordine naturali, quam supernaturali. Est etiam aliquatenus et ex occasione scientia omnium rerum in particulari, eaque perspicacior, quam quaelibet scientia naturalis; siquidem occasione Mysterii Incarnationis, agit de essentia, subsistentia et personalitate; docetque subsistentiam et personalitatem realiter ab entitate individui esse distinctam; necnon duas naturas eadem subsistentia posse subsistere, quod utique Metaphysico prius erat ignoratum. Similiter agendo de operibus sex dierum, aperit entium originem, situm, statum et directionem: insuper praestantissimarum entis specierum, Angelorum nempe et hominum naturam, dotes et proprietates indicat. Agit pariter de accidentibus corporeis in Eucharistiae Sacramento sine subiecto subsistentibus, de habitibus virtutis et gratiae, etc., ac proinde dici potest aliquatenus scientia universalis.

Dices 2. Sapientia versari debet circa difficilia et a sensibus remota: sed Theologia agit de iis quae facile cognosci possunt, et sensibus obversantur, puta de humanitate Christi, homine, Sacramentis, etc.: ergo non est dicenda sapientia. — Distinguo minorem. Illa facile cognosci possunt et a sensibus percipi, ut a Philosopho considerantur exterius et secundum eorum naturalem constitutionem, transeat: ut considerantur a Theologo, et quatenus humanitas Christi est Verbo divino unita personaliter: item prout homines destinantur ad finem supernaturalem per media supernaturalia; similiter prout Sacramenta assumuntur a Deo tamquam signa certa et efficacia ad producendam gratiam, etc., haec inquam, sunt cognitu facilia, nego. Haec enim et cetera quaeque in Theologia tradita innotescunt et aperiuntur per solum lumen fidei et discursum lumini supernaturali innixum, ad quae homo naturae viribus nullatenus potest assurgere; nam ut loquitur sanctus Paulus, 1. ad Corinth. 2., Animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei; stultitia enim est illi, et non potest intelligere, quia spiritualiter examinantur: spiritualis autem iudicat omnia, et ipse a nemine iudicatur.

Etsi Theologia nostra, propter suam inevidentiam, perfectae scientiae titulis non illustretur, proindeque superflue et inaniter praesens Quaestio moveri videatur; etenim si non sit scientia, consequens est ut neque sit scientia subalternata; quia tamen ex eius discussione et resolutione magis firmatur praecedens conclusio, infirmaturque validius opinio Thomistarum contendentium idcirco Theologiam nostram esse scientiam, quia eius principia sunt evidentia in Theologia Dei et Beatorum quibus subalternatur; ut hoc postremum effugium praecludamus, operae pretium est demonstremus Theologiam nostram nullatenus subalternari scientiae Dei et Beatorum, quod ut fiat evidentius

Notandum 1. Inter scientias aliquas Subalternatas et alias Subalternantes appellari. Priores sunt, quae sub alia collocantur, a qua dependent in certitudine, et evidentia sui obiecti, suorumque principiorum; posteriores vero quae talia obiecta evidenter demonstrant probantque principia scientiarum inferiorum. Sic Medicina dicitur subalternari Physicae, quia in Physica Medicinae principia probantur, et corporis humani, quod est illius obiectum, natura et proprietates demonstrantur ac notificantur.

Notandum 2. Ad subalternationem scientiarum tres praecipuas desiderari conditiones. Prima est, ut materiale subiectum subalternatae contineatur sub obiecto generali subalternantis, sicut corpus humanum, quod est obiectum Medicinae, continetur sub corpore naturali, quod est generale obiectum Physicae, cui Medicina subalternatur. Secunda, ut scientia subalternata consideret illud obiectum sub aliqua differentia accidentali, sub qua non consideratur a subalternante, ratione cuius differentiae obiectum habeat novam scibilitatem, et sit veluti radix novarum proprietatum, quae in scientia subalternata demonstrantur. Sic Medicina considerat corpus naturale ut sanabile, quae Sanabilitas non consideratur a Physica, estque ratio, et radix omnium proprietatum, quas Medicina in humano corpore detegit et investigat. Tertia, quod subalternata dependeat in certitudine et evidentia suorum principiorum a subalternante; ita quod huius conclusiones sint principia alterius; ubi enim scientia subalternans desinit, ibi subalternata incipit, ut observat Doctor Q. 3. Prologi, num. 30.; unde vulgare effatum: Ibi Medicus incipit, ubi desinit Physicus.

Notandum 3. Scientiam subalternatam aliquas habere proprietates a subalternantis proprietatibus diversas. Prima est, quod subalternans procedat ex principiis per se notis in seipsa: subalternata vero ex principiis notis in subalternante. Secunda, quod subalternans sit superior et independens, tam quoad obiectum, quam quoad principia sua notificanda: subalternata vero sit inferior et a subalternante quoad utrumque dependens. Tertia, quod utraque debeat et possit esse in eodem subiecto et intellectu, quia una debet aliam illustrare probando et notificando eius principia, quod fieri non posset, si subalternans, et subalternata essent in diversis subiectis; sicut enim subalternata non esset scientia, si ipsius conclusiones non essent resolubiles in principia evidenter nota, ita non esset scientia in hoc intellectu, nisi hic intellectus posset illius scientiae subalternatae conclusiones resolvere in principia evidenter nota; sed non posset hanc formare resolutionem, si non haberet scientiam subalternantem, qua continet et demonstrat principia subalternata, ac proinde utraque debet esse in eodem intellectu.

Conclusio prima. — Theologia Viatorum nullatenus Beatorum scientiae discursivae ac theologicae subalternatur.

Haec est Doctoris Subtilis quaest. 3. Prologi n. 30. et in 3. quaest. unica, dist. 24. contra S. Thomam et eius sequaces.

Probat Doctor. Primo: Scientia subalternata est compatibilis cum subalternante in eodem subiecto: sed Theologia nostra non potest subsistere cum Theologia Beatorum; ergo ei non subalternatur. Maior patet ex 3. notabili. Minor probatur: Theologia nostra nititur fide, eius enim principia sunt articuli fidei, ex quibus suas conclusiones elicit: sed fides nequit subsistere cum scientia Beatorum: ergo neque Theologia nostra; quod fusius sequenti conclusione probabimus.

Secundo: Scientia subalternata dependet a subalternante tamquam a causa; conclusiones enim subalternantis sunt principia conclusionum subalternatae; hae siquidem per illas probantur, et consequenter sunt etiam principia et causae scientiae subalternatae; quia quod est causa causae est etiam causa causati: sed Theologia nostra non dependet a scientia Beatorum tamquam a causa. Probatur. Si Theologia Beatorum esset causa nostrae Theologiae, maxime vel ratione obiecti, vel ratione potentiae et subiecti, vel ratione luminis: sed neutrum potest affirmari; nostra namque Theologia non pendet a scientia Beatorum tamquam ab obiecto, aut a potentia, quia Deus est obiectum, et intellectus noster est subiectum Theologiae nostrae independenter a Theologia Beatorum. Neque etiam ab ea pendet tamquam a lumine, quia Theologia nostra dependet a lumine fidei. Insuper conclusiones nostrae Theologiae formantur et noscuntur independenter a lumine visionis beatificae; et consequenter ab ea non dependent tamquam a causa. Ergo nostra Theologia non subalternatur Beatorum Theologiae.

Tertio: Scientia subalternata per se primo non versatur circa easdem veritates, quas subalternans considerat; quia ubi haec desinit, illa incipit, eo quod subalternatae conclusiones probari debeant per conclusiones subalternantis tamquam per principia: sed Theologia nostra versatur circa easdem veritates circa quas Theologia Beatorum occupatur: mysteria enim credita, ex quibus nostras conclusiones deducimus, eadem sunt ex quibus Beati suas conclusiones eliciunt; cum hoc solo discrimine, quod eadem mysteria quae a nobis obscure per fidem, ab eis clare et intuitive per lumen gloriae innotescant. Hinc dicere possunt: Sicut audivimus (per fidem quae est ex auditu) sic videmus in civitate Domini etc. Psal. 47.

Quarto: Qui habet scientiam subalternatam, potest, imo debet habere etiam subalternantem; alioquin non est perfecte seiens, cum non possit scientiae subalternatae conclusiones resolvere in principia evidenter nota, quae per subalternantem innotescunt; subalternans enim est habitus quo cognoscuntur principia scientiae subalternatae: impossibile autem est acquirere habitum conclusionum, nisi prius habeatur habitus principiorum; unde Medicus debet callere Physicam, saltem quantum ad ea quae habent rationem principii respectu Medicinae. Sed nec possumus habere Theologiam Beatorum, nec illi nostram: ergo nostra Theologia eorum scientia non subalternatur.

Quinto: Scientia subalternata considerat obiectum suum sub aliqua ratione reali accidentali, sub qua a subalternante non consideratur; Medicina enim considerat corpus naturale ut sanabile, qualiter a Physica non conspicitur, et per hanc differentiam Medicina specie distinguitur a Physica: sed Theologia nostra habet idem omnino obiectum ac Theologia Beatorum, puta Deum sub ratione Deitatis: ergo ei non subalternatur. — Nec refert quod a Beatis Deus sit clare visus, a nobis autem obscure et per revelationem cognitus. Hae enim non efficiunt diversitatem realem in obiecto: tum quia haec diversitas non ab obiecto, sed a diversitate luminis, nempe gloriae et fidei, est repetenda: tum quia esse clare visum est tantum denominatio extrinseca, quae proinde non infert aliquam in obiecto diversitatem realem, sub qua considerari possit ab una scientia et non ab alia: tum quia obiectum sub ratione formali obiecti praecedit scientiam, sicut causa effectum; ab obiecto enim et potentia paritur omnis notitia: sed Deus ut clare visus, non praecedit scientiam beatam, quae est visio; imo potius eam sequitur, quia a visione dicitur visus. Ergo haec ratio clare visi, non est ratio obiectiva specificans et distinguens essentialiter scientiam Beatorum a nostra.

Reponit Gonetus, quod licet in scientiis naturalibus subalternata debeat considerare obiectum sub aliqua ratione accidentali, quae sit ratio novae scibilitatis et radix proprietatum, quas subalternans non considerat; tamen hanc conditionem in Theologia non desiderari. Cum enim Theologiae obiectum sit infinitum et illimitatum; ex se, et sine additione ullius differentiae accidentalis, habet plures modos scibilitatis, ratione quorum potest diversas terminare scientias, et cognosci per unam scientiam omnino supernaturalem, qualis est scientia Beatorum; et per aliam naturalem, quae per lumen naturale et discursum suas conclusiones deducit ex principiis illius scientiae Beatorum, qualis est Theologia nostra. — Contra 1. Implicantia loquitur, dicendo Theologiam nostram petere inevidentiam ex natura sua, eam tamen habere tantum per accidens adiunctam et ratione status; quod enim postulatur ex natura rei, ipsi competit, non per accidens et ratione extrinseci, sed ratione intrinsecorum suorum principiorum. Licet enim v. g. calor in igne sit accidens; quia tamen ignis calorem ex natura sua postulat, nemo dixerit ei competere solum ratione status et ab extrinseco; ac proinde vel Theologia nostra non postulat inevidentiam ex natura sua vel eam non habet solum ab extrinseco et ratione fidei cui innititur, et status viatoris in quo est; sed eam habet ab intrinseca sua ratione et ex principiis ex quibus suas conclusiones deducit. Unde sicut evidentia est intrinseca scientiae Beatorum, quia suas conclusiones eliciunt ex principiis evidenter cognitis per lumen gloriae; ita inevidentia est intrinseca Theologiae nostrae, quia suas deducit conclusiones ex principiis inevidenter per fidem cognitis. — Secundo, illa obscura revelabilitas non se tenet ex parte obiecti cognoscibilis, quod ex se nihil obscurum habet, nihil quod non sit evidens et evidenter cognoscibile: sed repetitur solum ex parte luminis et medii, quo obiectum idem clare a Beatis per lumen gloriae et obscure a Viatoribus per fidem deprehenditur: sed diversitas luminis non sufficit ad rationem subalternationis, ut in secunda probatione demonstravimus. — Tertio, haec responsio falso fundamento nititur, puta quod Theologia nostra et Beatorum penes solum statum differant, ita quod Theologia Viatorum eadem perseveret in statu beatitudinis, quod ut resolvatur, sit

Conclusio secunda. — Theologia, quam hic per discursum acquirimus, non remanebit in statu beatitudinis.

Probatur primo. Ex Apostolo, prima ad Corinth. cap. 13., ubi cum dixisset: Charitas numquam excidit, subiungit: Sive prophetiae evacuabuntur sive linguae cessabunt, sive scientia destruetur. Ex quibus sic argumentor: scientia quam in patria destruendam indicat Apostolus est Theologia hic acquisita: ergo haec in patria non remanebit. Probatur antecedens: eam scientiam dicit esse destruendam, de qua prius sermonem faciens dixerat: Si habuero prophetiam et noverim mysteria omnia et omnem scientiam: sed haec est Theologica, qua nempe novit mysteria per conclusiones ex articulis fidei deductas, ut patet. Ergo censet scientiam Theologicam in patria non remanere.

Respondebis. Forsan cum quibusdam Thomistis, eo modo scientiam ab Apostolo dici destruendam, quomodo elementa dicuntur a Christo solvenda post diem iudicii: ita quod, sicut elementa non solventur quantum ad substantiam, sed solum quantum ad modum et statum, quia scilicet transibunt a statu imperfectiori ad statum perfectiorem; ita similiter scientia nostra non destruitur quantum ad substantiam habitus, sed tantum quantum ad modum obscuritatis, vel inevidentiae, quam hic habet. — Contra: haec explicatio omnino contraria est verbis Apostoli, et ab eius mente longe aliena; tum quia simpliciter et absolute Apostolus dicit scientiam esse destruendam: destructio autem, non est sola rei defoecatio sive transitus a statu minus perfecto ad statum perfectiorem, uti de elementis Christus loquitur dicendo: Caelum et terra transibunt: sed verbum destruo significat rei desitionem, ac cessationem, sive transitum a non esse ad esse. Tum quia eo modo dicit scientiam esse destruendam, quomodo prophetiam evacuandam: at certum est prophetiam nullatenus remanere in patria, sed omnino deficere: ergo idem ferendum iudicium de scientia Theologica. Tum denique, quia huius desitionis et destructionis rationem reddit Apostolus: Ex parte enim, inquit, cognoscimus, et ex parte prophetamus: cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est. Hoc est, quidquid modo cognoscimus, tantum novimus partim per prophetiam et partim per scientiam Theologicam; qua utraque cognitio cum sit imperfecta, utpote obscura, et inevidens, evacuabitur, cum perfecta et evidens cognitio beatifica advenerit: ergo aperte censet Apostolus omnem cognitionem, quam hic de Deo per discursum theologicum habemus, in patria non subsistere, sed desinere.

Probatur secundo. Fides non remanebit in statu beatitudinis: ergo neque Theologia nostra. Antecedens ab omnibus Theologis admittitur, et colligitur ex his Apostoli verbis: Videmus nunc per speculum, et in aenigmate; tunc autem facie ad faciem. Consequentia probatur: Theologia nostra fide nititur; ex illius enim articulis omnes suas conclusiones deducit: ergo fide pereunte necesse est etiam Theologia nostra pereat; fundamenti namque iactura aedificii ruinam infert.

Confirmatur. Ideo fides non remanet in patria, quia cum sit obscura et inevidens, est incompossibilis cum scientia beata et clara Dei visione: sed Theologia nostra pariter est obscura et inevidens, nedum ratione status, et per accidens (ut volunt Thomistae), sed ex principiis suis intrinsecis, et ex ratione sua formali, quod sic evinco: talis est conclusio essentialiter et intrinsece, qualia sunt principia ex quibus deducitur: sed principia nostrae Theologiae sunt intrinsece inevidentia: sunt enim articuli fidei, qui ut articuli fidei sunt, habent annexam inevidentiam et obscuritatem, cum per solam fidem et revelationem innotescant: ergo conclusio theologica intrinsece est inevidens; proindeque cum visione beatifica subsistere nequit.

Dices 1. Nullus habitus destruitur, nisi vel per se, et ad introductionem contrarii, sicut habitus temperantiae solvitur per vitium intemperantiae; vel per accidens, et ad desitionem subiecti in quo est, aut obiecti de quo est, aut actus per quem formatur et vegetatur: sed Theologia nostra neutro ex his modis perire potest in patria: ergo non desinit, sed perseverat. Maior nota est Philosophis: Minor patet quoad utramque partem: primo namque visio beatifica non opponitur per se Theologiae nostrae, sed tantum per accidens et ratione diversi luminis, fidei et gloriae: secundo, idem est obiectum, eademque facultas intellectiva, et discursiva, tam in via quam in patria: ergo, etc. — Nego minorem. Quantum ad primam partem, siquidem visio beatifica per se opponitur Theologiae, sicut clarum obscuro et evidens inevidenti, ut saepe iam dictum est, ac proinde necessum est ut ad accessum visionis beatificae omnis nostra Theologia pereat, sicut ad solis ortum tenebrae solvuntur, et evanescunt.

Dices 2. S. Hieronymus censet Theologicam scientiam in coelo perseverare, siquidem Epistola ad Paulinum, cum adhortans ad studium sacrae Scripturae, ait: Discamus in terris quorum scientia perseveret nobiscum in coelis. Et S. Chrysostomus in c. 13. primae ad Corinth. expendens praefata verba S. Pauli, ait: Non abolebitur scientia, sed desinet esse non perfecta: ergo censent Theologiam non deficere, sed perseverare in coelo. — Nego consequentiam. Et ad S. Hieronymum dico, eum loqui de rebus scitis, non de ipsa scientia, ita quod velit Paulinum incumbere studio mysteriorum, quorum scientiam evidentem et claram habere debet in coelis. Ad S. Chrysostomum dico eum velle scientiam nostram equidem non aboleri, non quod praecedens remaneat, sed quod ad imperfectae et obscurae cognitionis desitionem, clara et evidens succedat.

Ex Philosophia compertum est obiectum scientiae id omne dici quod obicitur seu proponitur intellectui cognoscendum per illam scientiam: dicitur etiam subiectum, non quidem inhaesionis, seu cui aliquod accidens inhaeret, sed attributionis, quia omnia de quibus agit scientia ipsi attribuuntur, et ad ipsum referuntur vel tamquam partes, vel tamquam proprietates, vel tamquam species, si quas habeat.

Notandum 1. Primo, duplex solet distingui obiectum, materiale videlicet et formale. Primum ita dicitur, non quod sit corporeum, et materia physica constans, sed per quamdam analogiam, quam habet cum materia; sicut enim illa est indifferens ad varias formas a quibus informatur; ita hoc indifferens est ad varias scientias a quibus attingatur et percipiatur; idem enim corpus humanum v. g. dici potest obiectum Medicinae ut sanabile, Physicae ut naturale, et Geometriae ut extensum est. Secundum autem est illa formalitas in obiecto materiali reperienda, qua ipsum determinat ad certam scientiam; sic naturalitas determinat corpus humanum ad Physicam, sanabilitas ad Medicinam: quantitas ad Geometriam, etc. Utrumque est iterum duplex, nempe adaequatum, seu totale, ad quod omnia quae tractantur in scientia referuntur vel tamquam partes, vel ut proprietates, vel ut causae, vel ut effectus, etc.; et inadaequatum seu partiale, quod ab una tantum parte illius scientiae consideratur.

Notandum 2. Obiectum formale, ut omnes alias omittam illius acceptiones et usurpationes, posse distingui triplex, nimirum specificativum, motivum, et terminativum. Specificativum, seu quo, est illa formalitas reperienda in obiecto materiali, v. g. sanabilitas in corpore humano, quae illud determinat ad Medicinam, et eam specificet et distinguat a quavis alia scientia. Motivum, seu quia, est ratio qua movetur intellectus ad obiectum cognoscendum, et sine qua ad illius cognitionem sese non accingeret; sic lux dici potest obiectum movens visum ad percipiendum colorem, et praemissae obiective dici possunt movere intellectum ad assensum praebendum conclusioni: et quia revelatio divina obiective intellectui proposita, ipsum movet ad assensum fidei, dici potest obiectum formale motivum illius assensus. Terminativum autem, seu quod, est totum conflatum ex obiecto materiali et formali, quod terminat omnes cognitiones quae in scientia de tali obiecto habentur: sic sanabile dici potest obiectum terminativum Medicinae, quia est ratio terminans omnes Medicinae cognitiones et conclusiones. — His adde rationem formalem sub qua, quam licet intellectus in obiecto non attendat dum per scientiam versatur circa illud obiectum; tamen si haec non adesset, ad obiectum per illam scientiam non tenderet. Sic visibilitas est ratio sub qua oculus colorem deprehendit; quamvis enim videns colorem non videat visibilitatem; tamen si color non esset visibilis, ab oculo non videretur. Sic pariter abstractio a materia est ratio sub qua Metaphysica considerat ens et eius proprietates; quia licet dum Metaphysicus considerat ens, et in eo unitatem, bonitatem, etc., non attendat an praescindant a materia; tamen nisi ita praescinderent, illa

Metaphysicus non consideraret, eo quod obiectum Metaphysicae ab omni materia praescindere debeat.

Notandum 3. Aliquid dici posse revelatum dupliciter. Primo, formaliter, immediate, et explicite; sic revelatum est Deum esse unum in essentia, et trinum in personis, Verbum divinum esse incarnatum, etc. Secundo, virtualiter, mediate, et implicite, quando videlicet in re immediate revelata, alia virtualiter, intrinsece et necessario continetur, aut eam sequitur, vel ut principium, vel ut proprietas, vel ut effectus, qui per discursum ab ea deducitur, qualiter in hac propositione immediate revelata: Christus est homo, haec virtualiter, et mediate revelantur: Christus est risibilis, discursivus, etc., quia vis ridendi et discurrendi sunt proprietates ab homine inseparabiles.

His praelibatis, resolvendum est quodnam sit obiectum tam materiale, quam formale Theologiae: in cuius quaestionis discussione, ita dissentiunt Theologiae Principes, ut ex omnibus vix dum invicem consentiant. Quid autem verius Doctori Subtili visum fuerit, ut pateat, sit

Conclusio prima. — Deus est obiectum adaequatum Theologiae nostrae.

Ita Doctor, q. 3. Prologi. n. 7.; quamquam enim ibi loquatur solum de obiecto Theologiae in se et quatenus est in intellectu divino, tamen eum idem sentire de Theologia quae in nobis est, evincam infra.

Probatur itaque conclusio. Illud est obiectum adaequatum scientiae quod continet omnes veritates, et ad quod referuntur omnia quae in ea tractantur: sed Deus virtualiter continet omnes veritates, et ad eum referuntur omnia, quae in Theologia tractantur: ergo est illius obiectum adaequatum.

Probatur minor. Quidquid in Theologia traditur, respicit Deum subsistentem, operantem et producentem vel in ordine Divinitatis, et est Primus liber Sententiarum; vel in ordine naturae, res creando, moderando, et destinando ad suos fines per media cuique congrua, et haec Secundus liber continet; vel in ordine gratiae, media supernaturalia hominibus subministrando ad finem supernaturalem assequendum, et de his Tertius liber disputat. Denique in ordine gloriae cuique praemium vel supplicia decernendo pro meritis et demeritis. — Seu, ut ait Aureolus noster, q. 1. Prologi art. 4., cum Theologia, inquit, sit de Deo et de divinis, divina possunt dici aliqua per essentiam, aliqua per participationem, quaedam dicuntur divina per assumptionem ut Christus et humanitas eius: quaedam vero per creationem, et gubernationem, ut universus mundus comprehendens omnem creaturam; quaedam vero per praeceptum et prohibitionem, ut virtutes et vitia: quaedam vero per institutionem, ut Sacramenta: quaedam vero per ultimam directionem, ut visio et dilectio beatifica; quibus aperte constat omnia quae tractantur in Theologia ad Deum tamquam ad obiectum adaequatum referri.

Confirmatur. Per improbationem aliarum praecipuarum sententiarum: Primo quidem, obiectum Theologiae non sunt res et Signa, ut asserit Magister Sententiarum libro primo dist. 1., intelligendo signorum nomine res quae sunt aliorum symbola; sive interim efficiant quod significant, ut Sacramenta; sive tantum significent, et praefigurent, ut figurae veteris testamenti quae significabant mysteria novae legis. Haec inquam, sententia merito ab omnibus exploditur. Tum quia res secundum se considerantur a Physica vel Metaphysica, quarum est naturam et proprietates rerum indagare; quatenus autem habent rationem signi, considerantur vel a Grammatica vel a Logica, quarum est nominum et rerum significationem aperire: ergo res et signa non sunt proprium obiectum Theologiae. Tum quia Theologia, iuxta nominis etymon, est sermo vel cognitio de Deo; et proinde res et signa non possunt esse illius obiectum, nisi quatenus appropriantur Deo, et usurpantur ad divina significanda: sicque Deus congruentius statuitur obiectum quam res et signa. — Secundo, neque Opus meritorium aut Salus hominis congrue assignari possunt in obiectum Theologiae, ut voluit Durandus, q. 1. et 5. Prologi. Tum quia, quae tractantur in Theologia non referuntur ad opus meritorium, puta unitas essentiae, trinitas personarum, etc.: imo opera meritoria ordinantur ad aliud; considerantur enim ut sunt a Deo et in Deum tendunt: Tum quia etsi nullum esset opus meritorium, nullaque speranda salus, nihilominus salva remanere posset Theologia; Angelus enim aut homo viator, non illustratus, deducere posset conclusiones Theologicas ex obiectis sibi revelatis: ergo, etc. — Tertio denique neque Christus quatenus Deus homo legitime statuitur obiectum Theologiae, ut voluit Sanctus Bonaventura q. 1. Prologi, et plures alii cum eo: Tum quia, ut inquit Doctor, si Christus esset obiectum adaequatum Theologiae, sequeretur quatuor propositiones non esse Theologicas; nimirum propositiones necessarias de Persona Patris et Spiritus sancti; quales sunt: Pater generat, Spiritus Sanctus a Patre et Filio procedit; nec etiam veritates contingentes quae de ipsis formantur, verbi gratia: Pater creat cum Filio: Spiritus sanctus temporaliter missus est in Apostolos, et per gratiam infunditur in homines iustificatos. — Similiter nec verae essent propositiones necessariae de Deo Trino et Uno; verbi gratia, Deus omnipotens, et immensus, etc.; nec contingentes, verbi gratia, Deus creat, ordinat et regit mundum, etc.; hoc autem absurdum est: ergo et illud unde sequitur. Consequentia patet; nulla enim veritas pertinet ad aliquam scientiam, nisi quia spectat ad illius obiectum, vel ut pars subiectiva illius, vel ut pars integralis aut essentialis, vel tandem ut illius proprietas. Sed nec Pater, nec Spiritus sanctus, nec Trinitas personarum sunt Christus nec pars subiectiva vel essentialis vel integralis Christi, nec sunt eius proprietates: ergo veritates de illis non essent proprie theologicae si Christus esset adaequatum Theologiae obiectum. Minor patet, quia Christus ut Deus homo non censetur comprehendere Patrem et Spiritum sanctum, est enim persona ab eis distincta. — Insuper cum Christus involvat simul et dicat divinam et humanam naturam, si esset adaequatum obiectum Theologiae, cum hoc debeat esse prius saltem natura et conceptu omnibus obiectis particularibus quae complectitur, et quae ad ipsum referuntur, consequens esset quod secundum humanam naturam esset prior Patre et Spiritu sancto: sed hoc asserere nullus Catholicus debet nec potest. — Denique Christus ut homo consideratur a scientiis naturalibus; a Metaphysica quidem, quatenus est ens; a Physica quatenus corporeus etc.; ac proinde non posset statui obiectum Theologiae, nisi praecise quatenus est homo Deus, sicque Deitas esset ratio principalis cur statueretur Theologiae obiectum. Ergo non Christus, sed Deus ipse legitime assignatur in adaequatum Theologiae obiectum.

Reponit Linconiensis, Christum equidem praecise spectatum et penes solam naturam divinam et humanam, non recte assignari in adaequatum Theologiae obiectum: bene vero si spectetur iuxta triplicem unitatem, vel essentiae, quam habet cum Patre et Spiritu sancto; vel personae, quam habet cum natura divina et humana; vel capitis, quam habet cum Ecclesia membris: nihil enim, inquit, in Theologia tractatur, quod ad alterutram illarum unitatum non revocetur. — Verum neque hac etiam ratione Christus assignari potest in adaequatum Theologiae obiectum; siquidem, ut dictum est, omnes propositiones tum necessariae, tum contingentes, quae fiunt de Patre et Spiritu sancto, hac ratione non essent Theologicae; siquidem ad Christum iuxta alterutram illarum unitatum revocari non possunt. Deinde ex hoc sequeretur Christum posse dici priorem Patre; siquidem obiectum adaequatum, prius est prioritate conceptus obiectis particularibus sub se contentis. Itaque consequens est ut Deus ipse assignetur in obiectum adaequatum Theologiae.

Dices 1. Plura traduntur in Theologia, quae ad Deum reduci non debent nec possunt, puta vitia et peccata: ergo Deus non est adaequatum Theologiae obiectum. — Distinguo antecedens. Reduci non debent directe, concedo; non enim sunt media ad Deum assequendum ordinata, imo ab eius possessione removent; indirecte saltem, nego; vitia enim, etsi non habeant Deum auctorem, quia non habent causam efficientem, sed deficientem, eo quod non sint effectus, sed potius defectus humanae libertatis a recto tramite deviantis; Deum tamen respiciunt ut causam permittentem, ordinantem et punientem. Deus enim propter suam infinitam libertatem, et ne nostram voluntatem coerceat, peccata fieri permittit ex sapientia, ad bonum aliquod ordinat ex providentia, et ex iustitia punit; nam ut ait S. Augustinus, tractatu 112. in Ioannem, Bene utitur Deus bonus malis, et facit bona de malis, et faciendos bonos ex malis, et discernendos bonos a malis.

Dices 2. Scientia quaelibet supponit, non vero probat existentiam sui obiecti: sed Theologia probat existentiam Dei, ut patebit infra: ergo Deus non est eius obiectum. — Distinguo maiorem. Scientia non probat existentiam sui obiecti a priori et per medium proprium et intrinsecum, concedo: non probat a posteriori per medium extrinsecum, seu per illius effectus, nego maiorem. — Similiter distinguo minorem. Probat existentiam Dei a priori et ex propriis suis principiis, scilicet articulis fidei, nego: a posteriori per effectus, et ex principiis aliarum scientiarum naturalium, ut retundat Atheorum insaniam, concedo: Dei enim existentia, ut est ens supernaturale, qualiter a Theologia consideratur, non probatur ulla ratione, sed fide creditur.

Conclusio secunda. — Obiectum formale quo, seu specificativum ac terminativum Theologiae, est Deus, sub ratione Deitatis.

Probat Doctor. Quaest. 3. Prologi num. 7.: Deus sub ea ratione est obiectum specificativum Theologiae, sub qua continet virtualiter omnes veritates, quae in ea tractantur: sed eas continet sub ratione Deitatis: omnes enim veritates, quae traduntur et considerantur in Theologia, vel sunt necessariorum, vel contingentium; eas autem omnes Deus virtualiter continet per rationem formalem Deitatis.

— Necessariae quidem; ratio enim cur Deus sit unus, trinus, infinitus, aeternus, etc., est ipsa Deitas; et per ipsam Deitatem evidenter notam, potest quilibet Beatus omnia quae Deo competunt demonstrare; est enim ipsa Deitas fons et radix omnium, quae sunt in Deo; ac proinde est ratio pariter qua probari possit illa Deo competere. — Contingentes etiam; etenim quod Deus sit creator, sanctificator, glorificator, vel aliquid ex iis, quae vel Patri, vel Filio, vel Spiritui sancto, sigillatim, vel simul toti Trinitati contingenter tribuuntur, non alia ratione haec ipsi competunt, quam ipsius Deitatis, qua cum sit prima et fundamentalis ratio omnium quae in Deo sunt, etiam virtualiter continet veritatem et scibilitatem eorum omnium, quae de Deo affirmantur.

Secundo. Nobilissimi habitus nobilissimum debet esse obiectum, et sub nobilissima ratione: sed inter habitus intellectus, Theologia est nobilissima; inter obiecta scibilia Deus est nobilissimus; et ipsa Deitas est praestantissima inter omnes rationes divinas, cum sit aliarum radix et fundamentum: ergo Deus sub ratione Deitatis est obiectum formale Theologiae.

Tertio. Illud est obiectum formale specificativum, quo Theologia distinguitur ab aliis scientiis Deum spectantibus: sed per solam rationem Deitatis, Theologia distinguitur a Metaphysica, quae itidem Deum considerat, non sub ratione Deitatis, sed sub ratione primae causae, entis infiniti, finis ultimi, etc., ut patet ex 1. et 12. Metaphysicorum: ergo necessum est ut Theologia Deum contempletur sub ratione Deitatis.

Quarto. Deus est obiectum Theologiae, sub ea ratione, sub qua obicitur fidei et visioni beatificae; Theologia enim a fide pendet et ad visionem beatificam ordinatur, et illae notitiae sibi invicem succedunt: sed omnes fatentur Deum esse obiectum visionis beatificae sub ratione Deitatis; siquidem beati Deum vident sicuti est; est pariter obiectum fidei sub eadem ratione; idque vel immediate, puta in illis articulis fidei qui sunt immediate de Deo Uno aut Trino; vel mediate, nimirum in illis articulis, qui concernunt Verbi incarnationem, nativitatem, passionem, etc., illi enim articuli non sunt de homine puro sed de homine Deo. Ergo Deus sub ratione Deitatis est obiectum Theologiae.

Quinto. Denique, illud est obiectum formale specificativum Theologiae, quo posito illa ponitur, et quo sublato, perit, caeteris etiam aliis remanentibus: sed etiamsi Deus non fuisset vel Redemptor, vel Creator, vel Glorificator, nec ullas habuisset ex illis appellationibus, quas obtinet in ordine vel naturae, vel gratiae, vel gloriae, non minus salva fuisset Theologia: siquidem his circumscriptis, Theologus varias de Deo elicere potuisset conclusiones, et probare Deum esse aeternum, quia est immutabilis; infinitum, quia est ens per essentiam; intelligentem, quia est substantia spiritualis: ergo, etc.

Dices 1. Deus non potest cognosci a nobis Viatoribus sub ratione Deitatis: ergo neque sub eadem esse potest nostrae Theologiae obiectum specificativum. Probatur antecedens: Deus cognosci nequit sub ratione Deitatis, nisi cognoscantur eius praedicata essentialia: sed haec a nobis cognosci nequeunt, ut constat: ergo, etc. — Distinguo antecedens. Deus cognosci nequit a nobis sub ratione Deitatis, distincte, intuitive, et per se, concedo: confuse, abstractive et per alienas species, quae nos ducant in cognitionem illius divinitatis, nego; nam, ut loquitur sanctus Paulus ad Rom. 1., invisibilia eius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus et divinitas. Ergo illius Deitas et attributa per creaturarum species possunt abstractive saltem a nobis Viatoribus cognosci. Haec autem abstractiva cognitio sufficit ad rationem obiecti scientifici; alioquin nullam scientificam cognitionem habere possemus de substantia, nedum spirituali, sed etiam corporea; quippe cum (inquit Doctor q. 1. Prologi n. 11.) nullam substantiam pro hoc statu cognoscamus distincte, et per propriam speciem, sed tantum confuse et per habitudinem et ordinem ad aliquem effectum sibi proprium.

Dices 2. Scientia debet adaequare et comprehendere suum obiectum, et illud tantum cognoscere, quantum cognoscibile est: sed Theologia nostra cum sit finita, non potest adaequare Deum infinitum sub ratione Deitatis: ergo sub hac ratione non est eius obiectum.

Distinguo maiorem. Scientia debet adaequare suum obiectum aequalitate arithmetica, qua fit ut linea bipedalis, v. g. alteri lineae bipedali sit aequalis, nego: aequalitate proportionis, hoc est, ut tantum cognoscat obiectum, in quantum hoc modo et ab hac scientia cognoscibile est, concedo; sic autem Theologia nostra Deum sub ratione Deitatis adaequat: quia eum attingit et cognoscit in quantum cognoscibilis est ex principiis revelatis. Quod autem haec aequalitas proportionis ad scientiam sufficiat, nec requiratur aequalitas arithmetica, evidens est; alioquin Metaphysica nihil de Deo ut supremo ente et prima causa scientifice cognosceret; imo nec scientia Beatorum esset perfecta: neutra enim Deum potest aequare arithmetice, cum utraque scientia sit creata et finita, Deus autem infinitus et increatus.

Dices 3. Obiectum adaequate specificativum alicuius scientiae praedicari debet de omnibus obiectis specialibus quae ab illa scientia considerantur: sed Deitas non praedicatur de Angelis, de Homine, de Legibus, de Sacramentis, de Vitiis, de Virtutibus, quae in Theologia considerantur: ergo haec non est Theologiae obiectum specificativum.

Distinguo maiorem. Praedicari debet vel in recto, vel obliquo casu, concedo: in recto semper, nego. Ad minorem, dico Deitatem non praedicari quidem de omnibus praefatis in recto; etenim verum est quod illa non sunt Deus; sed praedicatur in obliquo; sunt enim vel effectus Dei, vel media conducentia ad Deum tamquam ad finem supernaturalem.

Dices 4. Obiectum specificativum et formale debet esse causa et ratio formalis omnium proprietatum quae de obiecto demonstrantur: at Deitas non est causa nec ratio formalis innascibilitatis, v. g. quae est in Patre; alioquin Filius et Spiritus sanctus cum habeant Deitatem, essent formaliter innascibiles; quod falsum est. Ergo, etc.

Distinguo maiorem. Vel per se et immediate, vel mediante alio in quo reperitur et per quod determinatur, concedo; per se semper, nego. Naturalitas enim, v. g., quae est obiectum formale specificativum Physicae, est ratio et causa formalis omnium proprietatum, quae de corpore humano demonstrantur; non quidem per se, sed quatenus per humanitatem ad tale corpus determinatur.

Similiter distinguo minorem. Deitas non est ratio cur innascibilitas Patri conveniat per se et quatenus praecise divinitas est, concedo; mediate et ratione alterius, hoc est, quatenus per relationem paternitatis determinatur ad primum suppositum divinum, nego.

Dices 5. Illud non est obiectum formale Theologiae, cui soli non convenit ratio formalis, sub qua Theologia suum obiectum considerat. At haec ratio non soli Deitati congruit. Probatur: Ratio, sub qua Theologia suum obiectum considerat, est veracitas Dei in revelando, ut in sequenti conclusione probabitur: at haec non soli Deitati, sed etiam cuilibet supernaturali congruit; etenim omne ens supernaturale est revelabile aeque ac ipsa Deitas: ergo Deitas non est obiectum formale.

Distinguo maiorem. Cui soli illa ratio sub qua non convenit proxime, transeat; ultimate et remote, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam. Licet enim haec ratio proxime competere possit omni enti supernaturali immediate et proxime; tamen certum est eam principaliter et ultimo refundendam esse in ipsam Deitatem: unde ipsa nedum est obiectum revelabile, sed etiam est fons omnium revelabilium; et haec per se est revelabilis, cetera autem per eam, et ratione illius.

Dices 6. Haec conclusio aperte contradicit Doctori Subtili: docet enim q. 3. Prologi n. 7. Deum sub ratione Deitatis esse quidem obiectum Theologiae in se, vel quatenus est in intellectu divino: sed n. 12. affirmat obiectum Theologiae nostrae esse ens infinitum, ait enim:

Theologiae nostrae, ut nostra est, non oportet dari obiectum primum, nisi primum notum; de quo noto immediate cognoscantur primae veritates. Illud autem primum notum est ens infinitum, quia iste est conceptus perfectissimus quem possumus habere de illo, etc. ergo censet Ens infinitum esse obiectum formale specificativum nostrae Theologiae: non vero ipsam Deitatem.

Distinguo consequentiam. Censet ens infinitum esse obiectum primo specificativum et quantum ad modum cognitionis, ita quod Deus prius et facilius cognoscatur a nobis sub ratione entis infiniti, quam sub ratione ipsius Deitatis, concedo: quantum ad rei veritatem et substantialem rationem obiecti specificativi, quod ex se virtualiter continere debet omnes veritates quae in scientia tractantur, et ad quod omnia, quae in ea sunt, reduci debent, nego.

Non vult itaque Doctor rationem entis infiniti esse absolute obiectum formale Theologiae, sive secundum se et in intellectu Divino, sive in intellectu nostro consideratae; hoc enim prius improbaverat et impugnaverat n. 9. dicens:

Deum sub ratione entis infiniti aut necessarii, non legitime statui obiectum Theologiae, quia ut sic non potest causare omnes veritates theologicas, et esse medium ad demonstrandum eas Deo competere; infinitas enim et necessitas essendi non est ratio cur Deus sit Unus et Trinus, cur Filius generetur, Spiritus sanctus spiretur; alioquin cum cognoscamus naturaliter Deum esse ens infinitum et necessarium, etiam naturaliter cognosceremus Deum esse Trinum, Filium generari, et Spiritum Sanctum per spirationem procedere; cognita enim causa, cognosci potest id in cuius cognitionem inducit. Falsum autem est nos posse naturaliter cognoscere mysterium Trinitatis, ut omnes fatentur.

Sed Doctor per praefata verba in obiectione solum intendit, vel quod ratio entis infiniti sit praecipuus et notior conceptus quem de Deo hoc in statu habere possumus; cum enim Deus varie a nobis concipiatur, nunc sub ratione primae causae, nunc sub ratione entis necessarii, nunc sub ratione omnipotentis; nunc sub ratione entis infiniti, censet Doctor rationem entis infiniti esse praecipuam et nobiliorem inter has omnes rationes, sub quibus Deus a nobis viatoribus concipi potest.

Vel uno verbo, censet Doctor Deum sub ratione entis infiniti esse obiectum nostrae Theologiae comparative ad modum nostrae cognitionis; quia facilius et evidentius a nobis cognoscitur sub hac ratione, quam sub ratione Deitatis; non autem absolute et secundum rationem essentialem obiecti formalis adaequati, nempe quatenus est prima ratio et veluti radix omnium veritatum quae in Theologia tractantur: haec enim soli Deitati congruunt, ut probatum est.

Quod autem haec sit mens Doctoris, aperte constat, subdit enim:

Tamen quia Theologia nostra de necessariis, est de eisdem, de quibus est Theologia in se, ideo sibi assignatur subiectum primum quantum ad hoc, quod est veritates continere in se: et hoc idem est subiectum Theologiae nostrae, quod est primum subiectum Theologiae in se: sed quia illud non est nobis evidens, ideo non continet istas ut nobis notum. Et sibi proponens hanc instantiam: Ergo Deus sub ratione Deitatis non est primum obiectum nostrae Theologiae, ait: Respondo, verum est, non est primum subiectum dans evidentiam, sed subiectum primum continens omnes veritates, et natum dare evidentiam, si ipsum cognosceretur. Itaque comparative loquitur et penes nostrum modum concipiendi; non vero absolute et penes rationem substantialem et fundamentalem obiecti formalis adaequati; ac proinde nec nobis contradicit, nec nos illi; loquimur enim de obiecto formali adaequato secundum se spectato; ille vero de obiecto prout a nobis evidentius attingitur. Ut etiam consentit Smising. q. 2. n. 58.

Conclusio tertia. — Obiectum formale quo, seu motivum nostrae Theologiae, est veritas, seu veracitas Dei in revelando, quatenus per discursum theologicum applicatur et innotescit.

Probatur. Theologia nostra non nititur evidentia sui obiecti, sed Dei testimonio et revelatione; suas enim conclusiones deducit ex principiis et articulis fidei: sed testimonii auctoritas et certitudo resolvitur in veracitatem testis, tamquam in motivum assensus quem quis praebet testimonio: ergo veracitas Dei est motivum assensus, quem praebemus conclusioni theologicae; non quidem veracitas sola, alioquin assensus theologicus non discreparet ab assensu fidei, qui fit solum propter veracitatem Dei revelantis: sed veracitas applicata per discursum theologicum.

Secundo. Theologia nostra ferri debet in Deum speciali quodam motivo ac singulari ratione, quae aliis non competat: ergo cum theologia Beatorum feratur in Deum clare et evidenter, suasque deducat conclusiones ex principiis evidentibus; fides autem feratur in Deum obscure cognoscendum et propter solam auctoritatem revelantis: necessum est ut Theologia nostra velut inter utramque media, in Deum feratur propter illius veracitatem in revelando per discursum applicatam, ut per obscuritatem revelationis a Theologia Beatorum discrepet; et per discursum a fidei cognitione distinguatur.

Tertio. Per Theologiam nostram certius et verius Deum cognoscimus, quam per quamlibet scientiam naturalem, puta Physicam et Metaphysicam: sed haec maior certitudo firmiorque veritas non aliunde provenit, quam quia scientiae naturales solo rationis lumine, Theologia vero testimonio Dei nitatur, quod longe firmius est et verius, quam quodlibet naturale ac rationis lumen: ergo testimonium Dei revelantis est obiectum motivum nostrae Theologiae.

Dices 1. Ratio formalis motiva obiecti debet esse illi intrinseca: sed veracitas Dei revelantis est extrinseca obiecto Theologiae: ergo non est eius ratio motiva.

Distinguo maiorem. In scientiis naturalibus, quae suas conclusiones deducunt ex principiis evidentibus et feruntur in obiectum propter illius evidentiam, concedo: in Theologia quae suas conclusiones deducit ex Articulis fidei, quorum veritas et certitudo pendet a veracitate Dei testantis, et revelantis, nego.

Dices 2. Veracitas illa resolvitur in Deitatem, idcirco enim testimonium illud verax est et infallibile, quia divinum est: ergo ipsa Deitas est etiam ratio formalis motiva Theologiae.

Distinguo antecedens. Resolvitur in Deitatem tamquam in motivum ultimum et remotum, concedo: tamquam in immediatum et proximum, nego: primum enim motivum cur assentior alicui propositioni revelatae est veritas Dei in revelando; mediatum autem est eius infinita bonitas et sapientia, quo fit, ut nec falli nec fallere possit: ultimum autem est ipsa Deitas. Conclusio enim theologica idcirco censetur vera, quia deducitur ex principiis a Deo revelatis: idcirco haec principia revelata sunt certa, quia Deus verax est nec mentiri potest: idcirco mentiri nequit, quia cum sit infinite sapiens, non potest falli, et cum sit infinite bonus, fallere non potest: idcirco autem est infinite bonus et sapiens, quia Deus est: et sic in rationem Deitatis ultimo resolvitur veritas et certitudo conclusionis theologicae.

Iam satis superque constat quanta sit Theologiae nostrae necessitas et maiestas; superest ut genuinos characteres et affectus penitus inspiciamus. Hi quidem varii sunt; at praecipuos delibabimus et expendemus sequentibus in quaestionibus.